Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział spadku – formalności

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-09-13

Pytanie dotyczy podziału spadku po rodzicach. Otóż ojciec zmarł wiele lat temu, mama przed 8 laty. Spadek to obecnie dwie działki ziemi ornej i 25-arowa łąka. Było nas trzech braci. Po śmierci mamy brat, który się nią opiekował, sprzedał dom i część ziemi. Zainteresowani spadkiem są: brat, który już sprzedał część spadku, wdowa po drugim naszym nieżyjącym bracie oraz jego dzieci, a także ja. Chcemy po uzyskaniu uprawnień sprzedać działki i uzyskaną kwotę podzielić między spadkobierców. Faktu, że jeden z braci uzyskał już część spadku, nie chcemy brać pod uwagę, bo opiekował się mamą w chorobie. Jak więc przeprowadzić formalności, aby najprościej dokonać podziału spadku? Rodzina nalega, abym załatwił te sprawy w ich imieniu.

Zgodnie z § 1 art. 922 Kodeksu cywilnego (K.c.) prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.

Zgodnie z art. 931 K.c.:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Spadek to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych. Spadkobierca (spadkobiercy) w zasadzie wchodzą w sytuację prawną, w jakiej pozostawał spadkodawca.

Przeanalizujmy więc, jak wygląda kwestia dziedziczenia po śmierci każdego z Pana rodziców:

  • po śmierci ojca – spadek po zmarłym dziedziczy jego 3 dzieci oraz małżonek, czyli każdy po 1/4;
  • po śmierci mamy – spadek po zmarłej dziedziczą jej troje dzieci, czyli każdy po 1/3.

Nie mam informacji na temat, kiedy zmarł Pana brat. Jeśli on zmarł przed spadkodawcami (ojcem, matką), to udział, który jemu przypadł, przypada jego zstępnym (dzieciom) w częściach równych. Jeśli np. brat zmarł później niż mama, to wtedy spadek, który on nabył (ponieważ żył na dzień śmierci spadkodawcy), przypadnie jego spadkobiercom ustawowym lub testamentowym (jeśli brat na wypadek śmierci pozostawił testament). Jeśli brat zmarł po śmierci rodziców, to będzie koniecznie również przeprowadzenie sprawy spadkowej po jego śmierci, jeśli takie nie zostało przeprowadzone. Jeśli brat zmarł przed rodzicami, to raczej sąd nie powinien wymagać przeprowadzenia postępowania spadkowego po jego śmierci, ponieważ z mocy prawa (§ 2 art. 931 K.c.) udział spadkowy, który by przypadał bratu, przypada jego dzieciom w częściach równych.

Jakie kroki powinien Pan teraz jako spadkobierca podjąć? Proponowałabym, aby pierwszym krokiem do uregulowania spraw spadkowych było przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Co prawda, nie istnieje prawny obowiązek uzyskania stwierdzenia nabycia spadku przez spadkobiercę. Jednak w pewnych przypadkach uzyskanie takiego stwierdzenia będzie konieczne. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobierca nie zostanie np. wpisany w księdze wieczystej jako następca prawny zmarłego właściciela nieruchomości i nie będzie mógł sprzedać nieruchomość.

Wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zwłaszcza przy dziedziczeniu ustawowym, jest rodzajem formalności, gdyż spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa w chwili śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu wydawane w wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ma jedynie charakter potwierdzający ten stan rzeczy.

Prawo do spadku się nie przedawnia. Postanowienie stwierdzające jego nabycie może być wydane wiele lat po śmierci spadkodawcy i niejednokrotnie tak się dzieje, jeśli z różnych względów spadkobiercom nie spieszy się z załatwieniem spraw spadkowych.

Wniosek o wydanie postanowienia o nabyciu spadku przez sąd może złożyć każda osoba mająca w tym interes prawny, a więc przede wszystkim którykolwiek ze spadkobierców. Pozostali są uczestnikami tego postępowania.

W celu stwierdzenia nabycia spadku należałoby skierować do właściwego sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. W Pana sprawie w grę wchodziłoby stwierdzenie nabycia spadku po dwóch spadkodawcach – po Pana ojcu, a następnie matce. W zasadzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien dotyczyć nabycia spadku po jednym, określonym spadkodawcy. Obowiązujące przepisy nie wyłączają jednak możliwości połączenia kilku wniosków i rozpoznania ich w jednym postępowaniu. Możliwe jest więc połączenie postępowania i wydanie postanowienia odnośnie kilku osób kolejno po sobie dziedziczących.

W jednym wniosku można więc domagać się stwierdzenia nabycia spadku po matce i ojcu. Dopuszczalne jest takie połączenie żądań, pod warunkiem że właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego żądania. Sądem właściwym jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. W związku z tym, jeśli rodzice mieli takie samo miejsca zamieszkania, możliwe będzie przeprowadzenie obu postępowań w ramach jednego wniosku – da się założyć sprawę spadkową po obojgu rodzicach.

We wniosku należałoby jednak wyraźnie zaznaczyć, że chodzi o stwierdzenie nabycia spadku po dwóch spadkodawcach.

Wniosek taki powinien zawierać ponadto:

  • imię, nazwisko i adres osoby składającej wniosek (wnioskodawca) oraz imiona, nazwiska i adresy potencjalnych spadkobierców ustawowych (uczestnicy postępowania);
  • imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce (miejscowość) jego śmierci oraz jego ostatnie miejsce stałego zamieszkania;
  • akt zgonu oraz inne akty stanu cywilnego wskazujące na pokrewieństwo ze zmarłym osób wskazanych we wniosku jako spadkobierców (odpis skrócony aktu urodzenia, odpis skrócony aktu małżeństwa).

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Do wniosku należy również dołączyć odpisy wniosku w ilości odpowiadającej liczbie uczestników postępowania. Odpisy aktów stanu cywilnego – muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy. Wniosek należy opłacić znakami opłaty sądowej lub przelewem w kwocie 50 zł (jeżeli wniosek obejmuje więcej niż jednego spadkodawcę – po 50 zł od każdego spadkodawcy).

Po złożeniu kompletnego wniosku sędzia wyznacza rozprawę, na którą wzywa wnioskodawcę i uczestników postępowania. Pouczenie o obowiązku lub braku obowiązku stawiennictwa w sądzie znajdzie się na wezwaniu na rozprawę.

Spadkobiercy mogą także ustanowić pełnomocnika, który będzie ich reprezentował przed sądem. Art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) wskazuje, iż strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników.

W myśl art. 87 § 1 K.p.c. pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

Jeżeli rodzeństwo upoważni Pana do reprezentowania przed sądem w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, to będzie Pan mógł być takim pełnomocnikiem. Pełnomocnictwo procesowe nie wymaga formy notarialnej lub poświadczonej urzędowo. Może zostać ono udzielone w formie zwykłej pisemnej lub być złożone ustnie do protokołu. Takie pełnomocnictwo napisane ręcznie czy maszynowo (komputerowo) i podpisane przez Pana rodzeństwo będzie wystarczające do reprezentowania ich przed sądem.

Art. 89 § 1 K.p.c. (w brzmieniu po dniu 3 maja 2012 r., bo po tym terminie wniosek zostanie złożony do sądu) wskazuje, iż pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zdania pierwszego nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak pełnomocnik powinien powołać się na pełnomocnictwo, wskazując jego datę, zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.

Mając na względzie powyższy przepis, wraz ze złożeniem wniosku do sądu powinno zostać także złożone pełnomocnictwo.

Jeśli chodzi o kwestie podatkowe, to będzie Pan mógł skorzystać ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać powinien Pan w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego na druku SD-Z2. Zwolnienie to dotyczy jednak spadków otwartych po 1 stycznia 2007 r. Natomiast ze zwolnienia nie korzystają spadki nabyte wcześniej i będą niestety podlegały opodatkowaniu.

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów (w postaci ułamka).

Dla pełnej jasności dodam tylko, iż obecnie nie ma konieczności przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie i można też przeprowadzić całą procedurę u notariusza w drodze tzw. aktu poświadczenia dziedziczenia.

Warunkiem uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia jest stawienie się u notariusza wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi. Niestety z uwagi, że Pana brat nie żyje, notariusz prawdopodobnie może odmówić poświadczenia dziedziczenia. Jednakże nic nie stoi na przeszkodzie, aby zadzwonił Pan do konkretnego notariusza (najlepiej kilku), aby dowiedzieć się, czy w Pana sprawie notarialne poświadczenia dziedziczenia będzie możliwie.

Podobnie jak w wypadku sądowego stwierdzenia nabycia spadku konieczne będzie dostarczenie notariuszowi odpisu aktu zgonu spadkodawcy, odpisów aktów stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa) spadkobierców ustawowych i ewentualnie innych dokumentów, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw do spadku. Niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz wpisze ten akt za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do centralnego rejestru takich aktów prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną. Zarejestrowany akt będzie miał takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Będzie dowodem, że dana osoba jest spadkobiercą.

Gdy już uzyska Pan prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź akt poświadczenia dziedziczenia, będzie można dokonać stosownych zmian w księdze wieczystej nieruchomości, a następnie sprzedać nieruchomość.

Można również przeprowadzić dział spadku, w wyniku którego jeden ze spadkobierców nabędzie całą nieruchomość na własność z obowiązkiem spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców. Jednakże nie wynika z opisu sprawy, aby któryś ze spadkobierców był zainteresowany nabyciem całego spadku na wyłączną własność. Wystarczy zatem, że przeprowadzi Pan stwierdzenie nabycia spadku i dokona stosownych zmian w księdze wieczystej nieruchomości. Wówczas bez żadnych problemów będzie można sprzedać nieruchomość, która wchodzi w skład spadku. W takiej sytuacji stronami umowy kupna-sprzedaży będą wszyscy spadkobiercy oraz kupujący.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Porządek dziedziczenia, czyli jak dziedziczymy po ojcu?

Zmarł mój ojciec, pozostawiając po sobie dom na wsi i kilka hektarów ziemi. Matka i my (2 siostry i dwóch braci) nie mieszkaliśmy z ojcem,...

Babcia chce mi zostawić mieszkanie

Posiadam akt notarialny z testamentem sprzed 20 lat, w którym moja babcia oświadcza, że do całego spadku po sobie powołuje swoich synów: mojego...

Nabycie spadku i postępowanie działowe

Mama zmarła rok temu. Jej własnością było gospodarstwo rolne (dom, budynki gospodarcze i pole rolne). Spadkobiercami jest pięć osób: ojciec, ja...

Ogłoszenie w prasie odnośnie spadku

Dziadkowie mieli dwoje dzieci – mój tata (nie żyje) i jego siostra. Podobno dziadek miał nieślubną córkę. Jak założyć sprawę spadkową po...

Dziedziczenie w sytuacji ślubu kościelnego nie konkordatowego

Małżeństwo wzięło ślub kościelny nie konkordatowy. Kto dziedziczy majątek po zmarłym małżonku – dzieci po zmarłym, czy też żona i jej...

Testament macochy

Moi rodzice rozeszli się przed laty. Ojciec powtórnie się ożenił i miał z tego związku córkę. Ojciec zmarł w 1999 r. Na sprawie spadkowej...

Sprzedaż odziedziczonych pojazdów

Mój tata zmarł i pozostawił po sobie dwa motocykle, są ubezpieczone. Innego majątku nie posiadał. Ja z siostrą jesteśmy spadkobierczyniami,...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »