Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Pozbawienie spadku spadkobiercę ustawowego

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2016-07-02

Moją obecną żonę poznałem dwa lata temu, w tym czasie ona rozwiodła się ze swoim mężem, a ja ze swoją żona. Oboje mamy dzieci, tzn. moja żona ma syna z poprzedniego małżeństwa (5 lat) i ja mam syna z moją byłą żoną (4 lata). W tej chwili nie posiadamy rozdzielności małżeńskiej, ale planujemy budowę domu (pieniądze na działkę darują mi moi rodzice), na resztę weźmiemy kredyt. Wkrótce urodzi się nam nasze wspólne dziecko. Nie chcę mieć rozdzielności z żoną, ale nie chcę też, żeby jej syn z poprzedniego małżeństwa rościł prawa w przyszłości do domu, który wybudujemy. Jak to przeprowadzić?

Izabela Nowacka-Marzeion

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Sprawa nie jest prosta, bowiem wymaga pozbawienia spadku spadkobiercę ustawowego – jakim jest Pana pasierb. Nie jest to prosta czynność. Będzie wymagała od Pana żony pewnych czynności prawnych w zakresie uregulowania kwestii spadkowych po jej śmierci – bo zasadniczo tylko po jej śmierci jej syn nabyłby prawa do nieruchomości.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zagrożenia w tym temacie (tj. roszczenia sobie praw do nieruchomości przez pasierba) mogą być następujące:

  1. Pana żona po ustaniu wspólności ustawowej przepisze swój udział na syna.
  2. Po jej śmierci jej syn odziedziczy część majątku, w tym zapewne udział we współwłasności nieruchomości.

Nie uda się Panu powstrzymać żony, gdy kiedykolwiek zechce (po ustaniu Waszej wspólności ustawowej ) przepisać swój udział w nieruchomości na syna. Niestety może to zrobić.

Najlepiej, aby Pan był właścicielem gruntu, nie oboje – wówczas zasadniczo nie ma się czym martwić – posiada Pan własne dziecko – Pana pasierb po Panu dziedziczyć nie będzie.

Jeśli zaś chodzi o sprawę spadkową. Wyjścia są dwa:

1. Zawarcie umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia między żoną a jej synem – wówczas w ogóle nie będzie dziedziczył – więc nie będzie miał żadnych roszczeń także do nieruchomości.

Zrzeczenie się dziedziczenia następuje w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy spadkobiercą a przyszłym spadkodawcą. Zrzeczenie się dziedziczenia może – według wyraźnego brzmienia art. 1048 K.c. – obejmować tylko dziedziczenie ustawowe. Nie ma zatem możliwości zrzeczenia się dziedziczenia testamentowego. Taki spadkobierca może jedynie spadek odrzucić (art. 1012 K.c.). Nie ma przeszkód, aby spadkobierca, który zrzekł się dziedziczenia z ustawy, nabył spadek lub zapis na podstawie testamentu.

Z punktu widzenia praktyki notarialnej istotne znaczenie ma art. 1049 K.c. Według § 1 tego artykułu zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. Jeżeli spadkobiercy chodziłoby więc o objęcie skutkami zrzeczenia się dziedziczenia tylko zrzekającego się, w treści umowy powinno być zawarte postanowienie, że nie obejmuje ono jego zstępnych.

Spadkobierca, który zrzeka się dziedziczenia, powinien mieć świadomość skutków zawartej w tym przedmiocie umowy. Zostaje on bowiem (a także jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia) wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 § 2 K.c.).

Możliwość powołania do spadku w testamencie spadkobiercy, który zrzekł się dziedziczenia, nie wyłącza całkowitego uchylenia skutków zrzeczenia. Takie uchylenie następuje przez zawarcie umowy (również w formie aktu notarialnego) między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono (art. 1050 K.c.). Problemem może być  fakt, że dziecko jest póki co małoletnie, więc wymagana będzie zgoda sądu.

2. Napisanie przez żonę testamentu, w którym albo przepisze udział w nieruchomości na Wasze wspólne dziecko, wydziedziczając swojego syna z pierwszego małżeństwa (aby pozbawić go także prawa do zachowku) lub napisanie testamentu, w którym zawarty będzie zapis zobowiązujący syna do przeniesienia na rzecz np. Waszego wspólnego dziecka – udziału w tej jednej nieruchomości.

Zgodnie z art. 1008. K.c.: „Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.”

Wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Może to być zarówno testament zawierający ustanowienie innego spadkobiercy, jak również testament negatywny. Spadkodawca nie musi użyć ściśle określonych wyrażeń. Użyte sformułowania jednak nie mogą nasuwać wątpliwości co do woli pozbawienia uprawnionego jego zachowku. Musi także zostać wskazana przyczyna wydziedziczenia w taki sposób, aby przynajmniej w drodze wykładni można było ustalić, która z przyczyn wymienionych w art. 1008 wystąpiła w konkretnym przypadku. Podstawę wydziedziczenia może stanowić jedynie przyczyna przewidziana ustawą (tak też orz. SN z 23 czerwca 1998 r. III CKN 561/97, nie publ.).

Zapis to rozrządzenie testamentowe, w którym spadkodawca nakłada na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (art. 968 K.c.). Skutkiem zamieszczenia przez spadkodawcę w testamencie zapisu jest więc powstanie, z chwilą otwarcia spadku, stosunku zobowiązaniowego, w którym dłużnikiem jest zobowiązany z tytułu zapisu, a wierzycielem wskazana w testamencie osoba uprawniona zwana zapisobiercą. Zapisobierca nie nabywa praw do spadku jako całości, nie uzyskuje także konkretnego prawa będącego przedmiotem zapisu już z chwilą otwarcia spadku. Przysługuje mu jedynie wierzytelność o spełnienie określonego świadczenia majątkowego.

Zobowiązanymi z tytułu zapisu mogą być spadkobiercy ustawowi i testamentowi oraz zapisobiercy. Jeśli spadkodawca nie postanowił inaczej, a spadek przypada kilku spadkobiercom, zapis obciąża ich wszystkich w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych (art. 971 K.c.).

Przedmiotem zapisu może być między innymi przeniesienie własności nieruchomości. Zapis może dotyczyć także przeniesienia udziału we własności nieruchomości. Ponadto z zapisu może wynikać obowiązek ustanowienia na rzecz zapisobiercy odrębnej własności lokalu (zobacz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1981 r.; III CZP 48/81; OSNCP 1982 r. nr 4 poz. 49). Jeśli spadkodawca nie postanowił inaczej, zapis oznaczonej nieruchomości jest skuteczny tylko wtedy, gdy nieruchomość ta w chwili otwarcia spadku wchodziła w skład spadku, a spadkodawca nie był zobowiązany do jej zbycia (art. 976 K.c.). Jednakże przez zawarcie wyraźnej dyspozycji w testamencie spadkodawca może nałożyć na zobowiązanego z tytułu zapisu obowiązek przeniesienia własności nieruchomości, która nie weszła w skład majątku spadkowego. W takiej sytuacji zobowiązany powinien podjąć działania zmierzające do uzyskania własności nieruchomości po to, by następnie przenieść ją na zapisobiercę.

Dokonując w testamencie zapisu, którego przedmiotem jest nieruchomość, spadkodawca nakłada na zobowiązanego z tytułu zapisu obowiązek przeniesienia własności nieruchomości na rzecz zapisobiercy. Oznacza to, że z chwilą otwarcia spadku powstaje stosunek obligacyjny, w którym dłużnikiem jest będący właścicielem nieruchomości zobowiązany z tytułu zapisu, zaś wierzycielem zapisobierca.

Zapisobierca może domagać się od dłużnika zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości będącej przedmiotem zapisu (art. 156 K.c.). Umowa taka musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Na mocy zawartej umowy zapisobierca uzyskuje prawo własności nieruchomości. W razie gdy zobowiązany z tytułu zapisu odmawia zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, zapisobierca może wystąpić do sądu z powództwem o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy przenoszącej własność. Wydane w takim procesie prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek zobowiązanego z tytułu zapisu do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości zastępuje to oświadczenie (art. 64 K.c.). Zastąpione orzeczeniem sądu oświadczenie dłużnika stanowi jeden z elementów umowy przenoszącej własność nieruchomości. Do jej skutecznego zawarcia konieczne jest więc złożenie przez zapisobiercę, w formie aktu notarialnego, odpowiedniego oświadczenia woli, które razem z orzeczeniem sądu utworzy umowę przenoszącą własność nieruchomości. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, iż w sytuacji, w której sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda, wydane orzeczenie sądu zastępuje nie tylko oświadczenie woli pozwanego, ale całą umowę (zobacz uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r.; III CZP 32/66; OSNC 1968 r., nr 12 poz. 199). W takiej sytuacji zapisobierca nie musi więc składać oświadczenia woli w akcie notarialnym.

W braku odmiennej woli spadkodawcy, zapisobierca może żądać wykonania zapisu, w tym zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu (art. 970 K.c.). Oznacza to, że pomimo iż roszczenie wynikające z zapisu powstaje z chwilą otwarcia spadku, to staje się ono wymagalne po ogłoszeniu testamentu oraz po wezwaniu dłużnika przez zapisobiercę do spełnienia świadczenia (zobacz uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2001 r. z glosą E. Niezbeckiej; II CKN 390/00; OSP 2001 r. nr 10 poz. 140).

Roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia wymagalności zapisu (art. 981 K.c.). Przyjmuje się, że termin przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o ogłoszeniu testamentu, a mówiąc ściślej – o treści ustanowionego na jego rzecz zapisu. Jest to bowiem pierwszy dzień, w którym mógł on wezwać dłużnika do spełnienia świadczenia, co jest przesłanką wymagalności zapisu (zobacz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2001 r. z glosą E. Niezbeckiej; II CKN 390/00; OSP 2001 r., nr 10, poz. 140). A zatem po upływie pięciu lat od dnia, w którym zapisobierca dowiedział się o dokonanym na jego rzecz zapisie nieruchomości, zobowiązany z tytułu zapisu może odmówić zawarcia umowy przenoszącej własność skutecznie broniąc się zarzutem przedawnienia.

Wracając jeszcze do ustroju wspólności ustawowej i majątków odrębnych: Jeśli rodzice dokonają darowizny pieniężnej tylko na Pana, to te pieniądze stanowić będą Pana majątek odrębny. Nieruchomość zakupiona za majątek odrębny to surogacja – nieruchomość nabyta z pieniędzy stanowiących majątek odrębny stanowi Pana majątek odrębny.

Pasierb nie będzie miał prawa do nieruchomości. Pana żona de facto też nie. Zbudujecie na nieruchomości dom – żonie będą należeć się ewentualnie (przy podziale majątku w wyniku ustania wspólności majątkowej lub działu spadku) środki stanowiące zwrot nakładów na Pana nieruchomość, ale nie będzie mieć prawa do samej nieruchomości. Dopóki ona nie będzie mieć prawa do nieruchomości, nie będzie też mieć prawa jej syn.

Pan musi uregulować sprawy spadkowe po swojej śmierci, aby nie dziedziczyła żona, z nią może Pan zawrzeć umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia – wyłączając ją i jej dziecko ze spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Przejście spadku na zstępnych

Trzy siostry dziedziczą ustawowo po zmarłej bratanicy. Czy odrzucenie spadku przez jedną z sióstr spowoduje dziedziczenie po niej przez jej dzieci?

Nieprzeprowadzona sprawa spadkowa po ojcu

Mama posiada działkę i stojący na niej dom. Chce mi to wszystko przepisać. W związku z tym mam pytanie: jakie będę miała zobowiązania wobec...

Przy próbie sprzedaży działki wyszło na jaw, że należała do mojego ojca

Tydzień temu dowiedziałem się, że odziedziczyłem półhektarową działkę po ojcu, który zmarł 12 lat temu. On ją odziedziczył po swoim ojcu. Ten fakt...

Ważność postanowienia o nabyciu spadku po rodzicach, jeśli jeden ze składników do nich nie należał

W 1997 r. zmarła moja mama, a rok późnie tata. Znalazłem w dokumentach akt własności ziemi z 1975 r., w którym rodzice wraz...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »