Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawa konkubenta do spadku

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2014-03-03

Niedawno zmarła moja partnerka, która nigdy nie rozwiodła się z mężem (ma z nim dwoje dorosłych dzieci). Partnerka cztery lata przed śmiercią przepisała na mnie nieruchomość w drodze umowy dożywocia. Czy jej mąż i dzieci mogą się domagać jej zwrotu (nieruchomość była wyłączną własnością partnerki, ale mąż i dzieci twierdzą, że dawali pieniądze na jej zakup, co nie jest prawdą)? Jakie mam prawa do spadku jako konkubent? Czy do czasu przeprowadzenia postępowania spadkowego mogę korzystać z samochodu partnerki? Co zrobić ze środkami na jej koncie, które w części należały do mnie (wpływała tam m.in. moja pensja)? Czy mogę wystąpić do sądu o nabycie spadku? Ile może trwać taka sprawa?

 

Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego, zwanego dalej K.c.

Poniższa odpowiedź została oparta na następujących faktach i ich prawnej ocenie. Z treści Pańskiego pytania wynika, że pozostawał Pan w konkubinacie z kobietą, która cztery lata przed śmiercią przeniosła na Pana w drodze umowy dożywocia nieruchomość. Partnerka pozostawała z Panem w związku, choć między nią a jej małżonkiem nie był orzeczony rozwód.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie podnosi Pan, jakoby partnerka spisała przed śmiercią testament. Powyższe ma bardzo istotne znaczenie, ponieważ od tego, czy był sporządzony testament, czy też nie, zależą Pana (jako konkubenta) prawa do spadku.

Jeżeli partnerka sporządziła testament, wówczas powołani do spadku są wyłącznie ci, których wskazała w treści tego dokumentu. Nie oznacza to jednak, że np. małżonek lub dzieci są pozbawieni jakichkolwiek praw. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Innymi słowy, mężowi i dzieciom partnerki przysługuje zachowek, którego wielkość jest uzależniona od tego, jaki jest ich stan zdrowia (zdolność do pracy), a także od wieku. Zachowek nie przysługuje wyłącznie wtedy, jeśli Pańska partnerka wydziedziczyła w testamencie męża i dzieci.

Wydziedziczenie jest możliwe w trzech przypadkach, tj. jeżeli uprawniony do zachowku (mąż partnerki i jej dzieci):

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Zgodnie z art. 1009 K.c. przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Jeżeli w testamencie nie jest wskazana żadna z powyższych przyczyn, nie można mówić o wydziedziczeniu.

W sytuacji, gdyby testament nie został sporządzony, należy podkreślić, iż w świetle prawa jako konkubent nie jest Pan osobą uprawnioną do spadku po partnerce. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Innymi słowy, wszystkie składniki majątkowe partnerki wchodzą w skład spadku, natomiast jej mąż i dzieci są w chwili obecnej współwłaścicielami np. pojazdu.

Z treści Pańskiego pytania można wywnioskować, że w skład spadku wchodzi m.in. pojazd. W chwili obecnej, jeżeli testament nie był sporządzony, a wyłącznym właścicielem samochodu była Pańska konkubina, należy wyraźnie stwierdzić, że Pan nie ma prawa do tego samochodu i powinien wydać go małżonkowi i dzieciom partnerki. Jeżeli chodzi o środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, to zasadne byłoby udanie się do placówki banku i uzyskanie odpisów rachunku bankowego, który będzie przedstawiał tytuły wpływów na rachunek bankowy.

Jeżeli nie ma testamentu, to nie jest Pan legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po konkubinie. Jeżeli istnieje testament, który wskazuje m.in. Pana jako powołanego do spadku, wówczas ma Pan prawo wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Co do zasady, tego rodzaju postępowania trwają około trzech do sześciu miesięcy. Opłata sądowa od wniosku jest stała i wynosi 50 zł.

Samo stwierdzenie nabycia spadku nie daje jeszcze podstawy do żądania wydania lub zwrotu nakładów czynionych na nieruchomość, która została na Pana przepisana. Spadkobiercy będą bowiem zobowiązani do wystąpienia z wnioskiem o dział spadku i zniesienie współwłasności. Należy jednak zauważyć, iż Pana najważniejszym argumentem jest treść aktu notarialnego – umowa dożywocia. Jeżeli w akcie wskazuje się, że wyłącznym właścicielem nieruchomości była Pańska partnerka, a nieruchomość zakupiła ze swoich środków, to podważenie tego rodzaju treści będzie bardzo trudne. Świadkowie będą stanowić jedynie dodatkowy argument.

Reasumując: prawa do spadku, które przysługują Panu jako konkubentowi zmarłej, uzależnione są tylko i wyłącznie od tego, czy partnerka pozostawiła testament, czy też nie. Jeżeli istnieje testament i jest Pan powołany do spadku, wówczas mąż i dzieci partnerki mogą żądać zachowku. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nawet wówczas nieruchomość, którą Pan otrzymał w drodze umowy dożywocia, nie będzie brana pod uwagę do spadku, ponieważ dożywocie – jako umowa wzajemna, odpłatna – nie jest darowizną. Jeżeli natomiast nie było testamentu, wówczas wszystko to, co stanowiło wyłączną własność partnerki, wchodzi do spadku, do którego nie ma Pan prawa.

Jeżeli były rzeczy, których byli Państwo współwłaścicielami, wówczas zasadne jest powołanie się na treść art. 206 K.c., zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Innymi słowy, z rzeczy może korzystać Pan oraz mąż i dzieci partnerki.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wezwanie do spłaty pożyczki po śmierci ojca

Dostałam wezwanie do spłaty pożyczki, którą zaciągnął mój ojciec przed śmiercią (zmarł w 2005 r.). Nic nie wiedziałam o tym...

Ustalenie kręgu spadkobierców

Mam problem z ustaleniem kręgu spadkobierców i wskazaniem adresów. Sąd nakazał odszukanie spadkobierców po moim krewnym. Wiem tylko, że...

Prawo do mieszkania po mamie

Moi rodzice mieli wspólne mieszkanie. Mama zmarła w 2011 r. W tym samym roku złożyłam wniosek o stwierdzenie praw do spadku i otrzymałam decyzję, iż do...

Do kiedy mam czas, żeby załatwić sprawy spadkowe?

Niedawno zmarła moja mama, która miała drugiego męża. Do kiedy mam czas, żeby załatwić sprawy spadkowe? Nie chcę na razie zawracać tym głowy mężowi...

Gmina jako spadkobierca

Mój partner zmarł, a jego rodzina zrzekła się spadku. W skład masy spadkowej wchodzi połowa mieszkania, które razem kupiliśmy na wspólny kredyt....

Kiedy można uzyskać poświadczenie dziedziczenia u notariusza?

Moja matka zmarła ok. 30 lat temu; ojciec pięć lat temu. Jestem jedynaczką. Jak uzyskać poświadczenie dziedziczenia? Czy mogę się zwrócić do notariusza?...

Adopcja zagraniczna a dziedziczenie

Mój mąż ma córkę z pierwszego małżeństwa obecnie w wieku 40 lat. Mieszka ona od wielu lat w Norwegii, gdy miała 18 lat wystąpiła do...

Prowadzenie sprawy spadkowej przez notariusza

Ojciec zmarł 10 lat temu, wraz z siostrą odziedziczyłyśmy mieszkanie po nim, poświadczenie dziedziczenia otrzymałam rok temu. Kilka miesięcy temu...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »