Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do wyższego zachowku

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2014-09-02

Pół roku temu zmarł mój syn. Całość spadku nabyła żona, a ja pozostałam jedyną osobą uprawnioną do zachowku, którego – mimo wezwań – synowa nie chce uregulować. Jak obliczyć masę spadkową do ustalenia wysokości zachowku? Czy obejmuje ona połowę majątku wspólnego małżeńskiego? Dodam, że jestem inwalidą  grupy, czy w tej sytuacji mam prawo do wyższego zachowku (2/3)? Czy wyposażenie domu syna też wchodzi do masy spadkowej? Jeżeli dojdzie do sprawy sądowej, będę chciała, by reprezentowała mnie córka – jakiego pełnomocnictwa muszę jej udzielić?

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Dlatego ustawa zakreśla krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. Zgodnie z art. 991 § 1 są to jedynie zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Powstanie uprawnienia do zachowku jest przy tym uzależnione od tego, aby w konkretnym stanie faktycznym osoby te były powołane do spadku z ustawy. Oznacza to, że w sytuacji, gdy spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci, tylko te podmioty nabędą prawo do zachowku. Nie uzyskają go rodzice spadkodawcy, gdyż nie dochodzą oni do dziedziczenia (por. art. 931).

Jako zasadę ustawa przyjmuje, że wysokość należnego uprawnionemu zachowku odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Odstępstwo od tej zasady przewidziane zostało dla małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Te kategorie uprawnionych są traktowane w sposób uprzywilejowany i ich zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

Art. 991 § 1 nie wskazuje, w jakiej chwili ma istnieć niezdolność do pracy lub małoletniość uprawnionego z tytułu zachowku. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że roszczenie o zachowek powstaje w chwili otwarcia spadku, ta chwila powinna też decydować o wysokości zachowku – jedna druga czy dwie trzecie (por. orz. SN z 19 listopada 1948 r., sygn. akt Wa C 219/48, PiP 1949, nr 11, s. 126). Przyjęcie jakiejkolwiek innej chwili (orzekania o obowiązku zapłaty, wystąpienia z żądaniem zapłaty) stwarzałoby niebezpieczeństwo przypadkowości i dowolności (tak J. Pietrzykowski, Kodeks cywilny…, s. 1909). Ponadto bez wskazań ustawy w tym zakresie trudno byłoby dokonywać wyboru innego momentu niż chwila otwarcia spadku, która decyduje w zasadzie o kręgu podmiotów uprawnionych do zachowku.

Mama ma więc prawo do zachowku w wysokości 2/3 swojego udziału spadkowego.

Jeśli małżonkowie mieli wspólność ustawową, to zgromadzony w trakcie trwania małżeństwa majątek jest majątkiem wspólnym, a więc w skład masy spadkowej wchodzi 1/2 udziału w majątku wspólnym.

Wartości masy spadkowej nie da się odręcznie wycenić. Warto więc przeprowadzić tzw. spis inwentarza.

Spis inwentarza obejmuje całość majątku spadkowego dla określenia jego składu oraz wartości, stanowiąc zarazem podstawę ograniczenia odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe. Zgodnie z treścią art. 637 § 1 Kodeksu cywilnego na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza.

Art. 637 § 1 wymienia, podobnie jak art. 635 § 2, dwie grupy osób uprawnionych do złożenia wniosku o sporządzenie spisu inwentarza. Do pierwszej należą spadkobiercy, uprawnieni do zachowku i zapisobiercy, przy czym osoby te nie muszą wykazywać swego uprawnienia, albowiem wystarczające jest jego uprawdopodobnienie (por. uwagi do art. 243). Drugą grupę natomiast stanowią osoby, które są zobowiązane udowodnić swoją legitymację do żądania zabezpieczenia; chodzi o wykonawcę testamentu oraz o wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy. Dopuszczalny jest każdy dowód mający na celu wykazanie uprawnienia, z tym zastrzeżeniem, że w wypadku wierzyciela musi to być dowód na piśmie, a więc dokument urzędowy lub prywatny (por. art. 244 i 245).

Sądem właściwym w postępowaniu o sporządzenie spisu inwentarza jest sąd spadku w rozumieniu art. 628 – sąd ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.

Wniosek o sporządzenie spisu inwentarza może być zgłoszony bezpośrednio komornikowi, który byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku o sporządzeniu spisu inwentarza. W tym wypadku komornik przystąpi niezwłocznie do spisu, zawiadamiając o tym sąd spadku, który wyda postanowienie o sporządzeniu spisu. Jeżeli postanowienie takie nie zostanie wydane, spis dokonany przez komornika nie rodzi skutków przewidzianych w art. 1032 Kodeku cywilnego (§ 25 rozporządzenia powołanego w uwadze 7 do art. 633).

Jeżeli spisu żąda wierzyciel lub urząd skarbowy, sąd spadku postanowi dokonanie spisu – w miarę możności – po wysłuchaniu spadkobiercy (§ 26 powołanego rozporządzenia). Wysłuchanie następuje na posiedzeniu sądowym lub, na żądanie sądu, w drodze pisemnego oświadczenia spadkobiercy (art. 514 § 1).

Przy sporządzaniu spisu inwentarza stosuje się odpowiednio art. 947–949 Kodeksu cywilnego. Do spisu wciąga się majątek oraz długi spadkodawcy z zaznaczeniem wartości każdego przedmiotu oraz wysokości długu. W spisie wykazuje się także wartość czystego spadku, z uwzględnieniem wartości rzeczy i praw spornych. W razie potrzeby wciągnięcia do spisu rzeczy znajdujących się w okręgu innego sądu, sąd spadku może zwrócić się o dokonanie potrzebnych czynności do sądu rejonowego, w którego okręgu rzeczy się znajdują (por. § 28 i 30 rozporządzenia powołanego w uwadze 7 do art. 633).

Komornikowi wystarczy podać banki, gdzie zmarły mógł mieć środki.

Wyposażenie domu nie wchodzi w skład masy spadkowej.

Córka może reprezentować mamę. Wystarczy zwykłe pisemne pełnomocnictwo – zawierające oświadczenie: „Ja, niżej podpisana, …, pesel …, zam. …, upoważniam córkę …, pesel …, zam. …, nr dowodu …, do reprezentowania mnie w sprawie o zachowek, w tym przed sądami, komornikiem, także w zakresie spisu inwentarza, składania w moim imieniu oświadczeń woli”.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Moja babcia zmarła 20 lat temu. Nie zostawiła testamentu, bo zmarła nagle, ale zawsze powtarzała, że przekaże mi swoje mieszkanie (byłam jej ukochaną...

Darowizna mieszkania wnuczne a żądanie zachowku

Moja mama 15 lat temu przepisała aktem darowizny mieszkanie na moją córkę, czyli wnuczkę. Miałam jednego brata, który już nie żyje. Czy...

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku?

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku? Ja i mój mąż nie posiadamy dzieci. Mąż ma siostrę i brata, natomiast ja mam dwie siostry...

Zachowek od siostry

Niedawno zmarł mój ojciec. Matka nie żyje już od jakiegoś czasu. Ojciec zapisał mieszkanie w testamencie mojej siostrze. Mam zamiar ubiegać się...

Dochodzenie roszczenia o zapłatę zachowku

Moja babcia przed śmiercią przekazała mi aktem notarialnym mieszkanie. Babcia miała cztery córki. Teraz jedna z nich złożyła wniosek...

Oświadczenie o stanie majątkowym a zachowek

Zakończyła się sprawa spadkowa i złożyłam pozew o zachowek. Sąd w odpowiedzi chce bym przedstawiła stan majątkowy rodziny, dochody,...

Coś mi się przecież należy od darowizny zmarłego rodzica

Dziesięć lat temu opiekę nad chorą matką przejęła jedna z córek. Postawiła jednak warunek pozostałej piątce rodzeństwa: skoro ona podejmuje się...

Żądanie zachowku od obdarowanego

Przed ok. 25 laty rodzice podarowali bratu mieszkanie. Ojciec zmarł pięć lat później, zaś matka zmarła pół roku temu. Czy po śmierci matki darowizna...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »