Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do zachowku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-02-03

W 2006 r. moja mama darowała mojej córce mieszkanie; córka wówczas była niepełnoletnia. W 2010 r. mama zmarła; na mocy testamentu cały spadek – drugie mieszkanie – przypadł mojej siostrze (sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w 2011 r.). W czasie postępowania spadkowego żył jeszcze nasz ojciec, który zmarł w 2013 r., nie pozostawiwszy żadnego majątku poza roszczeniem o zachowek po żonie (z którym niestety nie zdążył wystąpić). Na podstawie testamentu to ja nabyłem spadek po nim w całości (przeprowadziłem już postępowanie sądowe). Czy w takiej sytuacji mam prawo do zachowku po mamie? Jeśli tak, jak obliczyć zachowek? Czy do spadku wliczyć także darowiznę na rzecz mojej córki?

 

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.) zachowkiem jest przysługująca zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (w braku testamentu spisanego przez spadkodawcę), część (1/2 lub 2/3) wartości udziału spadkowego, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Ponadto, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku ani w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, ani w postaci powołania do spadku, ani w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy testamentowemu (względnie obdarowanemu przez spadkodawcę) roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Prawo do zachowku przysługuje jedynie wtedy, gdy uprawniony nie otrzymał swego udziału w żadnej innej postaci – czy to jako darowizny, czy w ramach dziedziczenia z testamentu, czy też z zapisu. Oznacza to, że po śmierci Pańskiej mamy osobami uprawnionymi do zachowku są Pan oraz Pański ojciec.

Z uwagi na fakt, że Pański ojciec zmarł i nie zdążył skorzystać ze swojego prawa do zachowku, powstaje w sprawie zasadnicze pytanie: czy roszczenie o zachowek jest dziedziczne i czy nie uległo ono przedawnieniu.

Roszczenie o zachowek należny zmarłemu po pierwszym spadkodawcy nie zawsze przepada – mogą go skutecznie dochodzić niektórzy spadkobiercy uprawnionego.

Zgodnie z art. 1002 K.c. roszczenia z tytułu zachowku przechodzą na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy (np. dzieci zmarłego uprawnionego do zachowku).

Roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej, jeżeli należą oni do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy (art. 991 K.c.), a więc niezależnie od tego, czy w konkretnej sytuacji faktycznej przysługiwałoby im własne prawo do zachowku po tym pierwszym spadkodawcy (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1982 r., sygn. akt III CZP 60/82, „Prawo i Życie” 1983/22, s. 15 oraz z dnia 20 grudnia 1988 r., sygn. akt III CZP 101/88, OSP 1990/4/213).

W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku, które nie zostało zaspokojone przed jego śmiercią, przechodzi na dziedziczące po nim dzieci (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1988 roku, sygn. akt III CZP 101/88, OSPiKA 1990/4/470).

Z uwagi na fakt, że jest Pan osobą uprawnioną do zachowku po śmierci mamy oraz jest Pan spadkobiercą testamentowym ojca, może Pan dochodzić od siostry zachowku, który należałby się ojcu, gdyby nie zmarł i skorzystał z tego roszczenia.

Do skutecznego dochodzenia prawa do zachowku konieczne jest wystąpienie z roszczeniem o jego otrzymanie przed upływem terminu przedawnienia przewidzianego w przepisach K.c.

Z roszczeniem o zachowek powinien Pan wystąpić w pierwszej kolejności przeciwko spadkobiercom osoby zmarłej, czyli przeciwko Pańskiej siostrze. Gdy otrzymanie zachowku od spadkobiercy nie będzie możliwe, kolejnymi osobami zobowiązanymi do zapłaty zachowku są osoby, na rzecz których spadkodawca dokonał zapisu windykacyjnego lub poczynił darowiznę.

Zgodnie z przepisami K.c. roszczenie osoby uprawnionej do zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu, natomiast roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat 5 od dnia otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci spadkodawcy.

Jak wynika z powyższego, roszczenie o zachowek nie uległo jeszcze przedawnieniu, a więc w ciągu 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu po mamie może Pan wystąpić do siostry – jako spadkobierczyni – o zapłatę zachowku.

Należy też podkreślić, że w kwestii zachowku trzeba wziąć pod uwagę, prócz art. 991 § 2 K.c., także inne przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 993, 994, 1000 i 1001.

Z innych przepisów regulujących problematykę zachowku wynika, że zobowiązany do wypłaty zachowku w pierwszej kolejności jest spadkobierca. Poza spadkobiercą odpowiedzialność z tytułu zachowku mogą ponosić również osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do poniższych przepisów, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Zgodnie z art. 994 § 1 K.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Darowizna uczyniona przez Pana mamę na rzecz Pańskiej córki zostanie zaliczona do spadku, ponieważ między momentem poczynienia darowizny a śmiercią mamy nie minęło więcej niż 10 lat. Pańska córka może być również osobą zobowiązaną do wypłaty zachowku.

Zachowek będzie liczony od wartości darowanej nieruchomości na dzień wystąpienia z roszczeniem o zachowek.

Zgodnie z art. 995 K.c. wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Jeśli powstanie spór co do wartości nieruchomości, sąd powoła biegłego w ewentualnej sprawie o zachowek.

Zachowek obliczamy w następujący sposób:

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) × (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) – (minus) darowizny (lub wartość spadku który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku. 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek po matce

Niedawno zmarła moja matka . Pozostawiła dom, w którym żyła przez wiele lat ze swoim partnerem (nigdy nie rozwiodła się z moim ojcem,...

Czy ojciec może mnie wydziedziczyć?

Moja mama nie żyje od kilku lat. Nie rozumiem mojego ojca. Nie zgadzamy się w kilku sprawach, a on chce mnie wydziedziczyć. Tak naprawdę nie ma żadnego powodu,...

Czy mogę dochodzić zachowku?

Mniej więcej 12 lat temu rodzice przepisali mieszkanie na moją siostrę. Czy należy mi się jakiś spadek z tego tytułu? Ojciec zmarł 8 lat temu, mama...

Zachowek dla rodzeństwa

Moje pytanie dotyczy zachowku dla rodzeństwa . Mam brata i siostrę. W 2000 r. rodzice przekazali mnie i mojemu mężowi (za pomocą...

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku?

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku? Ja i mój mąż nie posiadamy dzieci. Mąż ma siostrę i brata, natomiast ja mam dwie siostry...

Umowa darowizny a zachowek

Kilka lat temu babcia przepisała na mnie dom poprzez umowę darowizny (akt notarialny bez wpisu wiecznego użytkowania na rzecz babci). Dodatkowo...

Zrzeczenie się spadku - sprzedaż nieruchomości własnemu dziecku

Moja mama jest właścicielką mieszkania. Spadkobiercami będziemy ja i mój brat. Chciałbym, za zgodą wszystkich stron, przejąć mieszkanie (np. kupić)...

Rozliczenie darowizny w kontekście zachowku

Od mamy otrzymałam tytułem darowizny działkę budowlaną. Aktualnie matka chce pominąć mnie w swoim testamencie. Zastanawiam się, czy darowizna, którą...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »