Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do zachowku po ojcu

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2013-07-08

Posiadam testament zmarłego w 2009 r. taty, w którym zostałam powołana do całości spadku. Do tej pory nie złożyłam go w sądzie. Czy jeśli teraz założę sprawę spadkową, to mój brat będzie miał prawo żądać zachowku po ojcu? Jeśli tak, w jaki sposób zostanie policzona wartość mieszkania, które stanowi w zasadzie cały spadek?

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Z opisanego przez Panią stanu faktycznego wynika, że powinna Pani złożyć wniosek o otworzenie, ogłoszenie i stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

We wniosku należy wskazać Panią jako wnioskodawczynię, Pani brata jako ewentualnego spadkobiercę ustawowego wraz z jego adresem zamieszkania (mimo istnienia testamentu). Wskutek dużego upływu czasu od chwili śmierci nie może Pani spadku już odrzucić. Możliwe jest jedynie przyjęcie go wprost.

Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy dołączyć:

  • akt zgonu Pani taty,
  • akt urodzenia Pani i Pani brata,
  • ewentualnie akty małżeństwa Pani i Pani brata (jeżeli do zawarcia małżeństwa doszło),
  • testament.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę w wysokości 50 zł na rachunek sądu i dowód jej uiszczenia dołączyć do wniosku.

We wniosku należy wskazać, że domaga się Pani otwarcia i ogłoszenia testamentu oraz stwierdzenia, że cały spadek na podstawie testamentu dziedziczy Pani.

Wniosek należy złożyć w dwóch egzemplarzach (oryginał wniosku i załączników oraz kopia wniosku i kopia załączników).

Co do zachowku należy stwierdzić, że zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Jak wynika z powyższego, Pani brat należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zachowek od spadkobiercy testamentowego. Zachowek w takim przypadku wynosi połowę tego, co otrzymałby, jeżeli dziedziczyłby z ustawy po ojcu. Z racji tego, że Pani jest jedynym spadkobiercą testamentowym po tacie, to tytułem zachowku należałaby się mu 1/4 spadku po tacie.

Zgodnie z art. 1007 K.c.:

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

Jak więc wynika z powyższego, Pani brat ma 5 lat od ogłoszenia testamentu na wystąpienie przeciwko Pani do sądu o wypłatę kwoty pieniężnej równej 1/4 wartości rynkowej spadku.

Uprawnienie takie nie przysługiwałoby mu w przypadku wydziedziczenia go przez Pani tatę w testamencie.

Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Spadkodawca nie musi użyć ściśle określonych wyrażeń. Użyte sformułowania jednak nie mogą nasuwać wątpliwości co do woli pozbawienia uprawnionego jego zachowku. Musi także zostać wskazana przyczyna wydziedziczenia w taki sposób, aby przynajmniej w drodze wykładni można było ustalić, która z przyczyn wymienionych w art. 1008 K.c. wystąpiła w konkretnym przypadku. Podstawę wydziedziczenia może stanowić jedynie przyczyna przewidziana ustawą (tak też: wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 1998 r., III CKN 561/97, LexPolonica nr 2111053).

Art. 1008 zawiera wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia, które mogą doprowadzić do pozbawienia uprawnionego należnego mu zachowku. Z Pani wyjaśnień nie wynika, że brat dopuścił się względem ojca jednego z podanych zachowań. Wręcz przeciwnie – żądanie zachowku jest zgodne z zasadami współżycia społecznego, dlatego powody wydziedziczenia omawiam poniżej.

Przyczyną wydziedziczenia będzie uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Sformułowanie ustawy wskazuje, że nie chodzi tu tylko o prowadzenie przez uprawnionego do zachowku nagannego trybu życia (czerpanie środków utrzymania z nielegalnych źródeł, alkoholizm, narkomania, zaniedbywanie własnej rodziny i obarczanie spadkodawcy ciężarem jej utrzymania), lecz także o czynienie tego wbrew woli spadkodawcy. Sąd orzekający o skuteczności wydziedziczenia zatem będzie obowiązany ocenić, czy tryb życia wydziedziczonego jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czy był to stan trwały, a także, czy taki tryb życia był, czy też nie był akceptowany przez spadkodawcę. Przykładowo, gdyby spadkodawca wydziedziczył swojego syna ze względu na to, że czerpał on środki utrzymania z nielegalnej działalności, ale sam przyjmowałby od niego znaczne sumy, mając świadomość ich pochodzenia, wydziedziczenie byłoby nieważne.

Dopuszczenie się względem spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci będzie także podstawą wydziedziczenia. Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy, należy dokonać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych, co w zasadzie powinno istnieć w chwili dokonania wydziedziczenia, jest także jedną z jego przyczyn. Obowiązki rodzinne to nie tylko obowiązki alimentacyjne, lecz także np. opieka nad spadkodawcą, która jest niezbędna ze względu na stan zdrowia lub wiek. Należy jednak zaznaczyć, że ograniczone kontakty rodzinne oraz istniejący konflikt nie stanowią podstawy wydziedziczenia (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 października 2009 r., VI ACa 448/2009, LexPolonica nr 2210109).

Przyczyny wymienione w art. 1008 pkt 1 i 3 muszą mieć charakter uporczywy. Zdarzenia o charakterze jednorazowym czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia.

Zachowanie uprawnionego do zachowku musi być świadome i spowodowane okolicznościami, które leżą po jego stronie. Dlatego nie będą stanowiły podstawy wydziedziczenia zachowania spadkobiercy niezależne od jego woli, np. gdy nie mógł spełniać obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy z powodu długotrwałego wyjazdu czy złego stanu zdrowia. Tym bardziej jeśli czyny uprawnionego zostały dokonane w stanie wyłączającym swobodne albo świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Dodatkowo wskazuję, że ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

  1. dokonania go w ważnym testamencie; nieważność testamentu pociąga za sobą także nieważność wydziedziczenia;
  2. dokonania go z przyczyny wymienionej w art. 1008 K.c.; wydziedziczenie z innej przyczyny jest nieważne; taki skutek pociąga za sobą także niepodanie przyczyny wydziedziczenia w testamencie;
  3. nieprzebaczenia przez spadkodawcę osobie uprawnionej do zachowku.

Jeżeli w testamencie brak wzmianki o wydziedziczeniu, to w razie żądania Pani brata wypłaty zachowku nie będzie Pani mogła się uchylić od obowiązku zapłaty tej kwoty.

Zgodnie z wyrokiem Izby Cywilnej SN z 14 marca 2008 r. (IV CSK 509/07) punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy. Ustalanie składu spadku, mianowicie różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) a wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje więc, co do zasady, według reguł określonych w art. 922 K.c., nie uwzględnia się jedynie zapisów i poleceń oraz oczywiście długów z tytułu zachowku.

Ponadto SN w uchwale składu siedmiu sędziów 26 marca 1985 r. (III CZP 75/84, OSNCP 1985/10 poz. 147) podjął uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej, że obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu.

Jak wynika z powyższego, obliczenie zachowku nastąpi według stanu spadku z chwili jego otwarcia (śmierci spadkodawcy), a według cen z daty orzekania o zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »