Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do zachowku po wydziedziczonym spadkobiercy?

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-05-11

Pytanie dotyczy prawa do zachowku. Dwa lata temu wytoczyłam sprawę o ustalenie ojcostwa mojego dziecka (ojciec go nie uznał, nie byliśmy małżeństwem). Półtora roku temu, w trakcie tego postępowania zmarł dziadek dziecka, który swojego syna (ojca mojego dziecka) wydziedziczył w testamencie. Natomiast niecały rok temu prawomocnym wyrokiem sądu zostało orzeczone ojcostwo na podstawie badań DNA. Czy moje dziecko (czyli wnuk) ma prawo do zachowku po dziadku?

Pyta Pani, czy w przedstawionej sytuacji Pani dziecko (wnuk) ma prawo do zachowku po dziadku. Moim zdaniem jest to możliwe.

Jest potwierdzone, że nawet po śmierci ojca można dochodzić uznania ojcostwa i wnosić o zmianę postanowienia o dziedziczeniu po nim. Nie ma więc moim zdaniem przeszkód, aby po jego wydziedziczeniu żądać zachowku po dziadku.

Zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego – „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Natomiast według art. 1009 K.c. – „Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu”.

Już sam ojciec Pani dziecka może żądać ustalenia bezskuteczności wydziedziczenia, udowadniając, że wskazane przez spadkodawcę okoliczności nie miały miejsca. Żąda się tego w sprawie o zachowek. Jeżeli nie udowodni niewystępowania podstaw wydziedziczenia, to sąd powództwo oddali.

Zapewne jednak wydziedziczenie ojca dziecka było mu na rękę i zostało przemyślane, stąd Pani pytanie.

Zgodnie z art. 1011 K.c. – zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Jak więc z powyższego wynika, skutki prawne wydziedziczenia obejmują jedynie samego wydziedziczonego, nie dotyczą zaś jego zstępnych.

Należy zgodzić się z poglądem, że wydziedziczenie powoduje, iż wydziedziczony nie tylko traci uprawnienie do żądania określonej sumy pieniężnej z tytułu zachowku, lecz także przymiot spadkobiercy [M. Pogonowski, Wydziedziczenie..., op. cit., s. 121; J. Kremis, B. Burian (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1632]. W miejsce wydziedziczonego do dziedziczenia zostają powołani jego zstępni.

Jeżeli zatem spadkodawca pozostawił testament, w którym jedyną dyspozycję stanowi wydziedziczenie dziecka uprawnionego do zachowku, zstępni wydziedziczonego dochodzą do spadku na podstawie ustawy (art. 931 § 2 K.c.). Art. 1011 K.c. nie modyfikuje reguł dziedziczenia ustawowego i nie ogranicza uprawnień takich zstępnych jedynie do zachowku [tak J. Pietrzykowski, w: Kodeks cywilny..., s. 1924; J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe..., 1985, s. 263].

Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (tak orzeczenie SN z 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, LexPolonica nr 1067795, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).

Z mocy art. 1011 K.c. zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Uzyskują więc własne prawo, powstające bezpośrednio w ich osobach (A. Szpunar, Przedawnienie uprawnień..., op. cit., s. 61; J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, s. 275), niezależnie od prawa poprzednika. Ściśle osobisty charakter przyczyn wydziedziczenia wskazuje, iż tylko i wyłącznie ten, kogo dana przyczyna dotyczy, może zostać skutecznie wydziedziczony na jej podstawie. Z uwagi na charakter omawianych przyczyn, na tej samej podstawie nie mogą zostać wydziedziczeni także zstępni wydziedziczonego, jeżeli żadna z okoliczności wymienionych w art. 1008 K.c. bezpośrednio ich nie dotyczy. Stąd też będą oni mogli zrealizować przysługujące im uprawnienia z tytułu dziedziczenia lub zachowku po testatorze, który ich wstępnego skutecznie tych praw pozbawił stosownym rozrządzeniem testamentowym (E. Niezbecka, Skutki prawne..., op. cit., s. 16).

Należałoby w tym momencie jak najszybciej skierować pismo do spadkobierców dziadka Pani dziecka z wezwaniem do zapłaty i określonym terminem oraz informacją, że w razie upływu terminu zostanie skierowany pozew o zachowek. Zapewne na piśmie zobowiązani przedstawią swoje stanowisko i wtedy Pani będzie miała jasność, czy chcą ugodowo sprawę zakończyć, czy iść do sądu.

Zwyczajnie przez wydziedziczenie ojca dziecka jest on traktowany jakby nie dożył otwarcia spadku. Zgodnie zaś z art. 991 K.c.:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Proszę pamiętać, że zgodnie z art. 1007 K.c.:

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.”

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Dom i ziemia zapisane matce zmarłej żony

Jestem wdowcem, mam dwoje dorosłych dzieci. Wraz z żoną mieliśmy wspólny majątek (dom i ziemię), który 5 lat przed śmiercią żony przepisaliśmy...

Dziedziczenie roszczenia o zachowek

Odziedziczyłam w zapisie windykacyjnym po swojej siostrze mieszkanie. Mieszkanie to miało nieduży dług hipoteczny, który po otwarciu spadku uregulowałam....

Czy można żądać obniżenia zachowku dla nieznanej dotąd córki ojczyma?

Mój ojczym zapisał mi w testamencie mieszkanie, które ja kilka lat temu wykupiłam od gminy za własne środki. Po jego śmierci okazało się, że posiada...

Jakie kroki prawne powinno podjąć nieślubne dziecko, aby dojść do spadku po rodzicu?

Zmarł mój ojciec. Byłam nieślubnym dzieckiem, ale jest wyrok sądu i ojciec płacił alimenty do czasu ukończenia przeze mnie nauki. Ojciec powtórnie...

Ile wyniesie zachowek dla siostry, która nie otrzymała darowizny?

Ojciec darował mi 4/6 nieruchomości (dwupiętrowy dom na dużej działce). Takiej darowizny nie otrzymała moja siostra. Obecnie, po śmierci taty siostra...

Wydziedziczenie dzieci w testamencie nie pozbawia wnuków zachowku

W 2000 r. zmarł mój ojciec i po nim dostałam spadek. Rok temu zmarła moja matka. Zostawiła testament, w którym wydziedziczyła mnie i siostrę,...

Kto przejmuje udział syna w zachowku?

W roku 2010 zmarła Jadwiga, pozostawiając dwoje dzieci: Józefa i Annę. Dziedziczą one w równych częściach. Anna jednak wcześniej otrzymała od...

Jak obliczyć części majątku po zmarłym?

Ojciec się rozwiódł z matką dawno temu i poślubił nową żonę. Jest nas 5 dzieci z tego małżeństwa. Ojciec się znów ożenił...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »