Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Prawo do zachowku po wydziedziczonym spadkobiercy?

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-05-11

Pytanie dotyczy prawa do zachowku. Dwa lata temu wytoczyłam sprawę o ustalenie ojcostwa mojego dziecka (ojciec go nie uznał, nie byliśmy małżeństwem). Półtora roku temu, w trakcie tego postępowania zmarł dziadek dziecka, który swojego syna (ojca mojego dziecka) wydziedziczył w testamencie. Natomiast niecały rok temu prawomocnym wyrokiem sądu zostało orzeczone ojcostwo na podstawie badań DNA. Czy moje dziecko (czyli wnuk) ma prawo do zachowku po dziadku?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Pyta Pani, czy w przedstawionej sytuacji Pani dziecko (wnuk) ma prawo do zachowku po dziadku. Moim zdaniem jest to możliwe.

Jest potwierdzone, że nawet po śmierci ojca można dochodzić uznania ojcostwa i wnosić o zmianę postanowienia o dziedziczeniu po nim. Nie ma więc moim zdaniem przeszkód, aby po jego wydziedziczeniu żądać zachowku po dziadku.

Zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego – „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Natomiast według art. 1009 K.c. – „Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu”.

Już sam ojciec Pani dziecka może żądać ustalenia bezskuteczności wydziedziczenia, udowadniając, że wskazane przez spadkodawcę okoliczności nie miały miejsca. Żąda się tego w sprawie o zachowek. Jeżeli nie udowodni niewystępowania podstaw wydziedziczenia, to sąd powództwo oddali.

Zapewne jednak wydziedziczenie ojca dziecka było mu na rękę i zostało przemyślane, stąd Pani pytanie.

Zgodnie z art. 1011 K.c. – zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Jak więc z powyższego wynika, skutki prawne wydziedziczenia obejmują jedynie samego wydziedziczonego, nie dotyczą zaś jego zstępnych.

Należy zgodzić się z poglądem, że wydziedziczenie powoduje, iż wydziedziczony nie tylko traci uprawnienie do żądania określonej sumy pieniężnej z tytułu zachowku, lecz także przymiot spadkobiercy [M. Pogonowski, Wydziedziczenie..., op. cit., s. 121; J. Kremis, B. Burian (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1632]. W miejsce wydziedziczonego do dziedziczenia zostają powołani jego zstępni.

Jeżeli zatem spadkodawca pozostawił testament, w którym jedyną dyspozycję stanowi wydziedziczenie dziecka uprawnionego do zachowku, zstępni wydziedziczonego dochodzą do spadku na podstawie ustawy (art. 931 § 2 K.c.). Art. 1011 K.c. nie modyfikuje reguł dziedziczenia ustawowego i nie ogranicza uprawnień takich zstępnych jedynie do zachowku [tak J. Pietrzykowski, w: Kodeks cywilny..., s. 1924; J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe..., 1985, s. 263].

Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (tak orzeczenie SN z 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, LexPolonica nr 1067795, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).

Z mocy art. 1011 K.c. zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Uzyskują więc własne prawo, powstające bezpośrednio w ich osobach (A. Szpunar, Przedawnienie uprawnień..., op. cit., s. 61; J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, s. 275), niezależnie od prawa poprzednika. Ściśle osobisty charakter przyczyn wydziedziczenia wskazuje, iż tylko i wyłącznie ten, kogo dana przyczyna dotyczy, może zostać skutecznie wydziedziczony na jej podstawie. Z uwagi na charakter omawianych przyczyn, na tej samej podstawie nie mogą zostać wydziedziczeni także zstępni wydziedziczonego, jeżeli żadna z okoliczności wymienionych w art. 1008 K.c. bezpośrednio ich nie dotyczy. Stąd też będą oni mogli zrealizować przysługujące im uprawnienia z tytułu dziedziczenia lub zachowku po testatorze, który ich wstępnego skutecznie tych praw pozbawił stosownym rozrządzeniem testamentowym (E. Niezbecka, Skutki prawne..., op. cit., s. 16).

Należałoby w tym momencie jak najszybciej skierować pismo do spadkobierców dziadka Pani dziecka z wezwaniem do zapłaty i określonym terminem oraz informacją, że w razie upływu terminu zostanie skierowany pozew o zachowek. Zapewne na piśmie zobowiązani przedstawią swoje stanowisko i wtedy Pani będzie miała jasność, czy chcą ugodowo sprawę zakończyć, czy iść do sądu.

Zwyczajnie przez wydziedziczenie ojca dziecka jest on traktowany jakby nie dożył otwarcia spadku. Zgodnie zaś z art. 991 K.c.:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Proszę pamiętać, że zgodnie z art. 1007 K.c.:

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.”

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »

Poduszki