Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Pułapka w spadku – długi brata

Autor: Wioletta Dyl • Opublikowane: 2016-09-29

Brat zmarł rok temu, był rozwodnikiem, nie miał dzieci. Był kiedyś wspólnikiem upadłej firmy i prawdopodobnie z tego tytułu zostawił długi. Nasi rodzice nie żyją. Pozostawał w związku nieformalnym z kobietą rodzinie mało znaną. Brat miał czworo rodzeństwa, wszyscy żyją. W związku z tym rodzeństwu przypada spadek wraz z długami. Żadne z nas nie złożyło stosownego oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy. Czy w związku z tym jest jakieś wyjście z tej sytuacji? Brat, u którego zmarły brat był zameldowany, dopiero w tym miesiącu otrzymał wezwanie z sądu związane ze wskazaniem osób spokrewnionych. Żadne z rodzeństwa nie miało świadomości o konieczności złożenia oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Czy jest jakieś wyjście z tej pułapki? Czy można jeszcze odrzucić ten spadek?

Czynności związane ze spadkobraniem reguluje Kodeks cywilny (Dz.U.64.16.93 ze zm.).

Jeżeli Pana brat nie pozostawił testamentu, to w chwili jego śmierci miało miejsce dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z zasadami tego dziedziczenia, określonymi w Kodeksie cywilnym (art. 931 § 1) spadek w pierwszej kolejności dziedziczą zstępni (np. dzieci) i małżonek, a następnie rodzeństwo. Jeżeli więc Pana brat nie pozostawił testamentu, nie posiadał w chwili śmierci żony ani dzieci, a rodzice nie żyją, to spadek po nim nabyło jego rodzeństwo w równych udziałach.

Zgodnie z treścią art.1015 § 1 K.c. oświadczenie o tym, czy przyjmuje się spadek po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza albo się go odrzuca można złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, zatem w praktyce od dnia śmierci spadkodawcy. Oświadczenie takie, zgodnie z brzmieniem art. 1018 K.c. składa się przed sądem lub notariuszem miejsca zamieszkania składającego oświadczenie.

W przypadku gdy nie zostanie złożone oświadczenie o sposobie przyjęcia spadku, jest to jednoznaczne z przyjęciem spadku wprost. Nie dotyczy to:

1) osób poniżej 13 roku życia,

2) osób, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia,

3) osób prawnych.

W tych przypadkach brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W opisanej sprawie mamy przykład zaniechania złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku w terminie przewidzianym przez Kodeks cywilny. Oznacza to przyjęcie spadku razem ze wszystkimi jego długami (przyjęcie wprost). Spadkobiercy (czyli Pan i rodzeństwo) będą zatem odpowiadali za długi brata całym swoim majątkiem.

Niemniej jednak Kodeks cywilny w art. 1019 § 2 i 3 przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1991 r., sygn. akt III CZP 75/90, złożenie po terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest dopuszczalne, jeśli okoliczności sprawy usprawiedliwiają uznanie, że spadkobierca nie złożył we właściwym czasie żadnego oświadczenia pod wpływem błędu co do praw. Konstrukcja uchylenia się od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1019 § 1 K.c.) została rozciągnięta na sytuacje, w których pod wpływem błędu spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia w terminie (art. 1019 § 2 K.c.), a więc takie, w których w istocie spadkobierca uchyla się nie od skutków prawnych swego oświadczenia, lecz od skutków biernego zachowania się (niezłożenia oświadczenia). W tych wypadkach skuteczne uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie powoduje wyłączenie działania fikcji prostego przyjęcia spadku, wynikającej z art. 1015 § 2 zdanie pierwsze K.c. Przyjmuje się więc, że określone w nim szczególne przesłanki odnoszą się do uchylenia się od skutków zarówno złożenia, jak i niezłożenia w terminie oświadczeń o przyjęciu (odrzuceniu) spadku przez działającego pod wpływem błędu spadkobiercę. W takiej sytuacji uchylenie się od skutków prawnych powinno nastąpić przed sądem, spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca, a skuteczność uchylenia się uzależniona jest od zatwierdzenia przez sąd. Stosowanie do wad omawianych oświadczeń ogólnych przepisów o wadach oświadczeń woli, oznacza – w wypadku, gdy wadą tą jest błąd – że błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej oraz że musi być istotny (art. 84 § 1 i 2 K.c.). Błąd spadkobierców co do przedmiotu spadku (istnienia długu spadkowego), który spowodował zaniechanie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest błędem istotnym co do treści czynności prawnej. Oznacza to, przy spełnieniu przesłanek z art. 1019 § 1 K.c., istnienie podstawy do zatwierdzenia oświadczeń spadkobierców o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczeń. Jednakże należy pamiętać, że takie uchylenie się nie jest możliwe, jeżeli brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego jest wynikiem braku staranności spadkobierców, czy też inaczej, gdy „błąd jest usprawiedliwiony okolicznościami sprawy”. Wskazuje się przy tym, że poprzestanie na pozbawionym jakichkolwiek konkretnych podstaw przypuszczeniu dotyczącym stanu majątku spadkowego nie może być uznane za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stanowi podstawy uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia woli na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli.

Jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego, nie złożył Pan oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie, ponieważ był w błędzie polegającym na braku wiedzy o składzie spadku po bracie. Do sądu będzie należeć ocena, czy błąd ten był usprawiedliwiony okolicznościami, tj. czy Pan i jego rodzeństwo rzeczywiście nie mogli wiedzieć o stanie spadku. Niemniej, aby uwolnić się od odpowiedzialności za długi spadkowe niezbędne jest wystąpienie do sądu z oświadczeniem o odrzuceniu spadku wraz z wnioskiem o jego zatwierdzenie, przy koniecznym wskazaniu starannego działania w uzyskaniu informacji o stanie majątku brata.

Opis sprawy z października 2015 r.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Odrzucenie spadku po dalekim krewnym

Przed dwoma miesiącami zmarł mój mąż. Aby móc dostać pieniądze za śmierć męża, muszę zrobić notarialne poświadczenie dziedziczenia. Niestety wczoraj...

Przesłanki do odrzucenie spadku po terminie

Przed 4 laty zmarła nagle moja kuzynka, pozostawiła po sobie dług. Dotychczas chyba wszyscy spadkobiercy odrzucali spadek, włączenie z moim ojcem (został...

Początek biegu terminu do przyjęcia lub odrzucenia spadku dla danego spadkobiercy

Niecałe sześć miesięcy temu zmarł mój żonaty brat. Właśnie otrzymałam z sądu zawiadomienie, że jego żona złożyła oświadczenie...

Niepokojący spadek sprzed lat

Mieszkam od lat za granicą. W 2009 r. zmarła moja mama, z którą od 2005 r. nie miałam żadnego kontaktu. Teraz dostaję pismo do sądu w sprawie...

Jak nie odziedziczyć długów hazardzisty?

Jak zabezpieczyć przed długami mojej mamy siebie i moje dzieci? Mama zaciąga kredyty i pożyczki (nie spłaca ich), ponieważ jest hazardzistką....

Odrzucenie spadku - czy prawo zabezpiecza małoletniego?

Rodzina zmarłego wujka odrzuciła spadek, ja także to zrobiłem. Mam jednak syna 14-letniego, w którego imieniu wystąpiliśmy do sądu o zgodę na...

Uniknięcie kłopotów związanych z dziedziczeniem

Matka mojej żony zmarła kilka dni temu. Miała sporo długów i żadnego majątku (mieszkanie socjalne). Żona ma brata, który mieszka w Polsce; my...

Długi w spadku dla niepełnoletniego dziecka mieszkającego za granicą

Czy jeśli osoba zmarła w lipcu 2015, to spadkobierców dotyczą nowe przepisy prawa spadkowego? I jeśli tak, to czym skutkuje niepodjęcie żadnych...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »