Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rodzinne sprawy spadkowe

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-09-12

Dwa miesiące temu zmarła moja mama. Zostawiła testament, w którym jestem jedynym spadkobiercą. Spadek przyjęłam i posiadam poświadczenie dziedziczenia, że jestem jedynym spadkobiercą. Mam ojca i dwóch braci. Odziedziczyłam środki pieniężne i 1/2 mieszkania własnościowego bez księgi wieczystej. W wyniku niezadowolenia pozostałych osób uprawnionych do dziedziczenia postanowiłam wypłacić zachowek i zrzec się odpłatnie prawa do mieszkania (połowa mieszkania jest warta ok 100 000 zł myślę, że zażądam spłaty w wysokości ok. 40 000 zł). Proszę podać, jak najprościej i najszybciej załatwić te sprawy.

Przeanalizujmy na początek kwestię zachowku. Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Zgodnie z § 1 art. 922 K.c. „prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej”.

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 K.c., także inne przepisy K.c., w szczególności art. 994, 1000 i 1001.

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów ani poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zgodnie z art. 994 § 1 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Zachowek obliczamy w następujący sposób. Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) - (minus) darowizny dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość rynkową aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawczynię – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na Pana rzecz.

Zgodnie z art. 995 K.c. „wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

Przejdźmy teraz do wyliczenia zachowku. Jak wynika z opisu sprawy, została Pani jako jedyna powołana do spadku po zmarłej mamie. Oznacza to, że Pani ojcu i dwóm braciom należy się od Pani zachowek. Aby wyliczyć zachowek, należy przyjąć fikcję prawną, jak gdyby Pani mama nie sporządziła testamentu. W takiej sytuacji miałoby miejsce dziedziczenie ustawowe, a więc dziedziczyłaby Pani wraz z ojcem i dwoma braćmi. Tak więc każdy ze spadkobierców odziedziczyłby udział wynoszący 1/4 spadku.

Zachowek należny Pani braciom i ojcu wynosi zatem:

  1. 1/8 wartości spadku po mamie – jeżeli w chwili śmierci mamy dany spadkobierca był pełnoletni i zdolny do pracy,
  2. 1/6 wartości spadku po mamie – jeżeli w chwili śmierci mamy dany spadkobierca był niepełnoletni lub niezdolny do pracy

    – dla każdego oddzielnie.

Jak zatem powinna Pani zachowek zapłacić? Wbrew pozorom można to wykonać bardzo prosto. Wystarczy, że spisze z Pani osobą żądającą zachowku porozumienie, że przekazuje Pani tej osobie określona kwotę tytułem zachowku, a ta osoba poświadczy, iż kwotę tę przyjmuje i zrzeka się jednocześnie jakichkolwiek roszczeń względem Pani z tego tytułu na przyszłość. Jeżeli będzie Pani dokonywała przelewu bankowego, koniecznie w tytule należy wskazać, że jest on przekazywany tytułem spłaty zachowku. Oczywiście wszystko można też takie porozumienie poświadczyć notarialnie.

Przejdźmy teraz do kwestii sprzedania/przekazania Pani udziału w mieszkaniu. Mamy tutaj dwa wyjścia. Jeżeli będzie Pani przekazywała swoją połowę mieszkania osobie, która jest już właścicielem drugiej połowy, to może to Pani uczynić w ramach postępowania o zniesienie współwłasności. Zniesienie współwłasności nieruchomości może nastąpić w drodze umowy sporządzonej przed notariuszem lub w drodze orzeczenia sądowego. Wybór sposobu zniesienia współwłasności należy do stron.

Umowa znosząca współwłasność może być zawarta tylko przez wszystkich współwłaścicieli i powinna zawierać wszystkie postanowienia istotne, a więc: określać sposób zniesienia, zawierać oświadczenia o przeniesieniu udziałów lub postanowienia dotyczące spłat i dopłat oraz terminów ich uiszczenia. Umowa tak winna być zawarta pod rygorem nieważności (tj. pod rygorem uznania, iż nie doszła do skutku) w formie aktu notarialnego.

I tak każdy ze współwłaścicieli może żądać sądowego zniesienia współwłasności, wskazując jeden z możliwych sposobów, a mianowicie:

  1. podział fizyczny rzeczy pomiędzy współwłaścicieli z ewentualnym wyrównaniem różnicy wartości powstałych z podziału części przez dopłaty,
  2. przyznanie całej rzeczy jednemu ze współwłaścicieli za jego zgodą i zasądzenie od niego spłat na rzecz drugiego współwłaściciela,
  3. licytacyjną sprzedaż rzeczy wspólnej (a następnie podział pieniędzy).

W Pani sprawie wchodziłaby w grę opcja nr 2.

Opłata sądowa od wniosku zawierającego zgodny projekt podziału wynosi 300 zł. Dowód uiszczenia opłaty należy załączyć już do samego wniosku, w przeciwnym razie sąd wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia opłaty w terminie 7 dni pod rygorem zwrócenia wniosku i nienadania dalszego biegu sprawie.

Postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności toczy się przed sądem rejonowym wydziałem cywilnym miejsca położenia nieruchomości, i do tego sądu należy skierować wniosek.

Wspominałam również, iż jest możliwe zniesienie współwłasności w drodze zgodnej umowy przed notariuszem. Tutaj wszystko da się załatwić praktycznie w jeden dzień jednakże koszty są dużo wyższe. Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1000000zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowiźnie więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do powyższych kwot notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Jeżeli osoba, na której rzecz chce Pani przekazać udział w nieruchomości, nie jest jej współwłaścicielem, to będziemy mieli tutaj do czynienia z umową kupna–sprzedaży. Oznacza to, że musi się Pani w tym celu udać wraz z kupującym do notariusza i spisać umowę kupna–sprzedaży połowy mieszkania w formie aktu notarialnego. Koszty notarialne podane są powyżej. Tym samym sprzeda Pani swoją połowę mieszkania i uzyska w zamian zapłatę od kupującego.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Kto jest uprawniony do zachowku?

Moi rodzice nie żyją. Miałem dwie siostry – jedna zmarła kilka miesięcy temu. Okazało się, że przed śmiercią spisała testament. Cały majątek ma...

Proszę o ustalenie prawa do zachowku

Proszę o ustalenie mojego ewentualnego prawa do zachowku. Mianowicie mama zmarła w 2013 r., czy mogę ubiegać się o zachowek po jej rodzicach,...

Gospodarstwo, renta strukturalna – zachowek

Mam poważny problem z bratem. Przed ok. 25 laty ojciec przekazał mu cały majątek: działkę, las, budynki gospodarcze, aby nasza matka otrzymała rentę...

Czy należy się zachowek od testamentu i darowizny?

Babcia zmarła w 1995 r., ale dwa lata wcześniej przekazała mi część posiadanego majątku w drodze darowizny. Pozostałą część zapisała mi...

Spadkobierca pominięty w podziale rodzinnego majątku

Nie wiem, w jaki sposób doszło do podziału rodzinnego majątku bez mojej wiedzy. Dwaj bracia podzielili cały majątek między siebie. Doszło do tego...

Dziedziczenie przez dzieci

Moi rodzice lata temu (ok. 1988 r.) przekazali swoje gospodarstwo w zamian za rentę swojemu synowi, a mojemu bratu. Tata zmarł niedługo później,...

Jak zachować się, by otrzymać zachowek?

Rok temu zmarła matka męża. Zostali po niej dwaj synowie. Na sprawie w sądzie drugi syn pokazał testament, w którym matka zapisała mu swoje...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »