Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Roszczenia majątkowe syna jeszcze za życia rodzica, czy uzasadnione?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2018-06-25

Wychowała mnie babcia, która następnie darowała mi swoje mieszkanie. Obecnie babcia ma 80 lat i ze względu na pogarszający się stan jej zdrowia zabrałam ją do siebie, aby się nią opiekować, natomiast darowane mieszkanie sprzedałam. Jej syn wnosi o należną część za sprzedane mieszkanie, pomimo tego że babcia żyje, a on nie ma zamiaru się nią opiekować. Czy ma do tego prawo?

Dopóki Pani babcia żyje i nie jest ubezwłasnowolniona, ma prawo robić ze swoim majątkiem co tylko chce. Może go sprzedać, darować lub wyzbyć się go w inny sposób na rzecz dowolnej osoby lub osób. Zależy to tylko i wyłącznie od jej woli, nie potrzebuje na dokonanie tej czynności niczyjej zgody. Jak wynika z opisu, babcia darowała Pani mieszkanie. Miała do tego absolutne prawo, a od chwili spisania przed notariuszem aktu notarialnego darowizny to Pani stała się wyłączną właścicielka tego mieszkania. Zatem to na Panią przeszło prawo własności i analogicznie jak Pani babcia (poprzednia właścicielka) też mogła Pani zbyć to mieszkanie na dowolną osobę. Wybrała Pani opcję sprzedaży tego mieszkania i uzyskała za jego sprzedaż określoną kwotę pieniężną. Tak więc w obecnej sytuacji, póki Pani babcia żyje, nie ma Pani obowiązku nikogo spłacać ani z nikim dzielić się pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży. Sytuacja może się zmienić dopiero po śmierci Pani babci. I teraz ważna informacja: jeżeli w chwili śmierci babci nie będzie żyło jej dziecko, które jest Pani rodzicem, to będzie Pani zobowiązana do zapłaty zachowku synowi babci.

Wynika to z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

Uprawnienie do zachowku opiera się na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Ustawa zakreśla więc krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. Zgodnie z powyższym przepisem są to jedynie zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

Jako zasadę ustawa przyjmuje, że wysokość zachowku należnego uprawnionemu odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Odstępstwo od tej zasady zostało przewidziane jedynie w przypadku małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Te kategorie uprawnionych są traktowane w sposób uprzywilejowany – ich zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy), jeżeli zmarły testamentu nie pozostawił.

Zgodnie z art. 995 § 1 K.c. wartość przedmiotu darowizny na potrzeby zachowku oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Tak więc dla obliczenia zachowku należy wziąć wartość darowanej nieruchomości aktualnej na dzień żądania zachowku, ale uwzględniając jej stan z chwili darowizny – ewentualne ulepszenia (np. remonty nieruchomości) nie powinny być brane pod uwagę.

Jeżeli natomiast w chwili śmierci babci Pani rodzic będący jej dzieckiem będzie żył, to jeżeli od chwili darowizny do chwili śmierci babci upłynie więcej niż 10 lat, nie będzie miała Pani obowiązku płacenia nikomu zachowku. Wynika to wprost z przepisu art. 994 § 1 K.c.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Niespłacone rodzeństwo a prawo do zachowku

Matka urodzona w 1922 r., aby przejść na rolniczą emeryturę, przekazała w całości 13 ha gospodarstwo w latach 80. na najmłodszego syna...

Wartości nieruchomości a wyliczenie zachowku

Mąż ma dzieci z pierwszego małżeństwa. W zeszłym roku przekazał mi, swojej drugiej żonie, w darowiźnie dom. Rozumiem, że w razie jego...

Z testamentu dziedziczy siostrzenica, komu należy się zachowek?

Siostra mojej mamy (bezdzietna panna) na mocy testamentu powołała mnie do całości spadku. Rodzice cioci już nie żyją. Przy życiu pozostało jej rodzeństwo...

Zachowek dla dzieci z pierwszego małżeństwa, kiedy się należy?

Mój mąż po śmierci swojego ojca darował swojej matce cały odziedziczony po nim ustawowo spadek. Jego matka w testamencie zapisała synowej, czyli mnie,...

Spłata zachowku po mamie, jak ustrzec się przed spłatą zachowku po tacie?

Moja mama zmarła w 2015 r. i pozostawiła spisany u notariusza testament, w którym powołała mnie do całości spadku. W jego skład...

Spadkobierca testamentowy nie dożył otwarcia spadku, co z zachowkiem?

Początkiem tego roku, w odstępie dwóch miesięcy zmarli moi dziadkowie. Oboje w 2004 r. spisali testamenty, dzieląc w nich po połowie swój...

Niezrealizowana obietnica brata spłaty z gospodarstwa rolnego

Przed laty, kiedy rodzice przechodzili na emeryturę, gospodarstwo rolne zostało przekazane bratu (przepisy nie przewidywały możliwości przeniesienia prawa na...

Darowizna mieszkania od rodziców ze służebnością a zachowek dla brata

Moi rodzice przed 10 laty umową darowizny przenieśli na mnie prawo własności mieszkania. Na rzecz rodziców ustanowiona została służebność osobista. Mam...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »