Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rozliczenia finansowe z konkubentem w przypadku śmierci

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-10-26

Żyję z mężczyzną bez ślubu już od ponad 10 lat. Od 3 lat mieszkamy w domu, który jest własnością mojego partnera. 2 lata temu sprzedałam swoje mieszkanie i przekazałam pieniądze partnerowi na wykończenie domu. Otrzymałam ręcznie napisane pokwitowanie, że udzieliłam mu pożyczki. Na dokumencie nie jest napisane na jaki cel pożyczyłam pieniądze. Czy w przypadku śmierci lub rozstania się z partnerem mam prawo do części tego domu? Jak wygląda moja sytuacja prawna?

Przedstawiona przez Panią sytuacja jest skomplikowana pod wieloma względami. Prawo polskie w żaden sposób nie reguluje prawnie stosunku konkubinatu i dziedziczenia przez konkubentów.

Zgodnie z art. 926 Kodeksu cywilnego powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Jak wynika z niniejszego przepisu, w polskim prawie spadkowym istnieją dwie ogólne zasady, na jakich odbywa się dziedziczenie: albo według ustawy, albo z testamentu. Pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe. Oznacza to, że jeśli spadkodawca pozostawi ważny testament, to w pierwszej kolejności zostanie uwzględniona jego ostatnia wola co do tego, kto i w jakiej wysokości dziedziczy po nim. To umożliwia dziedziczenie przez konkubentów. Jeżeli spadkodawca nie zostawi testamentu albo sporządzony przez niego testament będzie nieważny, wówczas dziedziczenie odbędzie się na podstawie ustawy, a więc według zasad określonych w Kodeksie cywilnym.

Według art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Biorąc pod uwagę brzmienie zacytowanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że Pani jako konkubina partnera nie będzie dziedziczyć po nim z ustawy.

Ponieważ, jak Pani wskazała, nieruchomość formalnie stanowi wyłączną własność konkubenta, to po jego śmierci spadek dziedziczą jego krewni na mocy ustawy.

Dopiero jeżeli Pani konkubent spisze testament, w którym uwzględni Panią jako spadkobiercę, to po jego śmierci może Pani odziedziczyć udział w domu lub cały dom (w zależności od treści testamentu).

Ustawa zapewnia jednakże Pani możliwość zamieszkiwania w lokalu przez oznaczony czas.

Zgodnie bowiem z art. 923 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne.

§ 2. Przepisy powyższe nie ograniczają uprawnień małżonka i innych osób bliskich spadkodawcy, które wynikają z najmu lokali lub ze spółdzielczego prawa do lokalu.”

Pani jest uważana za osobę bliską Pani partnera.

Co się tyczy ewentualnego zadośćuczynienia lub rozliczeń majątkowych, to wyjaśniam poniżej.

Kwestia rozliczeń majątkowych po ustaniu trwałego związku faktycznego (konkubinatu) nie została uregulowana w przepisach prawa. Z całą pewnością do rozliczeń po ustaniu konkubinatu nie mogą znaleźć zastosowania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisy dotyczące stosunków majątkowych małżeńskich, w tym rozliczeń następujących po ustaniu wspólności. Oznaczałoby to bowiem zrównanie w pewnym zakresie małżeństwa oraz związku nieformalnego, do czego brak jest podstawy prawnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt III CZP 79/85). Orzecznictwo zdecydowanie odrzuca zastosowanie przepisów prawa rodzinnego w stosunku do konkubinatu.

Majątkiem wspólnym konkubentów są wszystkie przedmioty majątkowe przez nich wspólnie nabyte. Jeżeli konkubenci nabywają jakąś rzecz wspólnie, stają się współwłaścicielami tej rzeczy w częściach ułamkowych.

Przy majątkowym rozliczeniu konkubinatu w rachubę wchodzą przepisy prawa cywilnego związane ze współwłasnością w częściach ułamkowych wraz z jej zniesieniem, o spółce cywilnej oraz o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach wskazuje na dopuszczalność oparcia rozliczeń majątkowych konkubentów na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 r., sygn. akt III CRN 132/74), jak i na istnienie podstawy prawnej dla dokonania określonych przesunięć majątkowych w zakresie trwania konkubinatu wykluczającej możliwość sięgania do instytucji bezpodstawnego wzbogacenia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt III CZP 79/85).

W wyroku z dnia 16 maja 2000 r. (sygn. akt IV CKN 32/00) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż „do rozliczeń majątkowych pomiędzy osobami pozostającymi w trwałym związku faktycznym (konkubinacie) mogą mieć zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu”.

Sytuacja konkubentów jest o tyle trudna, że o ile w większości przypadków przedmioty majątkowe nabywane są wspólnie, to w umowach kupna jako nabywca figuruje tylko jeden z partnerów. W takiej sytuacji bardzo trudno jest udowodnić, że przedmiot został zakupiony wspólnie. Będzie to możliwe zapewne wtedy, kiedy osoba domagająca się ustalenia, że jest współwłaścicielem rzeczy, dysponuje dowodami (prócz swoich zeznań) na potwierdzenie tego, że dany przedmiot został zakupiony wspólnie.

W takiej sytuacji istnieje możliwość dochodzenia od spadkobierców zmarłego konkubenta nakładów poniesionych przez Panią jako konkubinę na remont domu, zakup sprzętu do domu, itp.

W ewentualnym postępowaniu przed sądem cywilnym na wnoszącym pozew będzie ciążył obowiązek wykazania okoliczności, na których opiera on swoje żądania. Taka osoba będzie musiała przedstawić w sądzie dowody na okoliczność zakupu danej rzeczy wraz z konkubentem, czy też poniesienia nakładów na przedmioty majątkowe należące formalnie do drugiego z konkubentów. Takimi dowodami mogą być np. wszelakie dokumenty, z których wynika, że dana osoba poniosła nakłady na jakąś rzecz, zeznania strony i świadków, umowy, dowody wpłat, itp.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Niejasna metryka z USC a spadek

Syn krewnej poczęty nieślubnie dostał nowe nazwisko po mężu krewnej (w USC). W metryce jest napisane inne imię ojca (biologicznego), a nazwisko...

Mieszkanie własnościowe nabyte w spadku w częściach równych

Pięć miesięcy temu zmarł mój tata, pozostało do podziału mieszkanie własnościowe. Spadkobiercami są: mama, ja i dwóch moich braci. Tata dostał to...

Jakie dokumenty złożyć z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku?

Dziedziczę spadek po zmarłym mężu na podstawie testamentu w całości. Nie mieliśmy dzieci. Spadkobiercami ustawowymi byłyby: matka męża...

Dziedziczenie po osobie bezdzietnej

Niedawno zmarła moja ciocia (siostra mojej mamy), która nie zostawiła testamentu. Pozostało po niej mieszkanie. Ciocia nie miała dzieci, była wdową, nie...

Testament małżeństwa nie mającego dzieci

Ja i mąż jesteśmy współwłaścicielami mieszkania. Nie mamy dzieci. Mamy spisany testament – do całego spadku mąż powołuje żonę. Czy...

Śmierć żony a działalność gospodarcza męża

Prowadzę działalność gospodarczą na zasadzie wpisu do ewidencji gospodarczej. Niedawno umarła moja żona. Czy majątek mojej firmy wchodzi do masy spadkowej?

Majątek po śmierci żonatego wdowca

Co się dzieje z majątkiem przedślubnym po ślubie (konkordatowym) wdowca z wdową, kiedy jedno z małżonków umiera? Czy majątek jest dzielony...

Przeniesienie własności nieruchomości położonej w Polsce przez cudzoziemca

Cudzoziemiec, obywatel Austrii posiada dom w Polsce. Chciałby przenieść prawo własności tego domu na osobę z rodziny, która mieszka w Polsce....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »