Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rozporządzenie konkretnymi składnikami majątku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-08-26

Mam córkę i żonę oraz syna z pierwszego związku. Chciałbym sporządzić testament, przekazując konkretne składniki majątku dla danej osoby (np. dla syna tylko udziały w firmie) bez prawa ubiegania się o dodatkowy zachowek czy korzyści. Czy to jest możliwe?

Zasadą w polskim prawie spadkowym jest to, że spadkodawca może zadysponować w testamencie całym swoim spadkiem lub udziałem w spadku, nie zaś konkretną rzeczą czy prawem (np. mieszkaniem czy wierzytelnością pieniężną).

Wyjątkowo tylko spadkodawca może w testamencie zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (tzw. zapis testamentowy zwykły) – art. 968 Kodeksu cywilnego. W braku odmiennej woli spadkodawcy taki uprawniony zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu.

Z mocy ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw Sejm ustanowił nową instytucje prawną: zapis windykacyjny. Istotą nowej instytucji prawnej jest to, że w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca będzie mógł postanowić, że oznaczona osoba nabywa (z mocy samego prawa) przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (a nie ogłoszenia testamentu). Przedmiotem zapisu windykacyjnego będzie mogła zostać:

  • Rzecz oznaczona co do tożsamości.
  • Zbywalne prawo majątkowe.
  • Przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne. W literaturze podnosi się, że brak jest przeciwwskazań do uczynienia przedmiotem zapisu windykacyjnego zorganizowanej części przedsiębiorstwa lub wyodrębnionej części gospodarstwa rolnego (tak np. E. Niezbecka, Kodeks cywilny, t. 4, 2012; komentarz do art. 9811 k.c., pkt 14, a odnośnie do zorganizowanej części przedsiębiorstwa [w:] E. Gniewek, O niedopuszczalności…, s. 22). Tak więc spadkodawca może w ten sposób przekazać również zbywalne prawa majątkowe, takie jak na przykład udziały w spółce.
  • Ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytko­wania lub służebności.

Przedmiotem zapisu windykacyjnego, odmiennie niż zapisu zwykłego, nie może być oznaczona kwota pieniędzy.

Zapis windykacyjny będzie bezskuteczny, jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu nie będzie należał do spadkodawcy albo spadkodawca będzie zobowiązany (np. na podstawie umowy przedwstępnej) do jego zbycia.

Ustanowienie zapisu windykacyjnego wymaga precyzyjnego sformułowania stosownego rozrządzenia. Z jego treści musi jednoznacznie wynikać, że wolą spadkodawcy jest, aby wskazana osoba nabyła przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku.

Zapis windykacyjny może zostać ustanowiony przez osobę mającą zdolność testowania i tylko w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego (wyłączenie dopuszczalności ustanowienia takiego zapisu w testamencie sporządzonym w innej niż notarialna formie może budzić wątpliwości). Rozrządzenie, z którego wynika, że wolą spadkodawcy jest, aby określona osoba nabyła przedmiot zapisu automatycznie z chwilą otwarcia spadku, znajdujące się w testamencie sporządzonym w innej formie, należy, co do zasady, traktować jako ustanowienie zapisu zwykłego.

Na podstawie powyższego spadkodawca może ustanowić zapis windykacyjny (udziały w firmie) na rzecz syna) a do pozostałego spadku (ruchomości i pieniędzy) powołać żonę i córkę np. w częściach równych. Po śmierci spadkodawcy syn otrzyma udziały w firmie a żona z córką podzielą pozostały majątek spadkowy odpowiednio do ich udziałów w spadku.

Żeby syn nie miał żadnych roszczeń w razie śmierci jego ojca od żony i córki, udziały w firmie, które ten syn dostanie, muszą pokrywać się co najmniej z należnym mu zachowkiem, czyli ich wartość musi być co najmniej równa bądź większa niż 1/2 lub 2/3 (w przypadku gdyby syn w chwili śmierci ojca był małoletni lub niezdolny do pracy) wartości udziału syna w całym spadku po ojcu. Oznacza to, że jeżeli spadkobiercami po ojcu są syn, córka i żona, to każde z nich dziedziczy po 1/3. Tak więc zachowek należny synowi wynosi albo 1/2 razy 1/3, czyli 1/6, lub 2/3 razy 1/3, czyli 2/9 wartości całego spadku. Jeżeli wartość przekazanych synowi udziałów w firmie będzie mniejsza niż podane wyżej wartości, będzie on uprawniony do żądania od żony i córki spadkodawcy uzupełnienia należnego mu zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Co należy zrobić z testamentem odręcznym?

Moja zmarła ciocia zostawiła odręczny testament . Zapisała mi mieszkanie i uczyniła wykonawczynią testamentu. Co ...

Nieobecność na sprawie spadkowej

Dostałam wezwanie na sprawę spadkową, na którą się nie stawiłam i nie wyznaczyłam osoby mnie reprezentującej. Podano kolejny termin rozprawy. Jedna z...

Sporządzenie testamentu

Moja żona jest ciężko chora. Żona ma zakład kosmetyczny, ja jestem emerytem. Nasze dzieci są już dorosłe (28 i 30 lat), samodzielne i nie...

Darowizna jako składnik spadku

W maju 1990 r. rodzice podarowali jednej z moich sióstr dużą działkę. Kilka miesięcy później zmarła mama, tata przeprowadził postępowanie spadkowe....

Czy zapis testamentowy jest zapisem windykacyjnym?

Moja zmarła teściowa zapisała moje żonie swój dom w testamencie („Anna Z. powołuje do całości spadku swoją córkę, Lidię N.…”)....

Postępowanie zgodne z wolą zmarłego

Niedawno zmarł mój tata. Jestem w posiadaniu jego potwierdzonego notarialnie testamentu, w którym jedynym spadkobiercą ustala moją siostrę, która...

Spadek po ciotce

Zmarła moja ciotka, która zostawiła testament notarialny i wskazała mnie jako spadkobiercę. Nie miała dzieci, a jej majątkiem było gospodarstwo...

Czy świadkowie sporządzenia testamentu muszą być obecni na jego odczytaniu?

Czy świadkowie sporządzenia testamentu muszą być obecni na jego odczytaniu w sądzie?

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »