Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spadek z darowizną

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-10-24

Moja 70-letnia mama przepisała notarialnie na podstawie darowizny swój dom mojej 5-letniej córce, czyli wnuczce. Mamą, która ostatnio poważnie choruje, opiekuję się tylko ja, mimo że jest nas dziewięcioro. Jak rozumiem, po śmierci mamy spadek po niej będzie bez tej darowizny, ale jak uchronić się przed wypłatą zachowku dla rodzeństwa, bo na pewno się o niego upomną? Czy mogłybyśmy z mamą spisać jakiś dokument, który zwalniałby moją córkę z zachowku dla wujostwa? Darowizna miała miejsce przed rokiem, przez jaki okres rodzeństwo może ubiegać się o zachowek?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Za życia Pani mamy jej dzieci, a Pani rodzeństwo, nie mogą rościć sobie żadnych praw dotyczących majątku, który został przepisany na rzecz Pani dziecka. Problemy mogą się pojawić po śmierci mamy, ponieważ Pani rodzeństwu może przysługiwać tzw. zachowek (lub jego uzupełnienie) od poczynionej na rzecz Pani dziecka darowizny.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału”.

Stosownie do art. 1000 § 1 Kodeksu cywilnego: „Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

Z przepisów tych wynika, że Pani rodzeństwo jako zstępni mamy mogą dochodzić po jej śmierci zachowku od osoby obdarowanej, czyli Pani córki.

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991, także inne przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 993 i 994.

Według art. 993 K.c.: „Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów ani poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zgodnie z art. 994 § 1 K.c.: „Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Darowizna domu dla wnuczki uczyniona przez babcię będzie zaliczana do spadku, jeżeli nie jest to drobna darowizna, zwyczajowo w danych stosunkach przyjęta (oczywiście darowizna nieruchomości taką nie jest) i jeżeli została dokonana mniej niż przed 10 laty, licząc od dnia śmierci Pani mamy (dnia otwarcia spadku). Czyli jeśli od dnia dokonania darowizny do dnia śmierci mamy minie więcej niż 10 lat, to darowizna nie będzie zaliczana do spadku a co za tym idzie – Pani rodzeństwu nie będzie należał się zachowek.

Niestety, z uwagi na wiek Pani mamy istnieje niebezpieczeństwo, że mama umrze wcześniej niż po upływie tych 10 lat od darowania domu i wówczas darowizna ta będzie zaliczana do spadku i Pani dziecko będzie zobowiązane do zapłaty zachowku w sytuacji, gdy osoby uprawnione do zachowku wystąpią z takim żądaniem w ciągu 5 lat od dnia śmierci mamy lub otwarcia testamentu, jeśli taki zmarła pozostawi.

Prawo polskie przewiduje trzy możliwości zabezpieczenia się przed zapłatą zachowku. Są to:

Sposób 1 – umowa dożywocia (art. 908 § 1 K.c.)

Zgodnie z tym przepisem: „Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Co istotne, umowa dożywocia nie jest traktowana jak darowizna. Ma to znaczenie ze względu na fakt, że nie jest ona brana pod uwagę dla potrzeb ustalania zachowku. Należy ją sporządzić w formie aktu notarialnego.

Umowę dożywocia mogą zawrzeć tylko pełnoletnie osoby. Na dzień dzisiejszy Pani mama już nie jest właścicielką nieruchomości i raczej umowa dożywocia nie wchodzi w grę. Również nie ma możliwości cofnięcia poczynionej już darowizny.

Zgodnie z art. 898 K.c. – darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności, przy czym musi ona mieć miejsce po zawarciu umowy darowizny.

Przykładem takiej rażącej niewdzięczności może być ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych, pobicie, zniewaga, kradzież czy nawet nieudzielenie pomocy w chorobie albo uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. O rażącej niewdzięczności Pani nieletniego dziecka mówić w tej sytuacji nie podobna, co wyklucza cofnięcie darowizny.

Sposób 2 – wydziedziczenie pozostałych spadkobierców, tj. pozbawienie ich prawa do zachowku.

Wprawdzie Pani mama mogłaby w testamencie wydziedziczyć swoje dzieci, niemniej aby wydziedziczenie zwolniło Pani dziecko od zapłaty zachowku, musiałaby też wydziedziczyć ich zstępnych (tj. pozostałych wnuków czy prawnuków). Nadto wydziedziczenie uzależnione jest od spełnienia ustawowych przesłanek wydziedziczenia. Stosownie do art. 1008 K.c. spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie z innych przyczyn niż wyżej wymienione jest niedopuszczalne. Przyczynę wydziedziczenia należy wskazać w testamencie. Można sporządzić testament zawierający tylko oświadczenie o wydziedziczeniu.

Nadto należy pamiętać, iż zgodnie z art. 1010 § 1 K.c. spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Sposób 3 – zrzeczenie się dziedziczenia po spadkodawcy przez spadkobiercę ustawowego.

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego. Według art. 1048 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy (spadkobierców). Czyli żeby zawrzeć taką umowę powinna być zgoda Pani mamy oraz jej dzieci.

Szkoda, że Pani dopiero teraz zwróciła się o poradę, a nie przed przepisaniem nieruchomości. Można by było wówczas zamiast umowy darowizny spisać umowę dożywocia na Pani rzecz i nie musiałaby Pani płacić żadnego zachowku rodzeństwu. Ale mimo wszystko mam nadzieje, że sprawa zakończy się pomyślnie dla Pani i córki.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »