Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spadkobierca nie wiedział o długach spadkowych – błąd w oświadczeniu woli

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-01-29

Dziś przyszło pismo z sądu, z którego dowiedziałam się, że odziedziczyłam wspólnie z rodzeństwem długi bankowe po zmarłym przed 3 laty bracie mojej mamy, mama zaś zmarła 1,5 roku temu. Nie miałam pojęcia, że wujek miał długi, nie wiedziała też o tym moja mama. Po mamie nie zrzekłam się spadku, bo przed kilku laty mama cały majątek przekazała bratu, uznałam więc, że nie mam się czego zrzekać. Z otrzymanego pisma wynika, że bank wniósł do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po wujku. Nadmieniam, że bank nigdy nie zwracał się do mnie z jakimkolwiek pismem o spłatę kredytu po wujku. Czy zatem mam jakąś szansę na obronę i możliwość niespłacania cudzego długu?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Na wstępie wskazać należy, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest czynnością prawną nieodwołalną, stąd też oświadczenie spadkobiercy, mające na celu anulowanie skutków wcześniejszej czynności, jest dotknięte nieważnością. Oznacza to, że jeżeli minął już termin na złożenie stosownego oświadczenia, tak jak w Pani przypadku, nie da się go już przywrócić, a Pani przyjęła spadek wprost, czyli z pełną odpowiedzialnością za wszystkie długi zmarłej mamy, które to długi przejęła Pani mama po swoim bracie.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Wiadomo, że Pani mama nie odrzuciła spadku po bracie, a więc nabyła spadek wprost (tak samo jak Pani po śmierci mamy), co jest równoznaczne z ponoszeniem odpowiedzialności za długi spadkowe całym swoim majątkiem. Spadek to nie tylko aktywa, ale i również pasywa, czyli długi. W skład masy spadkowej po Pani mamie weszły zatem także długi, które ona odziedziczyła po zmarłym bracie.

W tej sytuacji jedyną rzeczą, jaką można zrobić, to starać się udowodnić przed sądem, że nie odrzucając spadku w przepisowym terminie działała Pani pod wpływem błędu, będąc przekonaną, że spadek po matce nie jest obciążony długami.

Na tej podstawie może Pani starać się uchylić od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby (art. 1019 Kodeksu cywilnego – K.c.).

„Art. 1019. § 1. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;

2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.”

Art. 1019 dotyczy tylko dwóch wad oświadczenia woli: błędu i groźby. Nakazuje on do tych dwóch wad stosować przepisy o wadach oświadczenia woli (czyli art. 84-88) ze zmianami w tym przepisie przewidzianymi (o czym niżej). Nie znaczy to jednak, by w rozważanym tutaj zakresie pozbawiona była znaczenia wada oświadczenia woli z art. 82 (brak świadomości lub swobody).

Do błędu, jako podstawy uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, mają zastosowanie art. 84, 86 i 88 ze zmianami wynikającymi z art. 1019.

Spadkobiercy przysługuje przewidziane w art. 88 uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia, o które chodzi, jeżeli:

  1. składający był w błędzie co do treści czynności prawnej (art. 84 § 1 zdanie 1),
  2. błąd był istotny (art. 84 § 2) zarówno subiektywnie, jak i obiektywnie.

Ograniczenie możności uchylenia się z art. 84 § 1 zdanie 2, obejmujące czynności prawne, przy których oświadczenie woli jest skierowane do oznaczonej osoby, nie ma zastosowania do omawianej czynności prawnej.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z powodu błędu lub groźby może nastąpić jedynie w terminach określonych w art. 88 § 2.

Oświadczenie o uchyleniu się powinno być złożone przed sądem spadku (art. 1019 § 1 pkt 1 w powiązaniu z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego; zob. też art. 690 tego Kodeksu).

Prawo do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wygasa, w przypadku błędu, po upływie roku od jego wykrycia. Nie ma natomiast znaczenia, czy jest ono wykonywane po stwierdzeniu nabycia spadku lub po dziale spadku, czy też przed tymi zdarzeniami.

Wskazanym jest zatem możliwie jak najszybsze wystąpienie z tym do sądu.

Jednocześnie (przed tym samym sądem) powinna Pani oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 1 pkt 2). W przypadku braku takiego oświadczenia uchylenie byłoby bezskuteczne. W rozpatrywanej tutaj sytuacji nie wchodzi w grę możliwość złożenia oświadczenia przed notariuszem. Art. 1018 § 3 zdanie 2 i 3 znajdują jednak w tym przypadku zastosowanie.

Uchylenie staje się skuteczne dopiero z chwilą zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3).

 Zgodnie z art. 690 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku sąd przeprowadza rozprawę. Przeprowadzenie rozprawy ma na celu ustalenie, czy w konkretnej sprawie oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby. Ciężar dowodu spoczywa na spadkobiercy. Jeżeli uda się Pani przekonać sąd, że przyjmując spadek po mamie działała Pani pod wpływem błędu co do faktycznego stanu spadku (nie wiedziała Pani, że jest on obciążony długami brata Pani mamy), sąd zatwierdzi uchylenie się Pani od skutków prawnych złożonego oświadczenia (lub oświadczenia niezłożonego ze skutkami z art. 1015 K.c.).

Powinna Pani zatem złożyć stosowne oświadczenie w sądzie (właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, czyli Pani mamy) o tym, że działała Pani pod wpływem błędu, nie odrzucając spadku, a przyjmując go.

Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Co się tyczy długu pozostawionego przez Pani wujka:

Jeśli nie udałoby się Pani skutecznie uchylić od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku po mamie, to proszę również pamiętać, że co do zasady roszczenia z tytułu niespłaconych kredytów bankowych przedawniają się z upływem trzech lat. To dlatego, że kredyty udzielane są przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą (banki, SKOKi), więc dotyczy ich art. 118 K.c. przewidujący dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej - trzyletni termin przedawnienia. Nie ma natomiast znaczenia, czy kredytobiorca jest przedsiębiorcą czy konsumentem. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 10 października 2003 r. (sygn. akt II CK 113/2002).

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.), czyli dnia, w którym wierzyciel wymaga spełnienia zobowiązania. Wierzytelności pieniężne co do zasady stają się wymagalne w dacie oznaczonej w umowie jako termin płatności. Terminy płatności rat kredytowych są oznaczone w umowie lub harmonogramie spłaty i są różne. Termin przedawnienia biegnie osobno dla każdej raty kredytowej, od daty jej wymagalności.

Trzeba jednak brać pod uwagę możliwość wypowiedzenia przez bank umowy kredytu w przypadku niepłacenia rat. W takiej sytuacji wszystkie niezapłacone dotychczas raty staną się wymagalne z upływem okresu wypowiedzenia umowy i od tego momentu biegnie trzyletni okres przedawnienia roszczeń banku przeciwko kredytobiorcy.

Zgodnie z art. 123 § 1 K.c. bieg terminu przedawnienia roszczeń z tytułu niespłaconego kredytu może być przerwany, gdy bank wystąpi do sądu z pozwem przeciwko kredytobiorcy lub o wydanie bankowego tytułu egzekucyjnego (wyrok SN z 15 listopada 2000 r. sygn. akt II CKN 986/2000) albo do komornika z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Natomiast przekazanie długu firmie windykacyjnej nie przerywa biegu przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia przerwany przez czynność w postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym nie biegnie na nowo, od początku, dopóki takie postępowanie nie zostanie zakończone. Inaczej jest w przypadku, gdy bieg przedawnienia przerywa sam dłużnik poprzez uznanie roszczenia. Dlatego firmy windykacyjne często stosują różne wybiegi, by zdobyć dowód, że dłużnik uznał roszczenie, np. skłaniają go do podpisania ugody.

Warto w tym miejscu przypomnieć o orzeczeniu, które może korzystnie wpływać na sytuację dłużników w potyczkach z windykatorami. W wyroku z 12 lipca 2006 r. (sygn. akt V CSK 187/06) Sąd Najwyższy uznał, że warunkiem otrzymania należności przez nabywcę długu jest udowodnienie, że takie prawo przysługiwało pierwotnemu wierzycielowi. Oznacza to, że bank lub firma windykacyjna musi udowodnić, iż roszczenie o niespłacony kredyt jeszcze się nie przedawniło.

Dlatego bank najpierw musi ustalić spadkobierców ustawowych, a później domagać się spłaty należności, jeśli dług nie został przedawniony.

Reasumując, Pani na dzień dzisiejszy musi niezwłocznie złożyć oświadczenie w sądzie (właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania Pani mamy) o tym, że działała Pani pod wpływem błędu, nie odrzucając spadku i przyjmując go wprost.

Jeżeli uda się Pani odrzucić spadek przed sądem w postępowaniu o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, wówczas w świetle prawa będzie Pani traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku po mamie, a więc nic Pani po niej nie odziedziczy. Dzięki temu nie odziedziczy Pani długu po wujku, który odziedziczyła Pani mama. Musi mieć Pani również na uwadze, że nawet jeśli pozbędzie się spadku i długów spadkodawcy, w Pani miejsce wejdą Pani dzieci i to one będą musiały borykać się z kłopotliwym spadkiem. W tym wypadku Pani dzieci w ciągu 6 miesięcy od odrzucenia spadku przez Panią, również będą musiały odrzucić spadek.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »