Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spłata z majątku spadkowego

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-04-11

Matka zmarła w 2008 roku. Nieruchomości zostały przejęte przez bratanicę, ale nie wiem, czy oficjalnie i czy to jest pewne. Z tego co wiem, nie było żadnej sprawy sądowej, żadnego powiadomienia. Ja jestem inwalidą 1 grupy, jest mi ciężko. Jakie są możliwości spłata z majątku po matce zachowku dla mnie? Brat i jego dzieci zagarnęły wszystko i nie chcą się dzielić.

Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłemu niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. Ustanowienie prawa do zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swoim najbliższym.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Według § 2 art. 991 K.c.: „Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły pozostawił testament, (w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku) lub rozporządził za życia swoim majątkiem w drodze umowy darowizny.

Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku.

Jak wynika z powyższego jest Pan niewątpliwie osobą uprawnioną do zachowku, jeśli mama nieodpłatnie przekazała nieruchomość na rzecz bratanicy (darowizna, testament), a Pan nie otrzymał od mamy ani za jej życia, ani po jej śmierci spadku, który pokryłby należny Panu zachowek.

Jeżeli zmarła przepisała bratanicy nieruchomość odpłatnie (np. w drodze umowy dożywocia), to niestety nie ma szans, żeby otrzymać jakąkolwiek spłatę z majątku spadkowego po mamie.

Aby mieć podstawę do wystąpienia z żądaniem wypłaty zachowku, musi Pan mieć pewność, za pomocą jakiej umowy nieruchomość została bratanicy przekazana. Proszę zatem w pierwszej kolejności ustalić (np. w księdze wieczystej nieruchomości), na jakiej podstawie otrzymała ją bratanica. Może się okazać, że zmarła nie poczyniła żadnej darowizny, ani nie spisała testamentu na rzecz bratanicy. W takiej sytuacji nieruchomość, która należała do zmarłej, weszła w skład masy spadkowej i została odziedziczona przez jej spadkobierców. Pan jako syn zmarłej jest powołany do spadku w pierwszej kolejności, co wynika wprost z art. 931 K.c., cytuję:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Wracając do tematu zachowku, w Pana sprawie mogą mieć miejsce różne warianty:

  1. Pana mama darowała bratanicy nieruchomość (jeżeli taka darowizna została dokonana, to stosowny wpis znajdzie Pan w księdze wieczystej nieruchomości);
  2. Został spisany testament na rzecz bratanicy.

Ad. 1. Zakładając, że zmarła darowała nieruchomość, to istotna będzie kwestia ustalenia, kiedy taka darowizna została dokonana, bowiem ma to znaczenie w kwestii zachowku, ponieważ:

a. Jeśli bratanica nie jest spadkobiercą ani osobą uprawnioną do zachowku po śmierci Pana mamy, a darowizna została dokonana przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), to Panu nie będzie należał się zachowek.

Według bowiem art. 994 § 1 K.c., przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

b. W sytuacji gdy od dnia poczynienia darowizny a śmierci mamy nie minęło więcej niż 10 lat, to ta darowizna będzie doliczana do spadku, jednakże warto również przy tym uwzględnić art. 1007 K.c. cytuję:

„Roszczenie o zachowek wygasa po pięciu latach od chwili ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy).”

Z powyższych przepisów wynika, że nawet jeśli zmarła poczyniła darowiznę na rzecz bratanicy przed upływem 10 lat, licząc od jej śmierci, a wystąpi Pan o zachowek, to bratanica może powołać się na przedawnienie roszczenia o zachowek, a co za tym idzie – przegra Pan sprawę.

Ad. 2. W sytuacji gdyby się okazało, że zmarła pozostawiła testament, który nie został otwarty i ogłoszony, to bieg przedawnienia o zachowek jeszcze się nie rozpoczął i będzie Pan mógł ubiegać się o zachowek od ewentualnej darowizny (pod warunkiem że darowizna została dokonana mniej niż 10 lat od śmierci zmarłej a bratanica nie jest osobą uprawnioną do spadku lub zachowku lub testamentu na rzecz). Jeśli bratanica jest powołana do spadku lub jest osobą uprawnioną do zachowku, to 10-letni termin nie będzie miał zastosowania w sprawie i będzie Pan mógł po ogłoszeniu testamentu domagać się zachowku od bratanicy.

Reasumując, w Pana sprawie, żeby starać się o zachowek, należy w pierwszej kolejności sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości, żeby dowiedzieć się, czy nieruchomość została przepisana na rzecz bratanicy, a jeśli tak, to na jakiej podstawie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy macocha ma prawo do zachowku?

Dziewięć lat temu ojciec darował mi mieszkanie aktem notarialnym, 2 lata temu ponownie się ożenił. Niedawno tato zmarł. Mam jeszcze siostrę. Czy mieszkanie...

Dokładna kwota zachowku

Moja mama wyszła ponownie za mąż. Mąż 3 lata temu aktem notarialnym przepisał na nią mieszkanie. W zeszłym roku zmarł. Mama po jego śmierci...

Darowizna mieszkania dla córki

W 2010 r. rodzice aktem notarialnym darowali mieszkanie córce, czyli mojej siostrze. Przez jaki czas mogę starać się o zachowek? Nie jestem wydziedziczony...

Przepisanie gospodarstwa

Rodzice mieli troje dzieci. W latach 90-tych przepisali gospodarstwo rolne jednemu z nich (najstarszemu synowi) – była to umowa darowizny...

Wnuki jako zstępni dziadka

Ile należy się zachowku po zmarłym dziadku dla wnuków? Dziadek spisał testament na rzecz córki, syn był pominięty w testamencie, bo wcześniej zmarł....

Zachowek a opieka nad spadkodawcą

Rodzice 20 lat temu przepisali, ale nie wiem w jakiej formie, dom i grunty na moją siostrę. Ojciec umarł 10 lat temu i właśnie w związku...

Pogorszenie sytuacji materialnej spadkobierców

W 1978 r. moja babcia wyszła za mąż drugi raz, dziadek miał już dzieci z poprzedniego małżeństwa. Dziadek miał mieszkanie spółdzielcze, do którego...

Jak zachować się, by otrzymać zachowek?

Rok temu zmarła matka męża. Zostali po niej dwaj synowie. Na sprawie w sądzie drugi syn pokazał testament, w którym matka zapisała mu swoje...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »