Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Sprawy spadkowe uregulowane u notariusza

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2014-07-08

Niedawno zmarła nasza mama. Spadkobiercami są: ja (córka), brat i tata. Wraz z bratem chcemy, by spadek otrzymał w całości tata. Jak najprościej (najlepiej notarialnie) załatwić tę sprawę? Jakie dokumenty są potrzebne? W skład spadku wchodzi nieruchomość będąca wyłączną własnością mamy. Ale przed śmiercią mama nie załatwiła formalności prawnych, tj. nie widnieje jako właściciel w księgach wieczystych itp., mimo że zgodnie z ugodą sądową jest właścicielem całej nieruchomości. Dodatkowo musimy jeszcze zgodnie z ugodą wpłacić ostatnią ratę na rzecz jej brata (wyrok sądu) – pod koniec roku. Jak to zrobić, by spłaty nie ujęto w księdze wieczystej? Jest jeszcze mieszkanie i garaż wspólny rodziców oraz ich oszczędności – jak rozwiązać ich kwestię?

Sprawa nie jest taka skomplikowana, jak się wydaje. Zacznijmy od tego, że zanim przystąpicie Państwo do regulowania kwestii związanych już stricte z własnością konkretnych przedmiotów, musicie uregulować kwestię związaną z ustaleniem kręgu spadkobierców. Jak wnoszę z Pani opisu, ta sprawa nie została załatwiona.

Stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić przed notariuszem. Po zbadaniu kręgu spadkobierców i ich powiązań ze spadkodawcą notariusz wydaje poświadczenie dziedziczenia, które upoważnia do dysponowania majątkiem spadkowym wspólnie przez wszystkich spadkobierców oraz do dokonywania działu spadku.

Zacznijmy od początku.

W polskim prawie spadkowym przyjęto konstrukcję automatycznej sukcesji masy spadkowej. Oznacza to, że ustawowi spadkobiercy stają się właścicielami majątku spadkodawcy z chwilą jego śmierci. Jednak do dysponowania tym majątkiem trzeba legitymować się właściwym dokumentem potwierdzającym, że istotnie dane osoby są spadkobiercami.

Zgodnie z art. 922 §1 Kodeksu cywilnego „prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej”. Według art. 926 § 1 „powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu”. Artykuł 931 § 1 stanowi, że „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”. Według § 2 cytowanego przepisu, „jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Na mocy art. 932 § 1 „w braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice”. Według § 2 „udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku”.

Dalsze zapisy niniejszego przepisu stanowią, że „w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych a jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jednak względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą”.

Nie posiadając orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, spadkobierca nie jest w stanie wykazać, że jest spadkobiercą osoby zmarłej i że w chwili jej śmierci stał się w drodze dziedziczenia właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości.

Zgodnie z art. 1025 § 1 „sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia”. Na mocy § 2 „domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą”. Art. 1026 stanowi, że „stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku”.

Jak wynika z opisanego przez Pana stanu faktycznego oraz cytowanych przeze mnie przepisów, jesteście Państwo (wraz z bratem i tatą) jedynymi spadkobiercami mamy. Aby móc dysponować majątkiem, który Państwo odziedziczyliście, należy legitymować się dokumentem potwierdzającym dziedziczenie. Uzyskać go można na drodze sądowej bądź w wyniku potwierdzenia dziedziczenia przez notariusza.

W pierwszym przypadku należy złożyć do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania Państwa mamy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Do wniosku należy dołączyć odpis aktu urodzenia, odpis aktu zgonu mamy, aktu ślubu oraz inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie kręgu spadkobierców. Należy również dołączyć potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej, która w przypadku wniosku o stwierdzenie nabycia wynosi 50 zł (na podstawie art. 49 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych).

Zgodnie z cytowanym art. 1026 sąd nie może stwierdzić nabycia spadku, jeżeli od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie minęło 6 miesięcy. Ten fakt nie przeszkadza jednak w przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ stosowne oświadczenia można złożyć na posiedzeniu sądu. Wówczas oświadczenie o przyjęciu spadku wciągane jest do protokołu. Złożenie oświadczenia, o którym mowa wyżej także podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych. Opłata wynosi 50 zł od każdego oświadczenia. Jest uiszczana w postaci znaków opłaty sądowej, które można zakupić w kasie sądu. Podczas składania oświadczeń sędzia wkleja do protokołu przy oświadczeniach spadkobierców takie potwierdzenie uiszczenia opłaty. Dlatego, jeśli przed posiedzeniem sąd nie upłynie jeszcze 6 miesięcy od chwili śmierci mamy, należy mieć ze sobą takie znaki opłaty sądowej w celu usprawnienia postępowania.

Po przeprowadzeniu postępowania w celu ustalenia spadkobierców sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia przez Państwa spadku po mamie w częściach różnych. Staniecie się Państwo w ten sposób formalnymi współwłaścicielami majątku mamy. Dokument ten będzie stanowił podstawę do dokonania zmian w księdze wieczystej, upoważni Państwa do dostępu do środków zgromadzonych przez mamę na rachunku.

Stosunkowo od niedawna funkcjonuje jeszcze jeden sposób na uzyskanie potwierdzenia dziedziczenia.

Zgodnie z art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie „notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych”.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole dziedziczenia należy zamieścić oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone. W takim przypadku należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń. Przepisy te stosuje się także do oświadczeń osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Do protokołu dziedziczenia notariusz załącza:

  • odpis aktu zgonu spadkodawcy;
  • odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy;
  • inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny i przedmiotu zapisu. Notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 23% VAT.

Po ustaleniu kręgu spadkobierców formalnie możecie Państwo dokonać działu spadku. Jeśli jesteście Państwo zgodni co do sposobu podziału, to zawarcie umowy o dział spadku u notariusza jest bardzo wygodnym rozwiązaniem. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Paragraf 2 tego przepisu: „jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”. W tej sytuacji możecie Państwo swobodnie dokonać podziału, według własnych reguł. Warto znać wszystkie składniki majątku spadkowego i dokonać działu kompleksowo. Notariusz sporządzi umowę w formie aktu notarialnego. Taki akt notarialny stanowi podstawę do rozporządzania majątkiem spadkowym przez wskazaną w nim osobę. Zatem będzie stanowił zarówno podstawę dokonania wpisu w księgach wieczystych, jak i podstawę żądania wypłaty kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych czy lokatach.

W celu dokonania umowy w formie aktu notarialnego potrzebujecie Państwo oczywiście dokumenty potwierdzające własność spadkodawcy – prawomocna ugoda sądowa, na której mocy mama nabyła nieruchomość, odpis aktu małżeństwa, odpisy ksiąg wieczystych nieruchomości wspólnych rodziców. Jako uprawieni spadkobiercy możecie także, na podstawie poświadczenia dziedziczenia, uzyskać informacje z banków o stanach kont i lokat spadkodawcy. W umowie u notariusza podacie Państwo te składniki majątku z ich opisem ( tutaj notariusz powinien prawidłowo ustalić niezbędne dane) oraz wycenę według swojej wiedzy (należy mieć jednak na uwadze wartość rynkową, gdyż przy dużych różnicach wycenę mogą zakwestionować organy podatkowe). Notariusz sporządzi na podstawie Państwa propozycji stosowny dokument.

Nie musicie Państwo regulować kwestii własności spadkodawcy w stosunku do nieruchomości. Po sporządzeniu umowy w formie aktu notarialnego należy złożyć wiosek do wydziału ksiąg wieczystych, w którym jest prowadzona księga danej nieruchomości, o wpis prawa własności na rzecz ojca. Ponieważ w chwili obecnej mama nie widnieje jako jedyny właściciel, należy wykazać jej własność, dołączając do wniosku odpis prawomocnej ugody sądowej, na podstawie której stała się właścicielka. Jeśli w ugodzie stwierdzono, że w księgach ma zostać wpisana informacja o spłatach, to warto także dołączyć do wniosku oświadczenie osoby spłacanej o dokonaniu całości spłaty. Można z ostrożności dołączyć pokwitowanie lub potwierdzenie spłaty. To powinno wystarczyć, aby ostatecznie prawo własności zostało wpisane na rzecz taty.

Jeśli chodzi o pozostałe przedmioty spadkowe, to rzeczywiście jest tak, jak Pani sugeruje. Mieszkanie i garaż wymaga złożenia wniosku do ksiąg wieczystych o wpis wyłącznego prawa własności, a dowodem na jego uzyskanie będzie akt notarialny z umową o dział spadku. Podobnie akt notarialny będzie stanowił podstawę dla wypłaty stanowiących własność mamy oszczędności do rąk taty.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek dla przyrodniej siostry

Mój mąż ma córkę z dawnego związku. Nigdy nie interesowała się ojcem, nie wiemy, gdzie mieszka i czym się zajmuje. Mąż zawsze łożył alimenty....

Spadek a środki zgromadzone na OFE

Moja siostra zmarła, zostawiając po sobie kredyt do spłaty. Nie posiadała żadnych wartościowych rzeczy ani nieruchomości. Była panną, nie miała dzieci. Po...

Wydziedziczenie w testamencie z powodu zaniedbywania obowiązków rodzinnych

Jakiś czas temu zmarł mój tata. Na wniosek drugiej żony taty ma się odbyć sprawa spadkowa. Podobno jest testament notarialny, w którym zostałam...

Stwierdzenie nabycia spadku i spis inwentarza po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Mój wujek będący w podeszłym wieku przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłej siostrze – jest jedynym spadkobiercą...

Pominięcie we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku

Zostałam pominięta we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Spadek był po moej babci, a wniosek złożył inny jej wnuk. Spadek odziedziczyła...

Kto dziedziczy rodzinny dom?

Dom rodzinny został przepisany przed śmiercią rodziców na moją siostrę i jej męża. Siostra i jej mąż zmarli, mieli jednego syna. Ten syn ożenił się i...

Problem dziedziczenia w związkach pozamałżeńskich

Od ponad 10 lat mieszkam w domu mojego partnera, żyjąc w związku pozamałżeńskim. Ostatnio mój partner zmarł. Z poprzedniego związku ma...

Dziecko, owoc romansu sprzed lat, a dziedziczenie

Jest rodzina składająca się z ojca i matki (małżeństwo), dwóch córek i syna. Najprawdopodobniej ojciec ma nieślubne dziecko (córkę)...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »