Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Testament na rzecz dwóch osób

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2014-09-11

Jestem samotną osobą, mam tylko ojca i brata mojej mamy (wuja). Dysponuję połową mieszkania (drugą tata) i innym mieszkaniem – moją własną kawalerką. Zastanawiam się nad sporządzeniem testamentu, w którym połowę wspólnego mieszkania przekazałabym mojemu tacie, a kawalerkę – przyjaciółce. Jakie mam możliwości? Czy dalsi krewni (np. wuj) są uprawnieni do zachowku?

Jest kilka rodzajów testamentu i każdy jest ważny, o ile zachowuje ustawowe wymogi.

Opiszę Pani dwa – które może Pani obecnie sporządzić.

Pierwszy to testament własnoręczny.

Testament własnoręczny to najprostsza forma testamentu. Wymagania ustawowe ograniczone są do: własnoręcznego spisania treści testamentu, podpisania sporządzonego pisma i opatrzenia go datą. Brak daty może w pewnych sytuacjach pozostawać bez wpływu na ważność dokonanych rozrządzeń (art. 949 § 2).

Z formalności, jakie muszą zostać spełnione przez spadkodawcę, wynika, że ta forma testamentu dostępna jest dla osób umiejących i mogących czytać i pisać. Wymaganie umiejętności i możliwości czytania jest uzasadnione, gdyż spadkodawca musi nie tylko własnoręcznie sporządzić pismo zawierające rozrządzenia, ale musi także mieć możliwość dokonania weryfikacji tego, co napisał.

Wymaganie spisania testamentu w całości przez testatora pismem ręcznym ma charakter ad solemnitatem, podobnie jak inne wymagania formalne testamentu. Brak utrwalenia woli testatora na piśmie uniemożliwia późniejsze dowodzenie, że spadkodawca dokonał rozrządzeń o określonej treści. Jeżeli spadkodawca z zamiarem sporządzenia testamentu zasiadł do spisywania go, zapoznawszy uprzednio jedną lub kilka osób z treścią zamierzonych rozrządzeń, ale coś mu przeszkodziło, testament nie powstanie. Warunek sporządzenia własnoręcznego pisma jest warunkiem zasadniczym powstania testamentu własnoręcznego, a nie sposobem udowodnienia woli testatora.

Konieczność własnoręcznego spisania całego testamentu ma na celu umożliwienie testatorowi swobodnego rozrządzenia swym majątkiem na wypadek śmierci oraz zapewnienie autentyczności testamentu. Sfałszowanie bowiem całego pisma jest znacznie trudniejsze niż sfałszowanie samego podpisu.

Wyłączone jest posługiwanie się urządzeniami utrwalającymi pismo w sposób mechaniczny (np. maszyną do pisania, drukarką komputerową). Pismo powinno wykazywać indywidualne cechy testatora, umożliwiające identyfikację autora. Posłużenie się jakimiś urządzeniami, a także spisanie woli spadkodawcy przez inną osobę („obca ręka”) uniemożliwia osiągnięcie tego celu.

Nie czyni zatem zadość wymaganiom formalnym dokument zatytułowany „testament”, obejmujący spisane na maszynie oświadczenie o ofiarowaniu na wypadek śmierci określonego majątku, z zamieszczonym poniżej potwierdzeniem własnoręczności podpisu ofiarodawcy (tak orzeczenie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia 1998 r., sygn. akt I CKU 16/98, LexPolonica).

Tak więc – pisemnie, własnoręcznie, z datą i podpisem.

Drugi to testament w formie aktu notarialnego.

Kodeks cywilny nie określa wymagań formalnych, jakim ma odpowiadać testament notarialny. Stwierdza jedynie lakonicznie, że testament może zostać sporządzony w formie aktu notarialnego. Oznacza to odesłanie do przepisów ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369), przede wszystkim do art. 79–95. Testament zatem sporządzony zgodnie z art. 950 jest jednym z wielu aktów notarialnych, różniący się od innych tylko tym, że zawiera jednostronne oświadczenie woli, którego treść stanowi rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Jako akt notarialny musi odpowiadać ustawowym rygorom przewidzianym dla takiego aktu, ale też i tylko takim rygorom.

Pozostawanie oryginału testamentu w kancelarii notarialnej chroni go przed możliwością zniszczenia, ukrycia lub sfałszowania.

Ponadto testament sporządzony w formie aktu notarialnego ma taką moc dowodową, jak inne dokumenty publiczne (art. 244 Kodeksu postępowania cywilnego). Jedynie treść testamentu notarialnego stanowi dowód, jaka była ostatnia wola spadkodawcy. Treść ta nie może zostać po śmierci spadkodawcy uzupełniona na podstawie zeznań świadków (tak orz. SN z 15 kwietnia 1946 r., sygn. akt C II 1246/45, OSN 1947, nr III, poz. 67).

Oświadczenie spadkodawcy powinno być w zasadzie złożone w kancelarii notarialnej (art. 3 § 1 Prawa o notariacie). Jednakże w sytuacji, gdy spadkodawca z usprawiedliwionych przyczyn nie może stawić się w kancelarii (np. przebywa ciężko chory w szpitalu), może złożyć oświadczenie poza tym lokalem (art. 3 § 2).

Ojcu będzie przysługiwał zachowek. Jeśli nie rozporządzi Pani całym majątkiem, tylko jego częścią – ojciec coś ze spadku dostanie. A więc zachowek będzie ewentualnie należny, o ile to, co dostanie w spadku (pozostałym po spisaniu testamentu – czyli nieujętym w testamencie), będzie niższe niż przysługujący mu zachowek.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Dlatego ustawa zakreśla krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. Zgodnie z art. 991 § 1 są to jedynie zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Powstanie uprawnienia do zachowku jest przy tym uzależnione od tego, aby w konkretnym stanie faktycznym osoby te były powołane do spadku z ustawy. Oznacza to, że w sytuacji, gdy spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci, tylko te podmioty nabędą prawo do zachowku. Nie uzyskają go rodzice spadkodawcy, gdyż nie dochodzą oni do dziedziczenia (por. art. 931).

Krewni w linii bocznej nie są uprawnione do zachowku. Ani rodzeństwo mamy, ani pozostali krewni.

Za każdy testament – czy pierwszy, czy nowy, uchylający tamten – płaci Pani według stawki notarialnej. Tę samą kwotę.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Pozbawienie syna prawa do majątku

Mam syna z poprzedniego małżeństwa. Od kilku lat nie utrzymujemy żadnych kontaktów. Obecnie jestem w związku małżeńskim i z moją aktualną żoną mam...

Zapis windykacyjny w testamencie

Czy można przekazać w testamencie dom za pomocą zapisu windykacyjnego na rzecz kilku osób?

Podstawy do podważenia testamentu sporządzonego własnoręcznie

Czy można podważyć testament sporządzony własnoręcznie? Otóż sporządziłem taki testament i chciałbym wiedzieć, czy moja żona będzie mogła...

Testament zagraniczny

Moja matka mieszka od kilkudziesięciu lat w Kanadzie; ma obywatelstwo polskie i kanadyjskie. Ja mieszkam w Polsce. Chciałybyśmy się dowiedzieć,...

Testament ustny jako szczególna forma testamentu

Moja ciocia zmarła kilka lat temu. Przy jej śmierci byłam ja, moja siostra oraz brat mojego męża. Ciocia sporządziła testament ustny w obecności wyżej...

Dziedziczenie przez osobę spoza rodziny

Nie mam męża ani dzieci. Chciałabym, aby w przyszłości mój majątek odziedziczyła osoba spoza rodziny. Jakie czynności powinnam wykonać, aby tak się...

Czy strona w postępowaniu spadkowym ma obowiązek stawiennictwa w sądzie?

Najbliższą rodziną zmarłej ciotki jest mój mąż i jego siostra. Ciotka zostawiła testament, w którym jedyną spadkobierczynią uczyniła siostrę...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »