Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Testament u notariusza

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2015-07-24

Jestem 30 lat po ślubie. Mamy troje dzieci. Nasz dom wybudowaliśmy z mężem na jego działce otrzymanej w spadku po dziadkach jeszcze przed naszym ślubem. Obecnie mąż jest śmiertelnie chory i chce zapisać dom naszemu synowi, która zapewne sprzeda nieruchomość i się przeprowadzi. Mąż planuje spisać testament u notariusza. Całe życie pracowałam ciężko, inwestując we wspólny dom pieniądze, czas i zdrowie. Mąż uważa, że wszystko jest jego. Zaproponował mi ewentualne dożywocie (mieszkanie w domu). Czy przyjąć tę propozycję (którą uważam za niesprawiedliwą), czy mogę jakoś walczyć o swój udział? Mąż planuje spisać testament u notariusza.

Niestety dom i działka są tylko męża. Pani jako żona ma prawo do nakładów na nieruchomość męża.

Ale nie tylko. Sąd Najwyższy potwierdził (sygn. III CZP 34/10):

„Żądanie przyznania takiego domu małżonek niebędący właścicielem gruntu może zgłosić już w trakcie sprawy o podział majątku dorobkowego.

Tadeusz J. ożenił się w 1977 r. Z żoną Alicją J. na działce, którą nabył przed ślubem, wybudowali dom głównie z bieżących dochodów objętych wspólnością majątkową małżeńską. Dom był ich wspólnym życiowym centrum aż do śmierci Tadeusza J., który zostawił testament, wskazując w nim jako jedyną spadkobierczynię córkę z pierwszego małżeństwa Katarzynę G. Sąd stwierdził nabycie przez nią spadku w grudniu 2004 r.

W 2008 r. Alicja J. wystąpiła do sądu z wnioskiem o podział majątku wspólnego jej i zmarłego męża, a jednocześnie o zobowiązanie pasierbicy, która jako spadkobierczyni stała się właścicielką nieruchomości z domem, do przeniesienia na nią udziału wynoszącego 1/2. Trzeba bowiem wiedzieć o zasadzie, że budynki i budowle są własnością tego, kto jest właścicielem gruntu. Art. 231 kodeksu cywilnego, na który powołała się Alicja J., pozwala jednak osobie, która wzniosła budynek na cudzym gruncie, domagać się przeniesienia na nią własności zajętej na ten cel działki. Alicja J. chciała, aby po przeniesieniu na nią udziału sąd zniósł współwłasność przez przyznanie jej nieruchomości z domem.

Sąd uwzględnił żądanie wdowy co do przeniesienia na nią udziału w nieruchomości. Wyznaczył za to wynagrodzenie dla córki w kwocie 35,75 tys. zł, tj. 1/2 wartości działki. Uznał, że Alicja J. objęła nieruchomość w samoistne posiadanie z chwilą ślubu z Tadeuszem J. i że była jej samoistną posiadaczką w dobrej wierze, co w świetle art. 231 k.c. warunkuje możliwość zgłoszenia tego rodzaju żądania”.

W myśl art. 231 § 1 Kodeksu cywilnego samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na jego powierzchni lub też pod powierzchnią budynek albo inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność owej działki za odpowiednim wynagrodzeniem. Z kolei właściciel działki może się domagać wykupu gruntu przez taką osobę.

Tak więc – w wyniku działu spadku po Pani mężu może Pani zgłaszać takie roszczenia. Będzie to utrudnione – lub niemożliwe – jeśli mąż daruje synowi nieruchomość, a ten ją sprzeda.

Jeśli chodzi zaś o służebność, to jest to dla Pani zabezpieczenie (służebność osobista mieszkania). W orzeczeniu z 16 lipca 1980 r., sygn. akt III CZP 45/80 (OSPiKA 78/81, poz. 131) Sąd Najwyższy tak scharakteryzował różnice między służebnością gruntową a osobistą:

„Służebność osobista różni się od służebności gruntowej przede wszystkim tym, że przysługuje oznaczonej osobie fizycznej i ma zaspokoić jej potrzeby, podczas gdy służebność gruntowa jest prawem związanym z nieruchomością władnącą i stanowi jej część składową (art. 50 i 47 k.c.). Nieruchomość może zostać obciążona na rzecz imiennie określonej osoby fizycznej także takim prawem, którego istota odpowiada treści służebności gruntowej. Takie obciążenie powoduje powstanie służebności osobistej, jednakowoż do każdej służebności osobistej stosuje się odpowiednie przepisy o służebności gruntowej, z zachowaniem odrębności wynikającej z charakteru służebności osobistej. Te odrębności sprowadzają się przede wszystkim do tego, że służebność osobista wygasa z reguły z chwilą śmierci uprawnionego, jednakże może być ona zastrzeżona po jego śmierci na rzecz jego rodziców, dzieci i współmałżonka (art. 299 i 301 § 2 k.c.), że nie można jej nabyć przez zasiedzenie (art. 292 i 304 k.c.) oraz że w określonych wypadkach służebność osobista może zostać zamieniona na rentę (art. 303 i 305 k.c.). Zakres służebności osobistej zostaje określony przede wszystkim przez czynność prawną ustanawiającą służebność, bowiem w ten właśnie sposób najczęściej służebność powstaje. Poza tym zakres służebności osobistej, jak i sposób jej wykonywania, określa się stosownie do osobistych potrzeb uprawnionego, charakteru służebności oraz przy uwzględnieniu miejscowych zwyczajów i zasady współżycia społecznego”.

Funkcja służebności osobistych polega głównie na zaspokojeniu potrzeb osobistych uprawnionego w zakresie szeroko pojętej alimentacji; służebności osobiste więc mają charakter konsumpcyjny i dlatego są ściśle związane z osobą uprawnionego (art. 300).

Cel i funkcja służebności osobistych decydują o tym, że mają one postać prawa związanego ściśle z osobą uprawnionego i ograniczonego czasem jego życia. Ograniczenie to ma charakter bezwzględny, co oznacza, że nie może być uchylone lub zmienione wolą stron. O czasie trwania służebności osobistej decyduje wprawdzie wola stron, ale czas życia uprawnionego jest barierą nieprzekraczalną. Umowa zapewniająca służebność dożywotniego zamieszkania nie jest umową zawartą na czas oznaczony (tak SN w orz. z 13 kwietnia 1999 r., sygn. akt II CKN 259/98, niepubl.).

Po ustanowieni służebności – syn sprzeda nieruchomość „razem z Panią”. Każdy kupujący będzie musiał liczyć się z tym, że do Pani śmierci ma Pani prawo tam mieszkać. W taki sposób zagwarantuje Pani sobie dach nad głową do końca życia.

Pozew do sądu o przeniesienie udziału we własności domu można wnieść, gdy jego wartość znacznie przewyższy wartość zajętej pod budowę działki, można to zrobić w trakcie trwania małżeństwa, jak i po rozwodzie.

Tak więc ma Pani dwa wyjścia – albo obecnie procesować się z mężem i żądać przeniesienia na Panią udziału w nieruchomości, albo zadowolić się służebnością mieszkania.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Ustne zapewnienie o przekazaniu działki

Moja babcia posiada kilka działek. Większość z nich już przekazała swoim dzieciom. Także moja mama otrzymała ustne zapewnienie o przekazaniu...

Dziedziczenie w Polsce na podstawie testamentu sporządzonego za granicą

Mam obywatelstwo polskie i amerykańskie, na stałe mieszkam w USA. Moje dzieci są obywatelami amerykańskimi. Posiadam w Polsce nieruchomości...

Jak zmienić porządek dziedziczenia?

Mam mieszkanie, którego współwłaścicielem jest mój mąż. Mamy dorosłą córkę, a mąż ma jeszcze dorosłego syna z pierwszego małżeństwa....

Testament małżonki

Zmarła żona w odręcznym testamencie przepisała wszystko na mnie z pominięciem synów, a moich pasierbów. Czy to jest zgodne z prawem?...

Testament sprzed 20 lat

Prawie 20 lat temu ojciec zostawił mi testament, jako jego jedynej spadkobierczyni. Nigdy go nie otworzyłam, bo myślałam, że brat, który rozporządza całym...

Testament z zapisem windykacyjnym

Tata zamierza spisać testament. W skład jego majątku wchodzą dwa samochody, które są zarejestrowane na niego, oraz mieszkanie. Nurtuje go głównie to,...

Dziedziczenie z testamentu a konieczność odszukania dzieci ojczyma

Mama zapisała mi w testamencie mieszkanie, którego współwłaścicielem był jej drugi mąż. On też napisał testament i swoją część zapisał na...

Akta stanu cywilnego przy otwarciu testamentu

Czy składając wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz stwierdzenie nabycia spadku, musimy załączać odpisy aktów cywilnych...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »