Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jakie są warunki prawidłowo sporządzonego testamentu ustnego?

Autor: Katarzyna Siwiec • Opublikowane: 2013-08-01

Jakie są warunki prawidłowo sporządzonego testamentu ustnego?

Kwestie związane z testamentem ustnym zwykłym reguluje art. 952 Kodeksu cywilnego (K.c.), który stanowi, że:

„§ 1. Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.

§ 2. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.

§ 3. W wypadku gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków”.

Jak wynika zatem z przytoczonego przepisu, po pierwsze testament taki może zostać sporządzony, jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, a po drugie testament ustny może być sporządzony, jeżeli – wskutek szczególnych okoliczności – zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.

Tak więc musi nastąpić jedna z tych sytuacji, najczęściej w praktyce mamy do czynienia z pierwszą.

Nie ma niestety zgodności poglądów w orzecznictwie co do tego, czy obawa śmierci musi istnieć w sensie obiektywnym, tj. wg wiedzy medycznej spadkodawca zaraz umrze, czy tylko subiektywnym, tj. spadkodawca jest przekonany, że umiera. Niestety sądy różnie orzekają, ale przeważa stanowisko, że obawa śmierci musi istnieć w sensie obiektywnym. Wyjaśnię Panu obie kwestie poniżej.

Istnienie obawy rychłej śmierci w sensie obiektywnym może wynikać z różnych przyczyn, np. podeszłego wieku testatora, nieszczęśliwego wypadku, nagłego pogorszenia stanu zdrowia czy nagłej, zagrażającej życiu choroby. Przyjmuje się, że w stanach chorobowych, które nieuchronnie prowadzą do zgonu chorego, ustawową przesłankę obawy rychłej śmierci (art. 952 § 1 K.c.) można uznać za spełnioną wówczas, gdy w stanie zdrowia następuje nagłe pogorszenie lub pojawiają się nowe rokowania wskazujące na nadzwyczajną bliskość czasową śmierci spadkodawcy (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2003 r., V CK 120/02, OSNC 2004, nr 10, poz. 159; postanowienie SN z 15 kwietnia 2003 r., V CK 9/02, Lex nr 146432; postanowienie SN z 18 kwietnia 2002 r., II CKN 15/00, Lex nr 55102).

Podkreśla się w literaturze przedmiotu, że – w sensie subiektywnym – sam stan psychiczny testatora nie może być jedynym czynnikiem decydującym o istnieniu obawy rychłej śmierci (E. Skowrońska, glosa do uchwały SN z 7 stycznia 1992 r., III CZP 135/91, OSP 1993, z. 1, poz. 4), stan ten musi być jednocześnie oparty na takich okolicznościach, które w świetle zasad wiedzy lekarskiej czy doświadczenia życiowego mogą prowadzić do zgonu (A. Łazarska, Prawno-medyczna wykładnia „obawy rychłej śmierci” jako przesłanka ważności testamentu ustnego, „Prawo i Medycyna”, 2007, nr 2, s. 86).

Najpewniejsza sytuacja jest zatem wtedy, jeżeli można uznać, że istniała obawa rychłej śmierci w sensie obiektywnym. Wiadomo jednak, że to nie od nas zależy, tylko od okoliczności faktycznych danego przypadku.

Drugą przesłanką uzasadniającą sporządzenie testamentu ustnego jest szczególna okoliczność uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca zachowanie zwykłej formy testamentu. Do szczególnych okoliczności należy zaliczyć klęski żywiołowe czy inne zdarzenia dezorganizujące życie zbiorowe (J. Kremis, K. Górska [w:] Komentarz, red. E. Gniewek, s. 1580).

Tak więc warunek pierwszy do sporządzenia tego testamentu to obawa rychłej śmierci albo szczególna okoliczność uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca zachowanie zwykłej formy testamentu.

Kolejny warunek to złożenie oświadczenia woli przy świadkach – minimum 3, ale może być ich oczywiście więcej. Obecność tych świadków winna być jednoczesna.

Świadkiem nie musi być jednak osoba specjalnie wezwana celem pełnienia funkcji świadka testamentu ustnego. Decyzja o tym, czy dana osoba ma być świadkiem, zależy od woli testatora (postanowienie SN z 13 czerwca 2000 r., V CKN 67/00, Lex nr 52581). Jednakże nie może być uznana za świadka osoba, która nie wyraziła zgody na pełnienie tej funkcji (J. Kremis, K. Górska [w:] Komentarz, red. E. Gniewek s. 1581). Osoba taka musi mieć świadomość, że jest świadkiem testamentu.

„Świadkiem testamentu może być osoba obecna podczas składania oświadczenia woli, do której spadkodawca kierował swoje oświadczenie i która była świadoma swojej roli oraz rozumiała treść oświadczenia spadkodawcy” (postanowienie SN z 16 kwietnia 2010 r., IV CSK 404/09, LEX nr 678020).

Świadek musi umieć czytać i pisać w języku spadkodawcy.

Świadkami testamentu nie mogą natomiast być osoby wskazane w art. 956-957 K.c. Wg art. 956 K.c.: „nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu:

1) kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych;

2) niewidomy, głuchy lub niemy;

3) kto nie może czytać i pisać;

4) kto nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;

5) skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania”.

Zgodnie z art. 957 K.c.:

„§ 1. Nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.

§ 2. Jeżeli świadkiem była jedna z osób wymienionych w paragrafie poprzedzającym, nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza korzyści tej osobie, jej małżonkowi, krewnym lub powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia albo osobie pozostającej z nią w stosunku przysposobienia. Jednakże gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez nieważnego postanowienia spadkodawca nie sporządziłby testamentu danej treści, nieważny jest cały testament”.

I jeszcze jeden warunek – aby spadkodawca oświadczył swoją ostatnią wolę, tj. oświadczył wyraźnie komu i co przeznacza po swej śmierci, nie musi stosować żadnych formułek specjalnych, ale ważne jest, aby wyraził to tak, że wszyscy świadkowie zrozumieli treść jego wypowiedzi, jak np.: „gdy umrę, chcę, żeby mój majątek odziedziczył wnuk” lub „po mojej chcę wszystko przekazać siostrze” itp.

Poniżej załączam nieco orzeczeń na poparcie tego, co napisałam.

„Niezbędnym warunkiem istnienia testamentu ustnego jest życzenie spadkodawcy złożenia oświadczenia ostatniej woli oraz fakt przywołania osób, które zostały następnie wskazane jako świadkowie w celu wysłuchania jego oświadczenia o rozporządzeniu posiadanym majątkiem” (wyrok SN z 20 lipca 2007 r., I CSK 136/07).

„Ustawowe wymagania formy testamentu zwykłego (poza okolicznościami uprawniającymi do skorzystania z tej formy), to jednoczesna obecność trzech powołanych do testamentu świadków, oświadczenie wobec nich przez spadkodawcę swej ostatniej woli i przyjęcie przez nich tej woli do świadomości. Testament ustny jest sporządzony z chwilą spełnienia tych wymogów” (postanowienie SN z 27 kwietnia 2001 r., III CKN 396/00).

„Istota dochowania formy z art. 952 § 1 k.c. tkwi w tym, że oświadczenie spadkodawcy ma być skierowane do świadków. Jeżeli więc nie byłoby oświadczenia woli bądź nastąpiło ono nie wobec równocześnie obecnych trzech świadków, to nie można byłoby przyjąć, że została zachowana forma testamentu z art. 952 § 1 k.c.

Oczywiście następnie taki testament należy potwierdzić w sposób wskazany w § 2 lub 3 art. 952 kodeksu cywilnego” (postanowienie SN z 13 lutego 2001 r., II CKN 552/99).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Co należy zrobić z testamentem odręcznym?

Moja zmarła ciocia zostawiła odręczny testament . Zapisała mi mieszkanie i uczyniła wykonawczynią testamentu. Co ...

Kwestionowanie testamentu odręcznego

Czy testament odręczny napisany w 2000 r. przez mojego ojca ma jakąś wartość prawną? W testamencie wyszczególnione są przedmioty...

Testament holograficzny

Rodzeństwo – brat (A) i siostra (B) – wystąpiło do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po swojej matce. Na rozprawie pojawiła się córka B i...

Pozbawienie syna prawa do majątku

Mam syna z poprzedniego małżeństwa. Od kilku lat nie utrzymujemy żadnych kontaktów. Obecnie jestem w związku małżeńskim i z moją aktualną żoną mam...

Sporządzenie testamentu tak aby dzieci dziedziczyły dopiero po śmierci obojga małżonków

Chcielibyśmy z mężem sporządzić testament wzajemny, tak aby w razie śmierci jednego z nas cały spadek dziedziczyło drugie. Chcielibyśmy, żeby dzieci...

Protokół testamentu ustnego

Gdzie powinien być przechowywany oryginał protokołu testamentu ustnego , otwartego w 1990 r.?  

Podważenie ważności testamentu napisanego ręcznie

Nasza mama w 2009 r. zachorowała na raka złośliwego. Była przerażona swoim stanem i do tego zmuszona do kosztownego leczenia, więc na życie...

Dwa testamenty o różnej treści

Dostałam wezwanie na rozprawę dotyczącą spadku po babci. Posiadam jej testament z 1970 r., w którym zapisała mi połowę majątku. Okazało się...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »