Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Testament w trakcie sprawy rozwodowej

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-01-24

Jestem w trakcie sprawy rozwodowej. Mam wspólność majątkową z żoną. Chcę sporządzić testament, w którym jedynym moim spadkobiercą będzie moja siostra. Mam troje dzieci. Czy można pozbawić dziedziczenia obecną żonę jeszcze przed uzyskaniem rozwodu? Czy taki testament sporządzony notarialnie jest do obalenia?

Rozważmy w Pana sprawie dwa scenariusze:

I. Pozbawienie żony dziedziczenia w trakcie trwania małżeństwa.

Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej – K.c.)  „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”.

Aby pozbawić żonę dziedziczenia, ma Pan dwie możliwości. Pierwsza i najprostsza to po prostu sporządzenie testamentu na inną osobę/osoby niż Pana żona. Dziedziczenie testamentowe ma bowiem pierwszeństwo przed przepisami ustawy tak więc w sytuacji sporządzenia testamentu np. na rzecz Pana dzieci, żona niczego po Panu nie odziedziczy. Będzie ona mogła jednakże wystąpić o zapłatę tzw. zachowku do spadkobierców powołanych do dziedziczenia w testamencie.

Drugi sposób to wydziedziczenie żony w testamencie. Pobawi ono Pana żonę zarówno możliwości dziedziczenia po Panu jak i zachowku.

Zgodnie z art. 1008 K.c. „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (tzw. wydziedziczenie), jeżeli osoba ta:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak: wyrok Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 7 listopada 2002 r., sygn. akt II CKN 1397/2000).

Przyczyna wydziedziczenia musi być wskazana w testamencie. Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Wydziedziczenie jest ważne i skuteczne jeżeli:

  1. dokonane zostało w ważnym testamencie – nieważność testamentu pociąga za sobą także nieważność wydziedziczenia;
  2. dokonano go z przyczyny wyżej wymienionej – wydziedziczenie z innej przyczyny jest nieważne;
  3. spadkodawca nie przebaczył osobie uprawnionej do zachowku;
  4. przyczyna wydziedziczenia została podana w testamencie.

W kwestii wydziedziczenia należy pamiętać, że samo wskazanie w testamencie, iż spadkodawca wydziedzicza spadkobiercę, i podanie jego przyczyny, nie są wystarczające dla jego skuteczności. Dla skuteczności wydziedziczenia konieczne jest, aby przyczyny będące podstawą wydziedziczenia istniały w rzeczywistości.

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

Wskazać należy bowiem [również za E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2010], że wydziedziczenie bezzasadne, dokonane z naruszeniem przepisów art. 1008–1011 K.c., nie wywołuje zamierzonego przez spadkodawcę skutku prawnego, co powoduje, że uprawniony może dochodzić zachowku z powołaniem się na bezpodstawność wydziedziczenia.

Reasumując, może Pan wydziedziczyć żonę w testamencie, ale tylko wówczas gdy zachowanie żony względem Pana wyczerpuje jedną ze wskazanych wyżej przesłanek.

II. Pozbawienie żony dziedziczenia w trakcie trwania małżeństwa.

Tutaj sprawa jest jasna i klarowna. Po rozwodzie małżonkowie po sobie nie dziedziczą. W świetle prawa traktowani są jako obcy sobie ludzie.

Jak zatem Pan widzi, w trakcie trwania małżeństwa najlepiej sporządzić testament notarialny i powołać do dziedziczenia, kogo Pan tylko chce, oprócz żony. Jeżeli powoła Pan dzieci, to odziedziczą one cały majątek po równo. Może Pan również w testamencie wskazać, jakie konkretnie dobra przypadną któremu dziecku. Dodatkowo jeżeli zachodzą wskazane przeze mnie przesłanki może Pan żonę w testamencie wydziedziczyć. Po rozwodzie żona w ogóle po Panu nie dziedziczy, nawet jeżeli Pan testamentu nie sporządzi – wówczas cały Pana majątek przypadnie dzieciom w równych częściach.

Co do testamentu notarialnego to wskazać należy, że ma on moc dokumentu urzędowego – art. 2 § 2 Prawa o notariacie stanowi, że czynności notarialne dokonane przez notariusza zgodnie z prawem mają charakter dokumentu urzędowego. Dokument ten, sporządzony w przepisanej formie, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w skrócie K.p.c.). Zaprzeczenie może nastąpić tylko w razie zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 252 K.p.c., tzn. strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.

Należy też dodać, że forma aktu notarialnego daje podmiotowi dokonującemu danej czynności prawnej wysoki stopień pewności wywołania skutków prawnych zamierzonych przez niego. Sporządzenie dokumentu przez notariusza, który działa jako osoba zaufania publicznego (art. 2 § 1 Prawa o notariacie), powinno stanowić gwarancję zachowania wszystkich wymagań dotyczących dokonywanej czynności, zarówno odnoszących się do treści, jak i formy.

Ponadto z ustawy Prawo o notariacie wynika obowiązek notariusza czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 § 2).

Reasumując, testament notarialny, podobnie jak każdy inny testament, może zostać podważony w przypadkach, gdy jest nieważny z mocy prawa. Takie sytuacje wymienia wspomniany art. 945 § 1 K.c.

Mając na uwadze powyższe informacje, należy stwierdzić, że żeby unieważnić testament notarialny, muszą zajść naprawdę szczególne okoliczności. Oczywiście nie jest to niemożliwe, ale w praktyce okazuje się bardzo trudne i rzadkie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wydziedziczenie syna

Chcę wydziedziczyć swojego syna . Przyczyny do tego są następujące: uporczywie nie dopełnia wobec mnie obowiązków rodzinnych, nie...

Majątek małżonków z rozdzielnością

Mamy z żoną rozdzielność majątkową od 2007 roku. Żona od 2009 roku założyła własną działalność gospodarczą (jednoosobową). Chcielibyśmy...

Majątek w spadku dla jednej osoby a nieważność testamentu

Mój ojciec przekazał w testamencie cały majątek swojej drugiej żonie. W testamencie nie ma żadnych zapisów o darowiźnie, czy zachowku dla...

Testament czy darowizna, jak przekazać majątek dzieciom

Piszę w imieniu moich rodziców, którzy chcieliby swój majątek wspólny (nie mieli rozdzielności majątkowej) podzielić na dwie dorosłe córki, czyli...

Testament rodziców

Rodzice sporządzili testament na mnie. Jestem mężatka, mam wspólnotę majątkową z mężem, ale relacja nie jest dobra. Czy muszę mieć rozdzielność...

Rodzice spisali testamenty tej samej treści

Rodzice męża spisali testamenty tej samej treści, 5 miesięcy temu zmarł teść. Testamenty nie były rejestrowane. Co teraz trzeba zrobić w sprawie...

Czy przez błąd w imieniu spadkobiercy spadek może przepaść?

Mojej mamie na chrzcie dano imię Agata, a w urzędzie zapisano Anna. We wszystkich dokumentach figuruje jako Anna, ale rodzina i znajomi zwracają...

Spisanie nowego testamentu bez przedłożenia poprzedniego

W 2000 r. rodzice spisali u notariusza testamenty. Na ich prośbę zrzekłam się spadku po rodzicach. Ich majątek przypadł siostrze. Od roku rodzice...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »