Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z działem spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Udział w spadku – jak dzieci mogą przekazać ojcu?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-10-01

Siedem lat temu zmarła moja mama, nie pozostawiła testamentu. Nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Chcemy zrzec się swoich części na rzecz ojca. Jest nas 5 rodzeństwa. Sprawę chcielibyśmy załatwić szybko, ponieważ zachodzi konieczność zamiany lub sprzedaży mieszkania (które jest przedmiotem spadku) i kupna na niższej kondygnacji. Proszę o przedstawienie sposobu doprowadzenia tematu do końca szybko i sprawnie. Dodam, że dwóch braci przebywa obecnie poza granicami Polski.

 

Należy w pierwszej kolejności przeprowadzić sprawę spadkową po mamie. Jak wynika z opisu, spadkobiercami są jej dzieci oraz małżonek. Udział małżonka w spadku wynosi 1/4 a pozostała część, czyli 3/4 podzielą między sobą dzieci zmarłej w częściach równych.

Stwierdzenia nabycia spadku można dokonać w sądzie lub przed notariuszem (wtedy otrzymuje się tzw. akt poświadczenia dziedziczenia).

Postępowanie przed sądem

Postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym, właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (czyli Pani mamy), wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • testament (o ile został sporządzony)
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Generalnie wnosząc do sądu sprawę o ustalenie praw do spadku, trzeba wymienić wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą.

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym sąd stwierdzi, kto dziedziczy spadek po spadkodawcy. Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Opłata ta jest stała i wynosi 50 zł.

Spadkobiercy mogą także ustanowić pełnomocnika, który będzie ich reprezentował przed sądem.

Art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) wskazuje, iż strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników.

W myśl art. 87 § 1 K.p.c. pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

Postępowanie przed notariuszem

Od marca 2009 r. drugim sposobem na potwierdzenie przez spadkobiercę prawa do spadku jest notarialne poświadczenie dziedziczenia. Dokument ten ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Warto pamiętać, że akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić każdy notariusz i nie ma tutaj znaczenia ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (jak to jest w postępowaniu sądowym).

Spadkobiercy nie muszą składać żadnych wniosków oraz pism procesowych.

Spadkobiercy muszą jednak spełnić następujące warunki:

  • do kancelarii notarialnej przychodzą wszystkie osoby, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (czyli małżonek oraz dzieci zmarłej);
  • nie może być żadnych sporów między nimi w kwestii podziału spadku – czyli tego, kto jest spadkobiercą (gdy spadkobiercy sprzeczają się w tej sprawie, to spór rozstrzyga się na drodze sądowej);
  • spadek musi być otwarty po 1 lipca 1984 roku (otwarcie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy).

Wybór notariusza zapewnia sprawne, szybkie, łatwiejsze, a przede wszystkim mniej sformalizowane przeprowadzenie sprawy spadkowej.

Na początek należy umówić się na spotkanie z notariuszem. Można to zrobić osobiście lub telefonicznie. Notariusz informuje o tym, jakie dokumenty trzeba ze sobą zabrać, aby móc poświadczyć dziedziczenie (m.in. akt zgonu spadkodawcy, akty urodzenia i małżeństwa potencjalnych spadkobierców, testament, gdy dziedziczenie jest na podstawie testamentu).

W kancelarii notarialnej spotykają się wszystkie osoby, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy.

Notariusz w obecności spadkobierców, a także osób, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi, sporządza protokół dziedziczenia (będzie to akt notarialny).

Stanie się tak tylko wtedy, gdy pomiędzy spadkobiercami nie będzie sporu o spadek (o to, kto jest spadkobiercą, a nie – jak podzielić poszczególne składniki spadku. Too rozstrzyga inny akt, dotyczący działu spadku.

Notariusz na podstawie protokołu dziedziczenia sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia. Określi on krąg spadkobierców oraz ich udziały w dziedziczonym majątku. Nabierze jednak mocy prawnej dopiero, gdy zostanie zarejestrowany w elektronicznym rejestrze poświadczeń dziedziczenia.

Poświadczenie dziedziczenia u notariusza kosztuje 150 zł (100 zł za protokół dziedziczenia, 50 zł za sporządzenie aktu poświadczenia). Cena jest taka sama bez względu na liczbę osób, które biorą udział w tej czynności. Do tej sumy należy dodać jeszcze 23% podatku VAT.

Opłaty nie obejmują jednak kosztów, które są związane z wypisem aktów poświadczenia dziedziczenia. Każdy spadkobierca, którego dotyczy sprawa, może żądać wypisów aktu w dowolnej ilości. Taki wypis kosztuje 6 złotych netto od każdej strony dokumentu.

Po stwierdzeniu nabycia spadku, musi Pani (jak i każdy z pozostałych spadkobierców) zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego.

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn – zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. zstępnych, małżonka jeżeli: zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Jeżeli zatem złoży Pani właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, to nie będzie Pani musiała płacić żadnego podatku. Jeśli nie złoży Pani takiego oświadczenia w terminie, to trzeba będzie się liczyć z zapłatą podatku.

Co się tyczy działu spadku, w wyniku którego spadkobiercy zrzekną się swoich udziałów na rzecz Pani ojca:

Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, czyli przepisy działu IV Kodeksu cywilnego (K.c.).

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców, jak jest w Pani sytuacji.

Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Podstawowym celem postępowania działowego jest doprowadzenie do tego, aby pomiędzy współspadkobiercami przestała istnieć wspólność wynikająca z dziedziczenia.

Podziału spadku pomiędzy współspadkobierców można dokonać w ten sposób, że poszczególne przedmioty zostaną podzielone fizycznie i przyznane poszczególnym spadkobiercom. Następuje to stosownie do wielkości udziałów poszczególnych spadkobierców. W ramach tego podziału dopuszczalne jest ustalenie dopłat na rzecz niektórych współspadkobierców, jeżeli majątku spadkowego nie da się podzielić w taki sposób, aby wartość przedmiotów przyznanych poszczególnym osobom odpowiadała wielkości ich udziałów.

Drugim sposobem podziału jest przyznanie pewnych przedmiotów spadkowych w całości jednemu lub kilku współspadkobiercom. Są oni z reguły obciążani obowiązkiem dokonania spłaty na rzecz pozostałych. Pani jednak wspomina, że spadkobiercy zgadzają się, aby przyznać wszystkie przedmioty należące do spadku ojcu, co oczywiście jest zgodne z prawem.

W zasadzie sąd związany jest sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Sąd może od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, z zasadami współżycia społecznego lub gdy podział narusza w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W razie braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu spadku z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców. Powinien dążyć w miarę możliwości do dokonania podziału fizycznego.

Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych:

„§ 1. Opłatę stałą w kwocie 500 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

§ 2. Opłatę stałą w kwocie 1000 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 złotych”.

W Pani przypadku koszt wyniesie 300 zł (jeżeli będzie istniała zgoda wszystkich spadkobierców).

Wymaganymi dokumentami będą:

  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (jeśli było postępowanie) albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza,
  • dokumenty dotyczące poszczególnych przedmiotów spadku (np. odpis z księgi wieczystej nieruchomości).

Należy zaznaczyć, że każdy ze spadkobierców może złożyć wniosek do sądu o dział spadku. Wniosek należy sporządzić w tylu kopiach, ilu jest spadkobierców, i jedną kopię dla sądu.

W Pani sprawie jest możliwie złożenie jednego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku oraz o dział spadku.

Jeśli składany wniosek jest popierany przez wszystkich spadkobierców, do wniosku powinno załączyć się plan podziału podpisany przez wszystkich uprawnionych.

W dziale spadku należy szczegółowo wymienić przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku (z ruchomości należy wymienić tylko te, które mają większą wartość).

Wniosek trzeba złożyć do sądu rejonowego ostatniego miejsca zamieszkania zmarłej. Wymienić w nim należy sąd, wnioskodawcę i uczestników postępowania wraz z adresami zamieszkania.

W treści wniosku wnosić należy o dokonanie zgodnego działu spadku po zmarłej przez przyznanie wyszczególnionych przedmiotów uczestnikowi postępowania (Pani ojcu) bez obowiązku spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców.

Należy stwierdzić, że postępowanie o dział spadku można przeprowadzić u notariusza (umowa), jednak będzie to kosztowne.

Złożenie sprawy do sądu jest rozwiązaniem tańszym niż wizyta u notariusza, trzeba się natomiast liczyć z dość długimi terminami oczekiwania na rozprawę i wydanie postanowienia o dziale.

Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł;
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł;
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł;
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł;
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł;
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7500 zł.

Wymienione kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do kwot tych notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Osoby przebywające za granicą będą mogły ustanowić pełnomocnika, który będzie działał za nich w postępowaniu spadkowym i działowym. Pełnomocnikiem może być np. inny spadkobierca (brat, siostra).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak załatwić sprawy spadkowe mimo braku kontaktu z bratem?

Szesnaście lat temu zmarła moja mama, pozostawiając małą nieruchomość. Spadkobiercami jestem ja i brat. Brat nie interesuje się spadkiem, mimo prób...

Problem z mieszkaniem po śmierci matki

Mojej żony matka zmarła 3 miesiące temu. Żona razem ze swoją siostrą wykupiła mieszkanie dla matki za swoje pieniądze, lecz na nazwisko matki. Natomiast...

Dział spadku za pośrednictwem pełnomocników

Po śmierci mamy nie przeprowadzono rozprawy o przyjęcie spadku. Sprawa została założona dopiero teraz i odbędzie się w listopadzie....

Uzyskanie wyłącznej własności odziedziczonego w udziałach mieszkania

Odziedziczyłam spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w udziale 85/96. Jedna ze współwłaścicielek jest za granicą (adres do niej...

Sprzedaż mieszkania przez spadkobierców

Ojciec zmarł w 2004 r. Jak dotąd nie przeprowadziliśmy po nim sprawy spadkowej. Matka i ojciec byli współwłaścicielami niewielkiego mieszkania. Jest nas 4...

Jak można przyspieszyć dział spadku?

W spadku otrzymaliśmy udział w lokalu mieszkalnym. Spadkobierca większości udziałów nie chce się rozliczyć z pozostałymi udziałowcami. Udziały...

Zapisanie matce części mieszkania po ojcu

Tata zmarł niecały rok temu, mama żyje. Rodzice mieli mieszkanie własnościowe. Brat nalega, żebyśmy część ojca, która jest do podziału, zapisali mamie,...

Zrzeczenie się swojej części spadku na korzyść mamy

Dzisiaj odbyła się w sądzie sprawa spadkowa po naszym tacie. Decyzją sądu każdy z nas (mama, siostra i ja) odziedziczył po 1/3 majątku. Czy...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »