Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Umowa darowizny mieszkania

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-08-18

W jakiej formie przekazać mieszkanie jednemu dziecku, żeby drugie dziecko (któremu pomogłam kupić dom) nie mogło ubiegać się o zachowek? Lepsza jest umowa darowizny, testament, a może jakaś inna forma?

Krąg osób uprawnionych do zachowku reguluje art. 991 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia”.

Dopiero w sytuacji, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

O zachowku możemy mówić jedynie po śmierci spadkodawcy.

Art. 992: „przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni”.

W Pani konkretnej sytuacji przepisy prawa przewiduje trzy możliwości, żeby móc uchronić jedno dziecko przed wypłatą ewentualnego zachowku na rzecz drugiego dziecka.

Sposób 1 – wydziedziczenie drugiego dziecka, tj. pozbawienie go prawa do zachowku. Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008. Zgodnie z tym przepisem spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawnieni:

  • wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścili się względem spadkodawcy, albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

Ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

  • dokonania go w ważnym testamencie – jeżeli testament będzie z jakiejkolwiek przyczyny nieważny to pociągnie to za dobą nieważność wydziedziczenia,
  • dokonania wydziedziczenia z przyczyn określonych w art. 1008 – jeżeli wydziedziczenie zostanie dokonane z innych przyczyn to będzie nieważne,
  • niepodania przyczyny wydziedziczenia w testamencie,
  • nieprzebaczenia osobie uprawnionej do zachowku przez spadkodawcę.

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego w testamencie przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

Jak stanowi art. 1011, zstępni wydziedziczonego zstępnego (czyli jego dzieci) są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Oznacza to, że pomimo wydziedziczenia danej osoby, uprawnionymi do zachowku pozostają jego dzieci, chyba że i one zostaną wydziedziczone.

Sposób 2 – zrzeczenie się przez drugie dziecko dziedziczenia po Pani śmierci.  Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy, czyli Pani i drugiego dziecka.

Sposób 3 – przekazanie mieszkania umową dożywocia. Umowa dożywocia jest najlepszym sposobem żeby uchronić się przez wypłatą zachowku.

Według art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (to jest właśnie umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Stosownie do art. 908 § 2, „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Z przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908 Kodeksu cywilnego.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego, jeżeli zostanie zawarta, nikt inny nie będzie mógł żądać zachowku od Pani dziecka, któremu przekaże Pani nieruchomość tą umową.

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r., sygn. akt VI ACa 99/2006.

Zawarcie umowy dożywocia jest najlepszym sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku. Żadna inna umowa – czy to zwykła darowizna, czy też testament – nie uchroni Pani jednego dziecka przed obowiązkiem zapłaty zachowku drugiemu dziecku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Przepisanie gospodarstwa rolnego a zachowek dla rodzeństwa

Teściowie przepisali gospodarstwo rolne wraz z domem mieszkalnym umową darowizny na mnie i moją żonę. Żona ma siedmioro rodzeństwa. Wcześniej każdy z nich...

Komu przysługuje roszczenie o zachowek?

Brat mojego taty zmarł bezdzietnie 5 lat temu, dziadkowie oraz mój tata zmarli wiele lat przed nim. Stryj przed śmiercią sporządził testament, na podstawie...

Czy roszczenie o zachowek to zawsze roszczenie pieniężne?

Mam udział 11/16 w nieruchomości, a brat 5/16, ale korzysta z większej części. W sądzie toczy się sprawa o zachowek, który ja mam...

Żądanie zachowku od obdarowanego

Przed ok. 25 laty rodzice podarowali bratu mieszkanie. Ojciec zmarł pięć lat później, zaś matka zmarła pół roku temu. Czy po śmierci matki darowizna...

Dom i ziemia zapisane matce zmarłej żony

Jestem wdowcem, mam dwoje dorosłych dzieci. Wraz z żoną mieliśmy wspólny majątek (dom i ziemię), który 5 lat przed śmiercią żony przepisaliśmy...

Ograniczenie zachowku

Żyję w drugim małżeństwie. Z pierwszą żoną mam córkę. Po sprawie rozwodowej zostawiłem żonie mieszkanie, ponieważ została w nim...

Proszę o ustalenie prawa do zachowku

Proszę o ustalenie mojego ewentualnego prawa do zachowku. Mianowicie mama zmarła w 2013 r., czy mogę ubiegać się o zachowek po jej rodzicach,...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »