Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Uporządkowanie spraw spadkowych

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2014-12-05

Ja i moje rodzeństwo mieszkamy poza Polską. Mama zmarła w 2004 r., a tata – rok temu. Do tej pory nie zajmowaliśmy się spadkiem, ale chciałabym to w ciągu miesiąca załatwić. Dziedziczę ja i rodzeństwo (w tym córka jednego brata). Mam jednak problem, ponieważ na konto taty do tej pory przychodziła emerytura, mimo że nie żyje od roku. Jak uporządkować te sprawy spadkowe? Co po kolei zrobić? Zamierzamy sprzedać mieszkanie rodziców, ale rodzeństwo nie bardzo ma możliwość przyjechać do Polski w jednym terminie.

Z Pani relacji wynika, iż Pani rodzice zmarli, nie pozostawiwszy testamentu, dlatego do Pani i Pani krewnych będą miały zastosowanie ogólne przepisy dotyczące dziedziczenia z ustawy.

Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Dziedziczy się odrębnie po każdym ze zmarłych, dlatego po Pani mamie do spadku powołani zostali Pani ojciec, Pani i rodzeństwo. Pani ojciec ma po żonie co najmniej 1/4, resztę ma Pani z rodzeństwem w częściach równych.

Podobnie wygląda sytuacja po zmarłym ojcu — każdy po 1/4 z tym, że po zmarłym bracie dziedziczy jego zstępny to, co przypadało jego ojcu.

Wręcz nieprawdopodobny jest fakt, iż ZUS przelewał środki emerytalne na rachunek bankowy Pani ojca po roku od jego śmierci.

Po nowelizacji przepisów banki są zobowiązane przekazywać organom wypłacającym świadczenia z ubezpieczenia społecznego, na ich wniosek, dane osobowe współwłaścicieli rachunku bankowego, na który zostały przekazane świadczenia po śmierci świadczeniobiorcy, np. emeryta.

Zmiana była podyktowana tym, że w praktyce zdarzało się, że ZUS dowiadywał się o zgonie emeryta dopiero po przelaniu na jego konto świadczenia.

ZUS powinien wiedzieć o śmierci ubezpieczonego z odpisu aktu zgonu dołączanego do wniosku o zasiłek pogrzebowy lub od poczty, kiedy listonosz nie może dostarczyć pieniędzy zmarłej osobie.

Niestety, Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie z pewnością domagał się zwrotu wypłaconych kwot, ale dopiero po uzyskaniu wiadomości dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po Pani ojcu, czyli po ustaleniu, kto jest spadkobiercą ubezpieczonego. Może Pani jedynie próbować tłumaczyć się, iż nie odbywało się to z Pani winy, a raczej z winy zakładu emerytalnego, i prosić o umorzenie w stosunku do Pani i pozostałych spadkobierców należnych odsetek, o które ZUS także się upomni.

Powracając do kwestii dziedziczenia, należy wnieść sprawę o stwierdzenie nabycia spadku po Pani rodzicach. Można żądać tego w jednym piśmie, wskazując najpierw na śmierć Pani mamy i osoby po niej dziedziczące, a następnie wykazać śmierć Pani ojca i również osoby uprawnione do spadku po nim.

Sądem spadku, czyli sądem wyłącznie właściwym do czynności w postępowaniu spadkowym, jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a dopiero jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku wskazanych wyżej podstaw, sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po danej osobie wynosi 50 zł. Z racji tego, iż Pani będzie dochodzić stwierdzenia nabycia po dwóch osobach, należy opłacić wniosek kwotą 100 zł w kasie sądu lub na rachunek bankowy sądu.

We wniosku należy wskazać spadkodawców i wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą – z podaniem ich adresów zamieszkania. Należy do wniosku dołączyć również akty zgonu, akty urodzenia uprawnionych do dziedziczenia oraz ewentualnie akty małżeństwa. Te obowiązki będą ciążyć na Pani z racji funkcji wnioskodawcy w postępowaniu nieprocesowym (należy je dołączyć do wniosku).

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku nie potrzebuje Pani pełnomocnictw uczestników postępowania. Wystarczy jedynie Pani obecność i dowód dla sądu, że pozostali uczestnicy zostali poinformowani. Jeżeli jednak pragnie Pani posiadać pełnomocnictwo procesowe pozostałych uczestników, to wystarczające jest pełnomocnictwo w formie pisemnej. Pełnomocnictwo procesowe jest odrębnym pełnomocnictwem uregulowanym przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego „pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia”.

Jak z powyższego wynika, z mocy ustawy może Pani pełnić funkcję pełnomocnika procesowego, przedstawiając odpowiednie pełnomocnictwo.

Od nabycia spadku po mamie niestety każdy będzie musiał zapłacić podatek, gdyż w 2004 r. nie obowiązywało zwolnienie dla najbliższej rodziny.

Natomiast co do nabycia spadku po ojcu, występuje obecnie (w momencie jego śmierci) zwolnienie z zapłaty podatku dla najbliższej rodziny po spełnieniu określonych formalności.

Na podstawie art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn „zwalnia się całkowicie od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego”.

Na złożenie oświadczenia jest sześć miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli z reguły albo od uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku. Samo oświadczenie składa się obecnie na formularzu SD-Z2.

Z racji faktu, iż przez dziedziczenie nabywa się kompleks praw i obowiązków majątkowych po zmarłym, należałoby przeprowadzić postępowanie o dział spadku i zniesienie współwłasności.

Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego „jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu”.

Następnie, według art. 1036 Kodeksu cywilnego, „spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku”.

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Oczywiście nie trzeba przeprowadzać działu spadku, jeżeli wszystkie przedmioty wchodzące w jego skład chcą Państwo zbyć. Do tego będzie jednak potrzebna zgoda wszystkich spadkobierców i ich pełnomocnictwa do sprzedaży np. nieruchomości w formie aktu notarialnego.

Pełnomocnictwo ogólne upoważnia do dokonywania czynności zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebne jest pełnomocnictwo szczególne, które może być pełnomocnictwem rodzajowym, czyli upoważnieniem do dokonywania czynności prawnych określonego rodzaju, lub pełnomocnictwem szczegółowym upoważniającym do dokonania jednorazowo konkretnej czynności. Nabycie nieruchomości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, wymaga więc pełnomocnictwa szczególnego. Oznacza to, że z treści pełnomocnictwa musi wynikać, że pełnomocnik został umocowany do sprzedaży lub zakupu albo konkretnej nieruchomości (pełnomocnictwo szczegółowe) albo ogólnie każdej nieruchomości (pełnomocnictwo rodzajowe).

Jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej formie. Artykuł 158 Kodeksu cywilnego wymaga, pod rygorem nieważności, zachowania formy aktu notarialnego przy umowie przeniesienia własności nieruchomości, a zatem pełnomocnictwo do tej czynności wymaga również formy aktu notarialnego.

Z uwagi na powyższe najlepsze dla Pani pełnomocnictwo od członków rodziny to pełnomocnictwo rodzajowe z wyszczególnieniem czynności, do jakich Pani będzie powołana, a udzielone w formie aktu notarialnego. Chociaż ostrzegam, iż niektóre urzędy bezpodstawnie odmawiają uznania takich pełnomocnictw, a czasem wszelkich pełnomocnictw.

Udzielając pełnomocnictwa, wskazać należy jego zakres, czyli ustalić, jakie czynności pełnomocnik ma wykonać. W treści pełnomocnictwa można też ograniczyć pełnomocnika, określając na przykład kwotę minimalną, za jaką może on sprzedać nieruchomość. W przypadku przeniesienia własności nieruchomości w treści pełnomocnictwa powinno się też znaleźć umocowanie do reprezentowania przed urzędami oraz osobami fizycznymi i prawnymi we wszelkich sprawach związanych z zawieraną umową. Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, a odwołanie nie wymaga formy aktu notarialnego, nawet gdy taka forma była zastrzeżona dla pełnomocnictwa. Ponadto pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy lub pełnomocnika. Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy pełnomocnictwo.

Na pewno będzie Pani powiadomiona przez notariusza, iż zbycie spadku po zmarłym ojcu będzie obciążone 19% podatkiem dochodowym, gdy do sprzedaży dojdzie przed upływem 5 lat od nabycia spadku.

Art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych normuje generalną zasadę, że nie płaci się podatku dochodowego, jeśli od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie nieruchomości lub ich części lub udziału w nieruchomości upłynęło 5 lat. W związku z tym, jeśli od końca roku, w którym nastąpiło nabycie nieruchomości lub ich części lub udziału w nieruchomości upłynęło 5 lat, sprzedaż tej nieruchomości nie podlega w ogóle opodatkowaniu.

W przypadku nabycia nieruchomości w drodze spadku pięcioletni termin, o którym mowa powyżej, winien być liczony od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie spadku.

W myśl art. 924 Kodeksu cywilnego „spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej”. Tak więc dniem nabycia spadku przez wnioskodawczynię jest data śmierci spadkodawcy. Natomiast postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza jedynie prawo spadkobiercy do tego spadku od momentu jego otwarcia. Istotna zatem dla podatku dochodowego jest nie data postanowienia sądu o nabyciu spadku, ale data stwierdzająca dzień otwarcia spadku, czyli data śmierci spadkodawcy.

Z uwagi na powyższe zbycie części spadku po Pani mamie nie będzie podlegało podatkowi dochodowemu. Jednak z pewnością o tym poinformuje Panią notariusz sporządzający umowę o dział spadku czy umowę sprzedaży.

Reasumując, ma Pani sporo rzeczy do zrobienia, lecz już z góry mówię, iż nie wystarczy Pani miesiąc, aby załatwić wszystkie opisane przeze mnie sprawy.

Przede wszystkim mogą pojawić się problemy z pełnomocnictwem, gdy np. notariusz zażąda od Pani pełnomocnictwa do sprzedaży konkretnej nieruchomości (szczególne), do którego potrzebne będą Pani:

  • dane osobowe mocodawcy (imiona, nazwisko, imiona rodziców, stan cywilny, nr dowodu osobistego lub paszportu, PESEL, NIP adres zameldowania),
  • dane osobowe pełnomocnika (imiona, nazwisko, imiona rodziców, PESEL, adres zameldowania),
  • opis nieruchomości, najlepiej – zwykły odpis z księgi wieczystej.

Szybszy sposób na stwierdzenie praw do spadku to akt poświadczenia dziedziczenia, jednak nie będzie w Pani przypadku możliwy, gdyż przy jego sporządzeniu konieczna jest obecność wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, lub też osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone.

Reasumując, Pani czynności są jak najbardziej potrzebne, gdyż zwlekanie przez dłuższy czas z ustaleniem praw do spadku jest ryzykowne i niepożądane. Jednak obawiam się, iż na przeprowadzenie wszystkich tych czynności będzie potrzebne sporo czasu, przede wszystkim ze względu na nieobecność osób uprawnionych.

Gdyby się stawili, to dział spadku i akt poświadczenia dziedziczenia można załatwić w krótkim czasie, jednak niestety nie w jeden dzień. Uniknie Pani również trudności z pełnomocnictwami. Decyzja należy do Pani.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Druga żona a spadek

Mój ojciec niedawno zmarł. Testamentem zapisał mieszkanie swojej drugiej żonie . Żona powiedziała, że chce zapisać mieszkanie mnie lub...

Roszczenia brata po śmierci mamy i próby szantażu

Moi rodzice mieli mieszkanie, ale należało ono wyłącznie do ojca. Mama zmarła w 2009 r., tata sprzedał mieszkanie i kupił inne (potem znów...

Dokonanie działu spadku nieruchomości rolnej

Przed trzema miesiącami odbyła się sprawa spadkowa, gdzie w spadku otrzymałem 1/4 gospodarstwa rolnego (pole orne, budynek mieszkalny, maszyny). Kiedy...

Dziedziczenie przez matkę zmarłego

Rodzice męża przekazali nam 20 lat temu swoje gospodarstwo rolne, w zamian dostali emerytury. My ustaliliśmy dla rodziców prawo służebności mieszkania....

Dziedziczenie ustawowe, czyli kto dziedziczy po zmarłym

Niedawno zmarł mój ojciec. Zostałam sama z mamą. Miałam jeszcze brata, który zmarł kilka lat temu i który pozostawił troje dzieci. Dowiedziałam...

Roszczenia jednego z braci wobec majątku rodziców

Tata zmarł 19 lat temu, a dom z działką był własnością jego i mamy. Do tej pory nie myśleliśmy o spadku, ale mama poważnie...

Kiedy zrzec się spadku?

Zmarł syn mojej siostry (kawaler). Najbliższa jego rodzina to matka (moja siostra), brat i siostra. Matka i siostra zmarłego odrzuciły już spadek,...

Przyrodnie rodzeństwo – darowizna i dziedziczenie

Brat darował swojej siostrze przyrodniej część nieruchomości przypadającej mu po śmierci ojca i jednej z sióstr. Obdarowana siostra w wyniku...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »