Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ważność testamentu spisanego, gdy spadkodawca nie posiadał jeszcze majątku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-05-30

Matka spisała testament na swojego zięcia i wnuka w momencie, gdy nie posiadała żadnego majątku, czy taki testament jest ważny? Sprawa wygląda tak: mama wcześniej darowała nieruchomość córce i zięciowi. Jednak ze względu na znęcanie się fizyczne i psychiczne przez córkę nad matką doszło do odwołania darowizny dla córki. Tymczasem jeszcze przed zapadnięciem wyroku w sprawie odwołania darowizny zięć podstępnie namówił matkę do sporządzenia testamentu w formie aktu notarialnego na siebie i na wnuka. Czyli w chwili jego sporządzania spadkodawczyni nie posiadała żadnego majątku, bo wyrok w sprawie zwrotu połowy darowizny zapadł później. Matka chciała oddać swoją część mnie, ponieważ to we mnie miała oparcie, ale nie zdążyła tego zrobić, bo nagle zmarła. Dziś wśród jej dokumentów znalazłem kopię tego testamentu, który powołuje do całości spadku zięcia i wnuka. Czy testament jest ważny, jeśli matka nie miała w tym czasie żadnego majątku? Czy coś mi się należy jako synowi?

Z chwilą śmierci spadkodawcy dochodzi do dziedziczenia, tj. nabycia spadku przez jego następców prawnych (spadkobierców). Wskutek jednego zdarzenia – śmierci spadkodawcy – spadkobiercy z mocy prawa wstępują bowiem w całą sytuację prawną zmarłego.

Zgodnie z art. 926 K.c. powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.

Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

W myśl art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

Na podstawie powyższych przepisów oraz po analizie Pana sytuacji mogę stwierdzić, że po śmierci Pana mamy będzie miało miejsce dziedziczenie testamentowe. Jeśli osoby powołane w testamencie zmarłej nie odrzucą spadku, to zgodnie z ostatnią wolą wyrażoną w testamencie będą dziedziczyły cały spadek po zmarłej.

Fakt, że Pana mama nie posiadała żadnego majątku na dzień spisywania testamentu nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Spadek to cały majątek, który spadkodawca pozostawił po swojej śmierci niezależnie od tego, kiedy on go nabył (przed czy po spisaniu testamentu).

W Pana sprawie wskazać należy, że jest Pan spadkobiercą ustawowym swojej mamy.

Zgodnie z art. 991 § 1 K.c. cytuję:

„Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).”

Został Pan pominięty w testamencie, a więc należy się Panu zachowek.

Należy wziąć pod uwagę zwłaszcza § 2 art. 991 K.c., z którego wynika, iż spadkodawca ma wybór co do sposobu zapewnienia uprawnionemu zachowku. Może on powołać uprawnionego do dziedziczenia po sobie, ustanowić na jego rzecz zapis, a także przed swoją śmiercią dokonać na jego rzecz darowizny.

Dopiero w sytuacji jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

Jeżeli na przykład Pan jako uprawniony nie otrzymał lub otrzymał pewną korzyść majątkową np. w drodze darowizny za życia mamy, ale wartość tej korzyści jest mniejsza niż przysługujący Panu zachowek, to przysługuje Panu roszczenie o zachowek lub uzupełnienie sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku (w sytuacji gdyby za życia otrzymał Pan od mamy jakąś darowiznę).

Natomiast według § 2 art. 991 K.c., jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Z powyższego wynika, że jako zstępnemu mamy należy się Panu zachowek od spadkobierców testamentowych. O zachowek może Pan wystąpić przeciwko spadkobiercom testamentowym.

Należy pamiętać, iż stosownie do art. 993 K.c., przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Natomiast jak wynika z art. 994 § 1 K.c., przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

W Pana sprawie istotną kwestią będzie ustalenie, czy roszczenie o zachowek nie uległo przedawnieniu.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego roszczenie osoby uprawnionej do zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu, natomiast roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat 5 od dnia otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci spadkodawcy.

Roszczenia o zachowek nie uległo jeszcze przedawnieniu, jeśli od dnia ogłoszenia testamentu po mamie nie minęło więcej niż 5 lat. Nie pisał Pan w pytaniu, czy sprawa spadkowa po mamie została już przeprowadzona, tak więc zakładam, że sprawa o zachowek jest aktualna.

Poniżej przedstawiam Panu informację dotyczące obliczenia i postępowania w celu dochodzenia zachowku.

Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący: wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2* lub 2/3**) – (minus) darowizny (lub wartość spadku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

*Zachowek w wysokości 1/2 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był pełnoletni lub zdolny do pracy.

** Zachowek w wysokości 2/3 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był niepełnoletni lub niezdolny do pracy.

Przed złożeniem pozwu powinien Pan wystosować do spadkobierców testamentowych wezwanie do zapłaty należnego Panu zachowku. W wezwaniu trzeba wyznaczyć zobowiązanemu termin do zapłaty, np. 2 tygodnie lub 1 miesiąc od dnia doręczenia im wezwania do zapłaty.

Wystosowanie takiego wezwania sprawi, że jeżeli spadkobierca testamentowy się do niego nie zastosuje i nie zapłaci należnego Panu zachowku, to w przypadku złożenia pozwu do sądu będzie oczywiste, że pozwany dał powód do wytoczenia powództwa, co jeszcze bardziej uzasadni obciążenie strony przegranej kosztami postępowania poniesionymi przez powoda, czyli Pana.

Sądem właściwym do wniesienia pozwu o zachowek jest wyłącznie sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Od pozwu o zachowek należy uiścić opłatę stosunkową, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Obliczoną kwotę należy zaokrąglić w górę do pełnego złotego. Opłatę wnosi się poprzez naklejenie znaków opłaty sądowej, gotówką w kasie sądu lub na rachunek bankowy (dołączając do pozwu dowód uiszczenia opłaty).

Jeżeli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po mamie nie zostało jeszcze przeprowadzone, to musi Pan takie postępowanie przeprowadzić, żeby udowodnić w sprawie o zachowek, że Pan jako zstępny został pominięty w testamencie i nie otrzymał Pan żadnego spadku po jej śmierci.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Przedawnienie testamentu

Moi rodzice zmarli na początku lat 90. Sporządzili testament, z którego wynikało, że do całego spadku (w tym mieszkania) był uprawniony mój brat....

Choroba alkoholowa a sporządzenie testamentu

Mój wuj, z którym mieszkałem do jego śmierci, sporządził 10 lat temu testament na rzecz swojej bratanicy. Czy fakt, że wuj był dotknięty chorobą...

Jak zagwarantować synowi dziedziczenie mieszkania?

Za kilka dni wstępuję ponownie w związek małżeński. Jak zagwarantować synowi dziedziczenie mieszkania po mnie? Myślę o sporządzeniu...

Jedyna spadkobierczyni

Zmarła moja mama. W testamencie jedyną spadkobierczynią uczyniła moją siostrę. Jest nas troje rodzeństwa. Siostra notarialnie ustanowiła mnie swoim...

Majątek z testamentu i spoza niego

Mama mieszkała sama we własnym domu. Miała dwóch synów, brata i mnie, jako jedynych spadkobierców. Niedawno mama zmarła. Okazało się, że brat posiada...

Jak zmienić porządek dziedziczenia?

Mam mieszkanie, którego współwłaścicielem jest mój mąż. Mamy dorosłą córkę, a mąż ma jeszcze dorosłego syna z pierwszego małżeństwa....

Czy strona w postępowaniu spadkowym ma obowiązek stawiennictwa w sądzie?

Najbliższą rodziną zmarłej ciotki jest mój mąż i jego siostra. Ciotka zostawiła testament, w którym jedyną spadkobierczynią uczyniła siostrę...

Znalezienie testamentu, gdy nie ma już spadku

Przed 25 laty wspólnie z mężem kupiliśmy duży dom. Mąż miał syna z pierwszego małżeństwa oraz mieliśmy wspólnego syna. Mąż nie żyje od 15...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »