Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wnuki jako zstępni dziadka

Jakub Bonowicz • Opublikowane: 2015-05-01

Ile należy się zachowku po zmarłym dziadku dla wnuków? Dziadek spisał testament na rzecz córki, syn był pominięty w testamencie, bo wcześniej zmarł. Miał jednak dwoje dzieci, jedno z wnucząt w chwili śmierci dziadka nie było jeszcze pełnoletnie. Do podziału jest kwota 250 tys. zł.

Jakub Bonowicz

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Zacznijmy od tego, że w prawie spadkowym istnieje zasada głosząca, że w razie istnienia testamentu oraz powołania w nim określonej liczby spadkobierców, stosuje się zasady dziedziczenia testamentowego wobec tych spadkobierców. Natomiast jeżeli któryś ze spadkobierców testamentowych nie chce lub nie może być spadkobiercą, to przypadająca mu część masy spadkowej podlega dziedziczeniu przez pozostałych spadkobierców (tzw. konstrukcja prawna przyrostu – art. 965 Kodeksu cywilnego).

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Natomiast Pani wskazuje, że w omawianym stanie faktycznym do dziedziczenia powołana została wyłącznie córka (z dwojga rodzeństwa). W związku z tym bratu oraz jego zstępnym przysługiwałoby roszczenie o zachowek. O instytucji zachowku jest mowa w art. 991 i n. K.c.:

„Art. 991.

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Wynika z niego, że jedną z uprawnionych do zachowku grup podmiotów są zstępni spadkobiercy (a więc również i wnuki po dziadku). Powstaje więc pytanie, w jakich sumach dziedziczyliby oni spadek po dziadku. Otóż wskazówką jest tutaj fragment § 1 ww. przepisu: „dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału”. Czyli należy prześledzić, jak w ramach dziedziczenia ustawowego przebiegałby proces dziedziczenia w omawianym przypadku.

Jeżeli przyjąć, że dziedziczyliby tylko zstępni (bez małżonka), to przypadają im udziały po ½ wartości spadku. Stanowi o tym art. 931 K.c.:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Natomiast co do syna spadkodawcy, to zastosowanie znajduje przepis § 2 cytowanego wyżej przepisu, zgodnie z którym jego udział jako spadkobiercy przechodziłby na jego dzieci. Czyli w omawianym przypadku dziedziczenie ustawowe przebiegałoby według wzoru:

  • ½ dla córki spadkodawcy;
  • ½ dla syna spadkodawcy; ponieważ zaś syn nie dożył spadku, to jego udział przechodzi na spadkobierców w częściach równych, tj. w efekcie po ¼ spadku.

Ponieważ wskazuje Pani, że masa spadkowa w omawianym stanie faktycznym wynosi 250 tys. zł, to córka dziedziczy połowę tej kwoty (125 tys. zł), natomiast zstępni syna – 125 tys. zł podzielone przez dwa, tj. 62 500 zł.

Taki zatem byłby wynik dziedziczenia ustawowego. Jak jednak ma się to do wysokości zachowku w omawianym przypadku? Otóż bezpośrednio wpływa to na kwotę należnego zachowku. Zasadą jest bowiem zachowek w wysokości ½ udziału przysługującego na mocy przepisów o dziedziczeniu ustawowym. Czyli w konsekwencji zstępny syna, który jest pełnoletni, otrzymałby kwotę ½ z 62 500 zł, tj. 31 250 zł. Od tej zasady istnieją dwa wyjątki, mianowicie:

  • jeżeli uprawniony do zachowku jest małoletni;
  • jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy.

Z uwagi na to syn, który nie uzyskał jeszcze pełnoletniości, ma prawo do 2/3 tej sumy, czyli 41 667 zł.

Proszę jednak mieć na uwadze, że powyższe kwoty są jedynie punktem wyjścia dla dalszego zbadania sprawy, w szczególności pod kątem poczynienia darowizn na rzecz uprawnionych do zachowku (wtedy kwota należnego zachowku ulega zmniejszeniu), a także koszty wychowania, wykształcenia, które zostały poniesione przez spadkodawcę. Kwota należnego zachowku do wypłaty przez spadkobiercę może być również pomniejszona o kwoty zapisów zwykłych i poleceń zgodnie z przepisami art. 1003 i 1004 K.c.

Proszę również pamiętać, że sąd może w razie odpowiedniego wniosku spadkobiercy orzec o zmniejszeniu kwoty przysługującego zachowku. Zmniejszenie kwoty zachowku jest bowiem możliwe, jeżeli wymagają tego zasady współżycia społecznego. Jest to rodzaj pewnego przepisu ogólnego, tzw. klauzula generalna, która pozwala na zmniejszenie zachowku. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy osoba powołana do spadku na gruncie testamentu (a więc spadkobierca testamentowy) wykazywał troskę o spadkodawcę, opiekował się nim, płacił za leczenie, a osoba uprawniona do spadku na gruncie dziedziczenia ustawowego w ogóle nie wykazywała się zainteresowaniem co do spadkodawcy. Zmniejszenie kwoty zachowku wymaga zatem analizy pod kątem indywidualnego stanu faktycznego, a udowodnienie wystąpienia przesłanek pozwalających na zmniejszenie (tzw. miarkowanie) zachowku polega w postępowaniu na przedstawieniu odpowiednich dowodów (takich jak np. zeznania świadków – członków rodziny i osób trzecich, dokumenty itp.).

Jeżeli uważa Pani, że kwota zachowku w omawianej sprawie powinna być zmniejszona, właśnie z uwagi na zaistnienie owych szczególnych okoliczności, to można wystąpić z odpowiednim wnioskiem do sądu spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »