Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wydziedziczenie testamentowe

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2013-08-09

Niedawno odbyła się sprawa, na której zostało przyznane prawo do spadku po matce jej trzem synom. Wszyscy utrzymywali, że matka nie zostawiła testamentu. Po sprawie najstarszy z braci znalazł testament, w którym został on ustanowiony jedynym spadkobiercą, a pozostali bracia zostali wydziedziczeni. Czy wydziedziczenie zostało dokonane prawidłowo (załączam skan testamentu)? Jeśli tak, to czy dzieci wydziedziczonych mają prawo do zachowku? Z racji tego, że wyrok sądu uprawomocni się po 21 dniach, licząc od daty rozprawy, czy jeśli najstarszy z braci wniesie apelację do wyroku, ujawniając testament i uzasadniając wszystko, to taka apelacja będzie skuteczna?

Testament, który Pan dołączył do pytania, zawiera rozrządzenie na wypadek śmierci wskazujące najstarszego z braci jako jedynego spadkobiercę po matce oraz wydziedziczenie pozostałych spadkobierców ustawowych. Ustanowienie spadkobiercy znajduje się w pierwszych zdaniach testamentu. Mamy więc do czynienia z klasyczną sytuacją, gdy spadkodawca postanawia ustanowić po sobie jednego spadkobiercę do całego majątku.

Wówczas zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Zstępnym [dzieciom, wnukom – przyp. aut.], małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Gdyby testament zawierał jedynie wskazanie jedynego spadkobiercy spośród trojga dzieci spadkodawcy, wówczas pozostałe dzieci jako osoby, które dziedziczyłyby z ustawy, mogłyby żądać wypłaty dla siebie zachowku w proporcjach wskazanych w wymienionym przeze mnie przepisie. Ten konkretny testament zawiera jednak prawidłowo sporządzone postanowienia dotyczące wydziedziczenia pozostałych dzieci, czyli pozbawienia prawa do zachowku.

Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Takie informacje testament przez Pana dołączony zawiera.

Jednak (tu zmierzam do odpowiedzi na Pana zasadnicze pytanie) K.c. stanowi, że: „zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę” (art. 1011 K.c.). Wówczas udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada jego zstępnym (tak: orzeczenie Sądu Najwyższego z 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, LexPolonica nr 1067795, RPEiS 1972, nr 1, s. 350) i z tego udziału mogą oni żądać zachowku.

Podsumowując, najstarszy z braci w wyniku tak sporządzonego testamentu będzie jedynym spadkobiercą całego majątku matki, jednak dzieci wydziedziczonego rodzeństwa mają prawo domagać się od niego zapłaty należnego im zachowku. Wchodzą w miejsce rodziców, jeśli chodzi o to uprawnienie.

Dopóki strony postępowania mają prawo złożenia apelacji, postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku nie jest prawomocne i może zostać wzruszone przez wskazanie nowych, wcześniej nieznanych okoliczności. Zatem najstarszy z braci może skutecznie apelować, podnosząc, że już po wydaniu postanowienia odnalazł testament. Jeśli jednak postanowienie to uprawomocni się, sposobem na jego wzruszenie będzie jedynie przeprowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 679 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c).

Według tego przepisu: „Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność”. Podkreśla się, że to postępowanie dotyczy jedynie postanowienia prawomocnego.

Zgodnie z art. 369 K.p.c.:

„§ 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.

§ 2. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.

§ 3. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji. W takim wypadku sąd ten niezwłocznie przesyła apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok”.

Biorąc pod uwagę to, że najstarszy z braci wszedł w posiadanie testamentu jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, należy stwierdzić, iż w razie przetrzymania testamentu i złożenia wniosku, o którym mowa w cytowanym przeze mnie przepisie, może narazić się na zarzut, że testament mógł ujawnić w postępowaniu pierwszym. Radzę zatem złożyć apelację w tej sprawie z wyjaśnieniem, że testament odkryto dopiero po wydaniu nieprawomocnego postanowienia. Warto przytoczyć okoliczności ujawnienia tego testamentu.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak uniknąć wypełnienia polecenia testamentowego?

Moja matka przed śmiercią sporządziła testament i przepisała na mnie cały swój majątek, wydziedziczając ojca i siostrę. W skład spadku wchodzi między...

Ważność testamentu ustnego

Kilka dni przed śmiercią mój dziadek przekazał ustnie swój testament w obecności trzech świadków (dwóch z nich to...

Szansa na podważenie testamentu

Niedawno zmarła druga żona mojego ojca. Na kilka miesięcy przed śmiercią spisała testament, w którym przekazała ojcu cały spadek (tj. mieszkanie, w którym...

Wydziedziczenie siostry

Moi rodzice prowadzą firmę, która ostatnio przyniosła duże straty. W firmie pracowała także moja siostra, jednak nie próbowała rozwiązać problemu, a...

Wydziedziczenie syna

Chcę wydziedziczyć swojego syna . Przyczyny do tego są następujące: uporczywie nie dopełnia wobec mnie obowiązków rodzinnych, nie...

Wydziedziczenie w znaczeniu ustawowym

Moja matka zmarła niedawno, pozostawiwszy testament, w którym mnie wydziedziczyła. Powodem był rzekomy brak kontaktu – mam jednak dowody na to, że...

Nabycie spadku na podstawie testamentu

Dwa tygodnie temu zmarł mój mąż. Nabędę spadek na podstawie testamentu – wolą męża było uczynienie mnie jedyną spadkobierczynią....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »