Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wydziedziczenie testamentowe

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2013-08-09

Zmarła matka miał trzech synów. Niedawno odbyła się sprawa, na której zostało przyznane prawo do spadku po niej wszystkim trzem synom. Wszyscy utrzymywali, że matka nie zostawiła testamentu. Po sprawie najstarszy z braci znalazł testament, w którym został on ustanowiony jedynym spadkobiercą, a pozostali bracia zostali wydziedziczeni. Czy wydziedziczenie zostało dokonane prawidłowo (załączam skan testamentu)? Jeśli tak, to czy dzieci wydziedziczonych mają prawo do zachowku? Z racji tego, że wyrok sądu uprawomocni się po 21 dniach, licząc od daty rozprawy, czy jeśli najstarszy z braci wniesie apelację do wyroku, ujawniając testament i uzasadniając wszystko, to taka apelacja będzie skuteczna?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Wydziedziczenie testamentowe

Cały majątek dla jednego z synów

Testament, który Pan dołączył do pytania, zawiera rozrządzenie na wypadek śmierci wskazujące najstarszego z braci jako jedynego spadkobiercę po matce oraz wydziedziczenie pozostałych spadkobierców ustawowych. Ustanowienie spadkobiercy znajduje się w pierwszych zdaniach testamentu. Mamy więc do czynienia z klasyczną sytuacją, gdy spadkodawca postanawia ustanowić po sobie jednego spadkobiercę do całego majątku.

Wówczas zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Zstępnym [dzieciom, wnukom – przyp. aut.], małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Wydziedziczenie wyklucza zachowek

Gdyby testament zawierał jedynie wskazanie jedynego spadkobiercy spośród trojga dzieci spadkodawcy, wówczas pozostałe dzieci jako osoby, które dziedziczyłyby z ustawy, mogłyby żądać wypłaty dla siebie zachowku w proporcjach wskazanych w wymienionym przeze mnie przepisie. Ten konkretny testament zawiera jednak prawidłowo sporządzone postanowienia dotyczące wydziedziczenia pozostałych dzieci, czyli pozbawienia prawa do zachowku.

Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Takie informacje testament przez Pana dołączony zawiera.

Zachowek dla dzieci wydziedziczonego rodzeństwa

Jednak (tu zmierzam do odpowiedzi na Pana zasadnicze pytanie) K.c. stanowi, że: „zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę” (art. 1011 K.c.). Wówczas udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada jego zstępnym (tak: orzeczenie Sądu Najwyższego z 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, LexPolonica nr 1067795, RPEiS 1972, nr 1, s. 350) i z tego udziału mogą oni żądać zachowku.

Podsumowując, najstarszy z braci w wyniku tak sporządzonego testamentu będzie jedynym spadkobiercą całego majątku matki, jednak dzieci wydziedziczonego rodzeństwa mają prawo domagać się od niego zapłaty należnego im zachowku. Wchodzą w miejsce rodziców, jeśli chodzi o to uprawnienie.

Dopóki strony postępowania mają prawo złożenia apelacji, postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku nie jest prawomocne i może zostać wzruszone przez wskazanie nowych, wcześniej nieznanych okoliczności. Zatem najstarszy z braci może skutecznie apelować, podnosząc, że już po wydaniu postanowienia odnalazł testament. Jeśli jednak postanowienie to uprawomocni się, sposobem na jego wzruszenie będzie jedynie przeprowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 679 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c).

Postępowanie o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku

Według tego przepisu: „Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność”. Podkreśla się, że to postępowanie dotyczy jedynie postanowienia prawomocnego.

Zgodnie z art. 369 K.p.c.:

„§ 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.

§ 2. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.

§ 3. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji. W takim wypadku sąd ten niezwłocznie przesyła apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok”.

Biorąc pod uwagę to, że najstarszy z braci wszedł w posiadanie testamentu jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, należy stwierdzić, iż w razie przetrzymania testamentu i złożenia wniosku, o którym mowa w cytowanym przeze mnie przepisie, może narazić się na zarzut, że testament mógł ujawnić w postępowaniu pierwszym. Radzę zatem złożyć apelację w tej sprawie z wyjaśnieniem, że testament odkryto dopiero po wydaniu nieprawomocnego postanowienia. Warto przytoczyć okoliczności ujawnienia tego testamentu.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

Szukamy prawnika »

oryginalne poduszki