Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wydziedziczony nie otrzyma zachowku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-07-03

Zmarła matka, pozostawiając dwóch synów. Spisała testament notarialny, czyniąc swoją jedyną spadkobierczynią pełnoletnią wnuczkę swojej siostry. Jednego syna (żonaty, bezdzietny) wydziedziczyła, drugiego nie. 1. Jeżeli spadkobierczyni przyjmie spadek, jaki będzie przysługiwał zachowek, czy można się odwołać od wydziedziczenia? 2. Co w przypadku, gdy spadkobierczyni testamentowa odrzuci spadek? Ma tylko rodziców, nie ma dzieci. Kto wówczas będzie dziedziczył, czy synowie zmarłej? Jak na dziedziczenie wpłynie fakt zaskarżenia wydziedziczenia? 3. Czy otwarcie testamentu, przyjęcie lub odrzucenie spadku oraz sprawę zachowku i odwołanie wydziedziczenia można załatwić w jednym postępowaniu spadkowym?

1. Jeżeli spadkobierczyni przyjmie spadek, jaki będzie przysługiwał zachowek, czy można się odwołać od wydziedziczenia?

Jeżeli spadkobierca powołany w testamencie przyjmie w spadek, to dzieciom spadkodawcy, czyli zmarłej matki może przysługiwać zachowek na podstawie art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.). Zachowkiem jest przysługująca zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (z braku testamentu spisanego przez spadkodawcę), część (1/2 lub 2/3) wartości udziału spadkowego, który by im przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Przy czym, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy testamentowemu (względnie obdarowanemu przez spadkodawcę) roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Zachowek należy się tylko wtedy, gdy uprawniony nie otrzymał swego udziału w żadnej innej postaci czy to jako darowizny, czy w ramach dziedziczenia z testamentu, czy też z zapisu. Oznacza to, że po śmierci mamy osobami uprawnionymi do zachowku są jej dzieci (ewentualnie małżonek, jeśli dożył do jej śmierci). W swojej odpowiedzi zakładam, że zmarła miała tylko dwoje dzieci.

Jak wynika z opisu sprawy zmarła w testamencie wydziedziczyła jednego ze swoich synów. Wydziedziczenie, jeśli jest skuteczne i nie zostanie podważone podczas sprawy spadkowej, skutkuje tym, że określony spadkobierca ustawowy nie będzie w żadnym zakresie uczestniczył w podziale majątku spadkodawcy. Ogólnie mówiąc, jest to usunięcie spadkobiercy z kręgu osób, które będą dziedziczyły po spadkodawcy i osoba taka (wydziedziczona) niczego z majątku spadkodawcy nie otrzyma ( w tym i zachowku). Oczywiście wydziedziczony syn będzie mógł starać się podważyć cały testament (co jest bardzo trudne, jeśli jego mama na dzień spisania testamentu była świadoma swojej decyzji i nie działała pod przymusem lub groźbą) lub jedynie sam zapis dotyczący wydziedziczenia.

Jeżeli wydziedziczonemu uda się podważyć zapis dotyczący wydziedziczenia, to będzie on mógł dochodzić zachowku od spadkobierczyni testamentowej.

Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący:

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) – (minus) darowizny (lub wartość spadku który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Co się tyczy wysokości zachowku, tutaj mogą być dwa warianty:

  1. Jeśli wydziedziczenie będzie skuteczne:

    Zgodnie z art. 992 Kodeksu cywilnego przy obliczaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia (zob. art. 1048 i nast. K.c.), co obejmuje także ich zstępnych, chyba że umówiono się inaczej (zob. art. 1049 k.c.) albo zostali wydziedziczeni (art. 1008 i nast. K.c.). Natomiast uwzględnia się spadkobierców niegodnych (zob. art. 928 i nast. K.c.) oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili (zob. art. 1012 i nast. K.c.).

    W powyższej sytuacji cały spadek przypada osobie wskazanej w testamencie, a synowi zmarłej – temu „niewydziedziczonemu” (syna wydziedziczonego nie bierzemy pod uwagę) – przysługuje prawo do żądania zachowku.
  2. Jeśli zapis w testamencie dotyczący wydziedziczenia zostanie podważony:

    W takiej sytuacji obydwaj synowie zmarłej mogą domagać się od wnuczki siostry zmarłej zachowku. Każdy z synów będzie mógł żądać zachowku o wartości 1/4 (1/2 udziału z 1/2) spadku lub 1/3 (1/2 udziału z 2/3), jeżeli w chwili śmierci mamy byli trwale niezdolni do pracy lub nieletni.

2. Co w przypadku, gdy spadkobierczyni testamentowa odrzuci spadek? Ma tylko rodziców, nie ma dzieci. Kto wówczas będzie dziedziczył, czy synowie zmarłej? Jak na dziedziczenie wpłynie fakt zaskarżenia wydziedziczenia?

Jeśli spadkobierca testamentowy odrzuci skutecznie spadek, to w grę wchodzi dziedziczenie ustawowe z uwzględnieniem zapisu w testamencie dotyczącego wydziedziczenia.

Zgodnie z art. 931 K.c.:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Na podstawie powyższego przepisu cały spadek odziedziczy wówczas „niewydziedziczony” syn (jeśli zapis w testamencie dotyczący wydziedziczenia nie zostanie podważony) lub obydwaj synowie mamy (w sytuacji gdy zapis dotyczący wydziedziczenia zostanie podważony).

3. Czy otwarcie testamentu, przyjęcie lub odrzucenie spadku oraz sprawę zachowku i odwołanie wydziedziczenia można załatwić w jednym postępowaniu spadkowym?

Otwarcie testamentu, złożenie oświadczenia o przyjęcie lub odrzucenia spadku można załatwić jedną sprawą. Podważenia wydziedziczenia można domagać się podczas sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, czy też kwestionować wydziedziczenie w odrębnym procesie o ustalenie bezskuteczności wydziedziczenia (żądanie ustalenia, że dokonane wydziedziczenie było bezpodstawne) lub podczas sprawy o zachowek. Sama sprawa o zachowek to również odrębne postępowanie.

Reasumując:

  • otwarcie testamentu oraz złożenie oświadczenia o przyjęcie lub odrzucenia spadku – pierwsza sprawa;
  • zachowek – druga sprawa;
  • podważenie wydziedziczenia – można o nie wnosić zarówno podczas pierwszej jak i drugiej sprawy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Co dziedziczy druga żona po zmarłym mężu?

Mam zamiar ożenić się i podpisać intercyzę. W testamencie całość mojego majątku zapiszę córce. Co ewentualnie należy się drugiej żonie po...

Jak dziecko może przekazać udział spadkowy rodzicowi?

Jak dziecko może przekazać udział spadkowy rodzicowi? Zmarł mój tata, nie pozostawiając testamentu. Jestem jedynym ich synem i chcę, aby mama...

Postępowanie rodziny po śmierci bliskiego

Mąż zmarł we wspólnocie majątkowej z drugą żoną. Zostawił pięcioro dzieci, w tym troje z pierwszego małżeństwa. Jak zatem wygląda...

Część gospodarstwa rolnego w spadku

Obecnie toczy się postępowanie spadkowe po mojej krewnej. Moja mama zmarła w 1997 r. W sądzie dowiedziałam się, że mogę odziedziczyć po niej...

Ustalenie masy spadkowej przez sąd

Trzy lata temu zmarł mój tata. Rodzice rozwiedli się, gdy byłam mała i ja z mamą wyemigrowałyśmy do USA. Tata ożenił się ponownie...

Czy pasierbica należy do kręgu uprawnionych z ustawy?

Po śmierci mojej mamy ojciec związał się z kobietą, która urodziła mu syna. Żyli najpierw w konkubinacie, potem wzięli ślub. Stanowiliśmy...

Zabezpieczenie na przyszłość

Moi rodzice mają gospodarstwo rolne i dwa domy – jeden obok drugiego. Ten nowy chcą mi zapisać, ale w grę wchodzi w przyszłości zachowek...

Czy pieniądze brata ze spadku ulokowane na moim koncie mogą podlegać egzekucji?

Wraz z bratem odziedziczyłam działkę po ojcu. W sprawie spadkowej byłam pełnomocnikiem brata. Pieniądze ze sprzedaży działki przechowuję na swoim...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »