Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wyrównanie zachowku

Autor: Monika Cieszyńska • Opublikowane: 2013-04-25

Zostałem obdarowany przez rodziców domem wraz z działką. Moje dwie siostry otrzymały od rodziców pieniądze na zakup działek oraz budowę domów. Darowizny te nie zostały niestety udokumentowane. Czy darowizna, którą otrzymałem od rodziców, zostanie wliczona do spadku? Czy po śmierci któregoś z rodziców siostry lub ich dzieci mogą żądać wyrównania zachowku? Jak ja lub moi rodzice możemy zabezpieczyć podarowany mi dom z działką przed roszczeniami ze strony sióstr w przyszłości?

Odnosząc się do Pana pytań, należy stwierdzić, że darowizny uczynione przez rodziców na rzecz ich dzieci zostaną zaliczone do spadku dla potrzeb ustalenia ewentualnego zachowku z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, np. z okazji urodzin, świąt (art. 993 i 994 Kodeksu cywilnego – dalej K.c.).

Zgodnie z art. 991 K.c.:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Pana siostry będą więc mogły mieć do Pana roszczenie o wyrównanie zachowku, jeśli to, co otrzymały od rodziców, czy to w drodze spadkobrania, darowizny czy zapisu, nie pokrywa należnego im zachowku. Pan – jako osoba również uprawniona do zachowku – będzie natomiast odpowiadał tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej Pana własny zachowek.

Wnukom Pana rodziców przysługiwałoby roszczenie o uzupełnienie zachowku tylko wówczas, gdyby ich matki (a Pana siostry) zmarły przed jednym ze swoich rodziców.

I tak przyszli ustawowi spadkobiercy Pana rodzica to: jego żyjący małżonek, Pan i Pana siostry – udział spadkowy każdego z Państwa wynosić będzie 1/4. Wysokość zachowku każdego z wyżej wymienionych spadkobierców to 1/8 (przy założeniu, że każdy ze spadkobierców jest pełnoletni i zdolny do pracy). Przyszli ustawowi spadkobiercy po śmierci drugiego z rodziców to: Pan i Pana siostry – udział spadkowy każdego z Państwa wynosić będzie 1/3. Wysokość zachowku każdego z wyżej wymienionych spadkobierców to 1/6 (przy założeniu, że każdy ze spadkobierców jest pełnoletni i zdolny do pracy).

W celu ustalenia, czy uprawnionemu rzeczywiście przysługuje zachowek, należy ustalić czystą wartość spadku, do której należy doliczyć wartość darowizn uczynionych przez rodziców na rzecz dzieci. „Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku” (art. 995 K.c.).

Następnie należy ustalić, czy to, co uprawniony uzyskał ze spadku w drodze darowizny czy zapisu, pokrywa należny mu zachowek. Jeśli nie, to roszczenie o zachowek przysługuje.

Roszczenie o zachowek jest żądaniem zasądzenia określonej kwoty pieniężnej. Przedawnia się ono z upływem 5 lat od śmierci spadkodawcy.

Warto dopilnować, by darowizny uczynione na rzecz sióstr zostały w jakiś sposób poświadczone. Dowodem może być wszystko, także zeznania świadków. Można rozważyć również złożenie stosownego oświadczenia przed notariuszem.

Należy się jednak liczyć z tym, że jeśli zachowek sióstr nie zostanie pokryty, a wartość otrzymanej przez Pana darowizny przewyższa Pana zachowek, to ich roszczenie o wyrównanie zachowku może być uzasadnione. Warto także pamiętać, że obdarowany może być zobowiązany do wypłaty zachowku w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

Ewentualnie można rozważyć wydziedziczenie sióstr, jednak może ono nastąpić tylko z określonych powodów. Wydziedziczenie jest instytucją polegającą na pozbawieniu zstępnych, rodziców i małżonka prawa do żądania zachowku oraz zdolności do dziedziczenia po osobie wydziedziczającej. Jeśli wydziedziczenie jest skuteczne, osoba wydziedziczona zostaje pozbawiona zarówno prawa do zachowku, jak i prawa do spadku. Wydziedziczenie następuje w testamencie.

Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Art. 1008 K.c. wymienia trzy przyczyny wydziedziczenia. Nie może ono nastąpić z innych powodów. Dla skuteczności wydziedziczenia wystarczy, że zachodzi jedna z wyżej wymienionych przyczyn. Przyczyna wydziedziczenia musi być prawdziwa i rzeczywiście istnieć.

Warto wiedzieć, że spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Przebaczenie może nastąpić w dowolnej formie zarówno przed, jak i po wydziedziczeniu, z tym że jeśli przebaczeniu nie towarzyszy równocześnie odwołanie testamentu, to przyjmuje się, że przebaczenie uchyla wyłącznie skutki związane z pozbawieniem danej osoby prawa do zachowku, nie uchyla natomiast skutków związanych z samym testamentem, tzn. z pozbawieniem prawa do spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wypłata zachowku po sprzedaży spadku

Dziadek i babcia mieli pięcioro dzieci. Babcia w testamencie zapisała mi spadek, zmarła w 2008 r. Dwa lata później nabyłam po niej w całości spadek i...

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Moja babcia zmarła 20 lat temu. Nie zostawiła testamentu, bo zmarła nagle, ale zawsze powtarzała, że przekaże mi swoje mieszkanie (byłam jej ukochaną...

Umowa dożywocia a zachowek

Rodzice chcą przekazać mi dom i zabudowania gospodarcze na podstawie umowy dożywocia . Czy moje rodzeństwo (dwie siostry) będzie miało prawo...

Czy należy się zachowek po partnerce?

Przez ponad dziesięć lat byłem w związku z wdową. Niedawno moja partnerka zmarła. W testamencie zapisała mi jedynie 10 tys. zł (podobno, bo nawet nie...

Czy ojciec może mnie wydziedziczyć?

Moja mama nie żyje od kilku lat. Nie rozumiem mojego ojca. Nie zgadzamy się w kilku sprawach, a on chce mnie wydziedziczyć. Tak naprawdę nie ma żadnego powodu,...

Prawo do zachowku

W 2006 r. moja mama darowała mojej córce mieszkanie; córka wówczas była niepełnoletnia. W 2010 r. mama zmarła; na mocy testamentu cały spadek –...

Jak pozbawić dzieci spadku?

Mój tata jest wdowcem. Choruje przewlekle od kilku lat, a opiekuję się nim tylko ja, moje rodzeństwo w ogóle się nami nie interesuje. Tata myśli...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »