Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zabezpieczenie majątkowe dzieci jeszcze przed śmiercią

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-10-02

Mamy z mężem dwoje dzieci i małą wnuczkę. Chcemy uporządkować sprawy majątkowe tak, aby po naszej śmierci nie wystąpił problem zachowku. Jak to należy zrobić? Dla syna przeznaczyliśmy pieniądze ze sprzedaży mieszkania. Córka z mężem i wnuczka odziedziczą połowę „bliźniaka”, którego są równocześnie współwłaścicielami. I drugie pytanie: Syn planuje małżeństwo. Ze swoją partnerką kupili mieszkanie na kredyt. Z pieniędzy ze sprzedaży mieszkania chce spłacić resztę kredytu i kupić działkę budowlaną. Jak zabezpieczyć jego prawa majątkowe w razie ewentualnego rozstania małżonków?

Przepisy o zachowku znajdują się w art. 991 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami, dalej zwanej „K.c.”). Prawo do zachowku ustanawia art. 991 K.c., zgodnie z którym:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  • Roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu).
  • Roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i (lub) zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy).

W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy osoba zmarła pozostawiła testament, w którym albo w ogóle pominęła osoby najbliższe, albo zapisała im zbyt małą część majątku. Zachowek należy się również, gdy przed swoją śmiercią dana osoba przekazała w darowiźnie innej osobie swój majątek, pozbawiając tym samym swoich najbliższych spadku. Chodzi tu jednakże wyłącznie o darowiznę, czyli rozrządzenie majątkiem pod tytułem darmowym, czyli bez ekwiwalentu pieniężnego. Wówczas spadkobiercy darczyńcy mogą domagać się od osoby obdarowanej zachowku.

Oznacza to, że o zachowku można byłoby mówić wówczas, gdyby obdarowała Pani tylko jedno ze swych dzieci, lub też jednemu przekazała cały majątek w testamencie, natomiast pozostałe dzieci nie otrzymałyby niczego ani w darowiźnie, ani w spadku. Jeżeli natomiast zrobi Pani tak, jak Pani planuje, czyli pieniądze ze sprzedaży mieszkania otrzyma syn, natomiast córka i wnuczka połowę bliźniaka w testamencie, to nikomu nie będzie już należał się zachowek. Musi Pani jedynie pamiętać o tym, aby zarówno darowizna pieniężna dla syna jak i połowa bliźniaka podzielona na Pani córkę i wnuczkę miały podobną wartość pieniężną, albo co najmniej wynosiły tyle, aby pokryć należny zachowek dla każdego z Pani dzieci.

Co się tyczy drugiego pytania, to zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. Oznacza to, że jeżeli podaruje Pani synowi pieniądze pochodzące ze sprzedaży mieszkania, to wejdą one bezpośrednio do jego majątku osobistego i nie będą podlegały podziałowi w razie rozwodu. Jeżeli natomiast Pani syn spłaci z tych pieniędzy wspólny kredyt swój i żony to jego żona w trakcie rozwodu będzie musiała mu zwrócić połowę tej kwoty, ponieważ pieniądze te są jego nakładem z majątku osobistego na majątek wspólny małżeński.

Wynika to z art. 45 § 1 K.r.o., zgodnie z którym:

„§ 1 Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.”

Z kolei gdy Pani syn za pieniądze przekazane w darowiźnie kupi działkę, to będzie ona należała wyłącznie do niego i nie będzie podlegała podziałowi w trakcie rozwodu. Wynika to wprost z art. 33 pkt 10 K.r.o., zgodnie z którym przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego wchodzą do tego majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Tak więc w obydwu wypadkach Pani syn nie będzie musiał dzielić się w razie rozwodu z żoną ani otrzymanymi pieniędzmi, ani tym, co nabędzie za te pieniądze. Niezależnie od tego jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego syn może zawrzeć ze swoją przyszłą żoną umowę małżeńską, zwaną potocznie intercyzą. Wówczas wspólny majątek małżeński w ogóle nie powstanie, a każdy z małżonków będzie miał wyłącznie swój majątek osobisty.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Domaganie się wypłaty zachowku przez wnuka spadkodawcy

Ojczym mojego męża zapisał mi cały spadek w postaci działki rolnej. Wnuk spadkodawcy domaga się jak najszybszej wypłaty zachowku. Jak się dowiedziałam,...

Czy rodzina może odebrać nam mieszkanie od dziadków?

Żona około 3 lat temu dostała w darowiźnie mieszkanie od dziadków. Babcia niedawno zmarła, a dziadek wciąż żyje. Zaczęło mu przeszkadzać to...

Jak darowizna wpływa na prawo do zachowku?

Dostałam darowiznę od rodziców (działkę budowlaną). Czy po ich śmierci będę musiała zapłacić rodzeństwu zachowek? Jeśli tak, to jak liczy się...

Wydziedziczone wnuki i zachowki dla prawnucząt

Babcia miała dwoje dzieci – syn zmarł w 1994 r. bezpotomnie, był rozwodnikiem, córka – nasza matka – również nie żyje (zmarła...

Problematyczny zachowek

W drodze testamentu zostałam spadkobierczynią spadku w całości. Ojciec na krótko przed śmiercią ożenił się, co spowodowało, że spadek został...

Przepisanie mieszkania synowi a zachowek dla dzieci zmarłej córki

Miałam dwoje dzieci. Córka zmarła w 2011 roku. Po córce zostało dwoje dzieci. Mamy z mężem mieszkanie własnościowe, które chcemy zapisać po...

Mieszkanie od ojca a zachowek

Mój tata darował mi mieszkanie, będąc wdowcem. Potem ożenił się drugi raz. Czy mojej macosze należy się zachowek z tego mieszkania?

Czy mam prawo do zachowku?

Mam pytanie, czy mam prawo do zachowku po mamie? Zmarła moja mama, która nie pozostawiła testamentu. Do dziedziczenia po niej zostaliśmy powołani: ja, brat...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »