Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zabezpieczenie na wypadek śmierci

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-08-09

Ożeniłem się po raz drugi 3 lata temu. Kto będzie dziedziczył moje mieszkanie po mojej śmierci – żona, moja córka z pierwszego małżeństwa czy syn mojej obecnej żony? Mam też własny domek letniskowy, kto nabędzie do niego prawa? Czy jeżeli teraz kupię małe mieszkanie, to będę mógł zdecydować w testamencie, że przypadnie ono córce, ale z zabezpieczeniem mojej żony, tj. dożywociem? Ogólnie moim celem jest pozostawienie majątku dla córki, ale z zabezpieczeniem żony (prawo do mieszkania) na wypadek mojej śmierci.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawi testamentu, to miało miejsce dziedziczenie ustawowe. Stosownie do art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że spadek po Pana śmierci odziedziczy Pana żona (o ile przeżyje Pana) oraz Pana dziecko, każdy po 1/2 udziału. Jeśli Pan nie przysposobił syna żony, to on nie będzie dziedziczyć po Pana śmierci w pierwszej kolejności. Po śmierci Pana żony będzie identyczna sytuacja.

Cały Pana majątek (w tym i domek letniskowy) lub Pana żony, który zostanie po śmierci każdego z Państwa, zostanie odziedziczony przez spadkobierców na podstawie ustawy lub testamentu (o ile zostanie sporządzony).

Jeżeli kupi Pan mieszkanie w trakcie trwania małżeństwa, to wejdzie ono do wspólnego majątku małżonków, o ile mieszkanie będzie kupowane z majątku wspólnego. W takiej sytuacji nie będzie Pan mógł rozporządzać całym mieszkaniem na wypadek swojej śmierci, a jedynie połową udziału w nieruchomości. Jeśli Pan nabędzie mieszkanie ze swojego majątku osobistego (np. pieniędzy nabytych przez ślubem, darowanych Panu itp.), to w takiej sytuacji zapis, o którym Pan pisze w pytaniu, jest jak najbardziej możliwy. Trzeba byłoby dokonać takiego zapisu w formie zapisu windykacyjnego. Zapis windykacyjny można sporządzić u notariusza. Przedmiotem zapisu windykacyjnego będzie mogła zostać:

  • rzecz oznaczona co do tożsamości (np. mieszkanie),
  • zbywalne prawo majątkowe,
  • przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
  • ustanowienie na rzecz zapisobiorcy użytko­wania lub służebności (żeby żona mogła mieszkać w mieszkaniu po Pana śmierci, to Pan musiałby ustanowić na jej rzecz służebność osobistą).

Może Pan zapisać na rzecz córki majątek za życia (np. w drodze umowy darowizny, dożywocia) lub po śmierci (np., testament, zapis windykacyjny).

Najprostszą i najtańszą formą przekazania całego majątku na rzecz córki będzie sporządzenie testamentu. W testamencie można zobowiązać córki do ustanowienia służebności osobistej na rzecz Pana żony po Pana śmierci. Jeśli Pan chce przekazać określony majątek córce, to można sporządzić zapis windykacyjny i wyszczególnić w nim jaki konkretny majątek ma zostać zapisany. Droższą opcją będzie sporządzenie darowizny na rzecz córki za Pana życia. W tej sytuacji należy liczyć się z większym wynagrodzeniem notariusza za sporządzenia takiej umowy, niż np. przy sporządzeniu testamentu w formie aktu notarialnego lub zapisu windykacyjnego.

Jednakże przy nieodpłatnym przeniesieniu majątku na rzecz córki Pana żonie po śmierci Pana będzie należał się zachowek.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym (czyli Panu), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Według § 2 art. 991 „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z powyższych przepisów wynika, że zobowiązany do zapłaty zachowku jest spadkobierca. Jednak z innych przepisów regulujących problematykę zachowku wynika, że również osoba, która otrzymała od spadkobiercy darowiznę doliczoną do spadku, ponosi odpowiedzialność za zapłatę zachowku.

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 Kodeksu cywilnego, także inne przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 994, 1000 i 1001.

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów ani poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Odnosząc się do odpowiedzi na pytanie, jak uniknąć zapłaty zachowku, wskazać należy, że ustawodawca w przepisach prawa cywilnego przewidział na to trzy sposoby.

Sposób I – przekazanie nieruchomości za pomocą umowy dożywocia.

Według art. 908 § 1 „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Stosownie do art. 908 § 2 „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Z przepisów Kodeksu wynika, że strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego, jeżeli zostanie zawarta, brat nie będzie mógł żądać zachowku od wartości nieruchomości zbytej na Pana rzecz tą umową (co miałoby miejsce w przypadku zwykłej darowizny czy dziedziczenia testamentowego).

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną, więc również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r. (sygn. akt VI ACa 99/2006).

Sposób II – wydziedziczenie (raczej w Pana sprawie nie wchodzi w grę).

Wydziedziczenie to pozbawienie przez spadkodawcę prawa do zachowku. Powinno ono znaleźć się w testamencie. Wydziedziczenie może nastąpić, gdy uprawniony do zachowku:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie z innych przyczyn niż wyżej wymienione jest niedopuszczalne. Przyczynę wydziedziczenia należy wskazać w testamencie.

Sposób III – zrzeczenie się dziedziczenia.

Pana córka mogłaby uniknąć zapłaty zachowku, gdyby żona zrzekła się dziedziczenia po pana śmierci. Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę, jaką Pan musiałby zawrzeć z żoną.

Według art. 1048 „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Dziedziczenie przez dziecko z poprzedniego małżeństwa

Wraz z żoną planujemy kupić mieszkanie. Domyślam się, że po mojej śmierci będzie dziedziczyć zarówno nasze wspólne dziecko, jak...

Spadek do majątków osobistych zstępnych

Mam dwoje dorosłych dzieci. Pragnę zabezpieczy ich przyszłoś. Niedługo czekają mnie wesela i w związku z tym pragnę uregulować nasze sprawy...

Prawo dziedziczenia spadku

Mój ojciec zmarł 22 lata temu, nie zostawił testamentu. Pozostawił mamę i czworo dzieci. Najstarsza siostra zmarła, zrzekliśmy się dziedziczenia po...

Spadek po bezdzietnym wujostwie

Jakiś czas temu sąd powiadomił mnie o spadku pozostawionym przez bezdzietne wujostwo. Nie jestem zainteresowana spadkiem, chcę się go zrzec. Czy po moim...

Sprzedaż nieruchomości bez zgody dzieci

Moja matka odziedziczyła gospodarstwo rolne po ojcu. Po jakimś czasie je sprzedała bez wiedzy i zgody nas – czyli dzieci. Czy miała prawo to zrobić?...

Ile procent spadku należy się innym spadkobiercom?

Dziadek z babcią mieli wspólne gospodarstwo (dom z budynkami gospodarczymi, lasy). Po śmierci babci, która nie pozostawiła testamentu, zostało 5...

Prowadzenie sprawy spadkowej przez notariusza

Ojciec zmarł 10 lat temu, wraz z siostrą odziedziczyłyśmy mieszkanie po nim, poświadczenie dziedziczenia otrzymałam rok temu. Kilka miesięcy temu...

Bezpieczne decyzje po śmierci mamy

Trzy miesiące temu zmarła moja mama. Spadkobiercami są: ojciec, ja i mój brat. Rodzice mieli wspólny majątek. Jak zgłosić przyjęcie spadku i jaka...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »