Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zachowek – czyli jak otrzymać należny nam spadek?

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-05-28

Trzy lata temu wraz z mamą i siostrą sprzedaliśmy mieszkanie, którego byliśmy współwłaścicielami. Siostra swoją część zabrała, ja natomiast zostawiłem gotówkę mamie, aby starczyło jej na zakup mniejszego mieszkania. Mama kupiła mieszkanie na siebie, a potem przekazała mi 50% aktem darowizny. Opiekuję się mamą, dopłacam do rachunków, natomiast siostry nic nie interesuje. Co więcej, zachowuje się niepoważnie – pożyczyła ode mnie okrągłą sumę na zakup własnego mieszkania i chyba nie ma zamiaru oddać. Pewnie nie prędko zobaczę swoje pieniądze, a co gorsza – będę ją musiał jeszcze w przyszłości spłacić ze spadku po mamie. Tego właśnie się obawiam, że siostra bez skrupułów upomni się o zachowek, chociaż wie, jaki był mój udział finansowy w zakupie mieszkania dla mamy. Chciałbym się przed tym zabezpieczyć. Czy jeżeli mama przekaże mi swój udział w mieszkaniu (50%), siostra będzie miała prawo do zachowku?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Niewątpliwie darowizna całego mieszkania (lub ewentualnie testament) na Pana rzecz będzie uprawniała Pańską siostrę do wystąpienia do Pana z roszczeniem o zachowek w ciągu 5 lat od dnia śmierci mamy lub otwarcia testamentu.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zgodnie z art. 991 § 1 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, to znaczy wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia osoby spoza kręgu bliskich krewnych, odsuwając tych ostatnich od dziedziczenia w ogóle.

Nie jest jednak wykluczone, że kwestia zachowku pojawi się przy spadkobraniu ustawowym – dotyczy to sytuacji, gdy udział spadkowy członka najbliższej rodziny nie pokrywa należnego mu z ustawy zachowku. Jeżeli darowana nieruchomość wyczerpuje cały lub prawie cały majątek, który spadkodawca pozostawił w spadku, to wówczas nie jest wykluczone, że uprawnionemu należał się będzie zachowek. Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 07.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku bowiem może wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez Pana mamę po jej śmierci – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez mamę oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe).

Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych przez Pana mamę na rzecz osób uprawnionych do zachowku + ewentualnie darowizn na rzecz osób obcych (te darowizny będą doliczane do spadku w sytuacji, gdy od poczynienia darowizn do śmierci mamy nie minęło więcej niż 10 lat).

Zgodnie z art. 995 Kodeksu cywilnego, wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Zgodnie z powyższym w celu ustalenia wartości należnego zachowku należy przyjąć stan nieruchomości, w jakim znajdowała się w chwili darowizny (bez nakładów poczynionych przez Pana po nabyciu nieruchomości) i do tego stanu zastosować obecne ceny (czyli, ile dziś kosztowałaby nieruchomość w stanie, w jakim znajdowała się w chwili dokonania darowizny).

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego (czyli ½ udziału w spadku po śmierci mamy) x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) – (minus) darowizny (lub wartość spadku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

W pierwszej kolejności należy obliczyć udział spadkowy, który przysługuje każdemu ze spadkobierców po śmierci mamy, zakładając, że mama nie zostawiła testamentu. W takiej sytuacji spadek nabyłby Pan i Pana siostra, każdy po 1/2 udziału.

Następnie, to, w jakiej wysokości może Pana siostra żądać zachowku, jest uzależnione od tego, czy w chwili śmierci mamy będzie ona trwale niezdolna do pracy lub małoletnia.

Zachowek należny Pana siostrze wynosi więc:

  • albo 1/4 wartości spadku (połowa z 1/2) – jeżeli w chwili śmierci mamy nie będzie ona trwale niezdolna do pracy,
  • albo 1/3 wartości spadku (2/3 z 1/2) – jeżeli w chwili śmierci mamy będzie ona trwale niezdolna do pracy.

Idąc dalej, przyjmijmy, że do spadku będzie doliczana jedynie darowizna mieszkania na rzecz Pana o wartości np. 200 tys. zł. Załóżmy również, że mama nie poczyniła i nie poczyni już za życia innych darowizn na rzecz Pana i siostry, a w spadku nie zostawi żadnego wartościowego majątku (np. ruchomości lub nieruchomości). Tak więc wartość spadku będzie wynosiła 200 tys. zł.

  • 1/4 z tej kwoty to 50 tys. zł – jest to kwota należnego zachowku, który przysługuje Pana siostrze pod warunkiem, że Pana siostra na dzień śmierci mamy będzie zdolna do pracy.
  • 1/3 z tej kwoty to ok. 67 tys. zł – i jest to kwota należnego zachowku, który przysługuje Pana siostrze pod warunkiem że Pana siostra na dzień śmierci mamy będzie niezdolna do pracy.

W tym miejscu pragnę zwrócić uwagę na argumenty, których może Pan użyć do obrony w ewentualnym procesie sądowym o zachowek, jeśli siostra o taki wystąpi.

Mianowicie w przedmiotowej sprawie istotny jest fakt, że połowa pieniędzy na zakup mieszkania pochodziła faktycznie od Pana.

Uważam, że fakt ten powinien być przez Pana zgłoszony w ewentualnym postępowaniu sądowym i wzięty pod uwagę przez sąd przy ustalaniu wysokości zachowku. Oczywiście powinien Pan postarać się wykazać przed sądem za pomocą wszelkich dozwolonych środków dowodowych (np. dokumenty, zeznania świadków), że to od Pana pochodziła część pieniędzy na wykup lokalu.

Na wszelki wypadek dobrze by było, gdyby Pana mama spisała pisemne oświadczenie, że część pieniędzy na zakup mieszkania pochodziła wyłącznie od Pana.

Na dzień dzisiejszy oprócz tego oświadczenia powinien Pan zastanowić się również nad sporządzeniem umowy dożywocia miedzy Panem a mamą, która uchroniłaby Pana przed zapłatą zachowku dla siostry.

Zgodnie z art. 908 § 1 K.c., jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Stosownie do art. 908 § 2 K.c., jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.

Jak więc wynika z przepisów, w zamian za przeniesienie na Pana rzecz własności całej nieruchomości (mieszkania) zobowiąże się Pan do opieki nad mamą, dostarczania jej środków utrzymania, mieszkania itp.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego, jeżeli zostanie zawarta, siostra nie będzie mogła żądać zachowku od tej części wartości mieszkania, która zostanie zbyta na Pana rzecz tą umową (tak jakby to miało miejsce w przypadku darowizny czy dziedziczenia testamentowego).

Zawarcie umowy dożywocia wydaje się najlepszym sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku po śmierci mamy. Proszę pamiętać, że nawet jeśli mama spisze z Panem umowę dożywocia, to siostra będzie mogła domagać się zachowku od poczynionej już darowizny na Pana rzecz 1/2 mieszkania.

Przykładowo możemy obliczyć zachowek od 1/2 wartości darowizny poczynionej na Pana rzecz:

Wartość darowizny 1/2 udziału w mieszkaniu będzie przykładowo wynosiła 100 tys. zł.

  • 1/4 z tej kwoty to 25 tys. zł i jest to kwota należnego zachowku, który przysługuje Pana siostrze, pod warunkiem że Pana siostra na dzień śmierci mamy będzie zdolna do pracy.
  • 1/3 z tej kwoty to ok. 33 tys. zł i jest to kwota należnego zachowku, który przysługuje Pana siostrze pod warunkiem, że na dzień śmierci mamy będzie ona niezdolna do pracy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Testament a roszczenia rodzeństwa bezdzietnych małżonków

Jesteśmy bezdzietnym małżeństwem, nasi rodzice nie żyją, żyje tylko rodzeństwo. Sporządziliśmy u notariusza testamenty, przekazując sobie majątek...

Co wchodzi w skład masy spadkowej i jak obliczyć zachowek?

Zgodnie z testamentem jestem jedyną spadkobierczynią po zmarłym mężu. Co wchodzi w skład masy spadkowej, jeżeli przez 10 lat małżeństwa...

Osoby uprawnione do zachowku

Mój brat zmarł dwa miesiące temu. Był rozwiedziony, nie miał dzieci. Pozostawił testament w formie aktu notarialnego, w którym oświadcza, że do...

Zasiedzenie mieszkania po ojcu a zachowek

Po śmierci ojca została po nim kawalerka. Ojciec zapisał ją w testamencie mojej siostrze, która mieszka tam przez 22 lata. Czy nastąpiło zasiedzenie...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »