Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zachowek od darowizny przy zerowej masie spadkowej

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-01-16

Moja mama podzieliła swoją działkę na 3 równe części po 3000 m2 każda. Jedną część zapisała mojemu bratu i bratowej, drugą mi, a trzecią zostawiła sobie. Było to w 1994 r. Brat umarł w 1998 r., zostawiając dzieci. Później ja i mąż zajęliśmy się mamą, która w zamian za to przepisała nam swoją ostatnią część nieruchomości (mi, mężowi i naszej córce). Nie zostawiła więc żadnego majątku, masa spadkowa była zerowa (mama zmarła w zeszłym roku). Obecnie dzieci brata domagają się ode mnie zachowku. Czy mają do tego prawo? Dodam, że w międzyczasie rozbudowaliśmy dom i mamy piękny ogród w miejscu dawnej łąki. Co będzie brane pod uwagę przy obliczaniu zachowku?

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c., „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zgodnie z art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Jak wynika z opisu Pani sprawy, każde z dzieci zmarłej otrzymało już od niej pewien majątek. Zarówno Pani, jak i Pani brat otrzymaliście już od mamy po 3000 m2 nieruchomości. Dodatkowo Pani, Pani mąż i córka otrzymaliście kolejne 3000 m2 nieruchomości po 1/3 każdy. Należy zatem uznać, że Pani brat otrzymał już jakąś część należnego mu udziału w spadku po mamie w formie darowizny nieruchomości i co najwyżej obecnie jego dzieciom może należeć się uzupełnienie zachowku, a nie cały zachowek.

Przyjrzyjmy się teraz dokładnie poczynionym darowiznom, aby określić, które z nich będą zaliczane na poczet zachowku.

Najpierw darowizna na rzecz Pani brata i bratowej – zachowek będzie liczony jedynie od wartość połowy tej darowizny darowanej bratu, bowiem drugą połowę Pani matka podarowała żonie brata. Połowa należąca do żony brata nie będzie zaliczana do zachowku, ponieważ po pierwsze minęło już ponad 10 lat od uczynienia darowizny, a po drugie żona Pani zmarłego brata nie jest osobą uprawnioną do spadku po Pani mamie (art. 994 § 1 K.c., którego treść przytoczyłam wcześniej).

Dalej darowizna na Pani rzecz – jeżeli nieruchomość została darowana tylko Pani, wówczas zachowek będzie liczony od całej jej wartości, jeżeli tak jak u brata darowizna była na Panią i męża, to liczyć będzie się tylko wartość połowy tej darowizny, jak opisałam to powyżej.

I na końcu darowizna nieruchomości Pani mamy po 1/3 na Panią, męża i córkę – zachowek będzie liczony tylko od 1/3 wartości darowizny przynależnej Pani, bowiem – tak jak w przypadku żony Pani zmarłego brata – od poczynienia darowizny minęło już 10 lat, a dodatkowo Pani mąż i córka nie są uprawnieni do spadku po zmarłej (Pani córka byłaby uprawniona jedynie wówczas, gdyby Pani zmarła).

Zatem jak już wcześniej napisałam, zarówno Pani, jak i brat otrzymaliście już coś z majątku Pani mamy. W tej sytuacji dzieci Pani zmarłego brata nie mogą mieć do Pani roszczenia o zachowek, a jedynie o uzupełnienie zachowku, bowiem to, co już Pani brat otrzymał od mamy, zalicza się na poczet należnego zachowku jego dzieciom. Uprawnienie do uzupełnienia zachowku istnieje dla nich tylko w takim zakresie, w jakim otrzymana darowizna przez ich ojca jest mniejsza niż zachowek, który przysługiwałby Pani bratu po śmierci mamy, gdyby brat żył.

Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku, tak też określa się wartość darowizny, a według stanu z chwili dokonania darowizny. Czyli jeżeli w darowiźnie otrzymała Pani np. samą działkę o pow. 3000 m2, a później zbudowała na niej dom, to wartość tej darowizny będzie liczona od wartości samej działki bez domu, ale według cen, ile ta działka kosztuje obecnie, a nie ile kosztowała w momencie darowizny. Tak samo, jeżeli otrzymała Pani np. działkę zabudowaną, to liczy się stan tej działki i domu w chwili darowizny, ale według cen obecnych. Dokonywane przez Panią remonty, ulepszenia zwiększające wartość tej nieruchomości nie będą brane pod uwagę przy wyliczaniu zachowku.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez spadkodawcę po jego śmierci oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć aktualną wartość darowizn na dzień dzisiejszy.

Przykładowy sposób obliczenia zachowku: wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku - (minus) darowizny dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Jak zatem Pani, wszystko będzie zależało od nieruchomości, które otrzymała Pani oraz Pani brat w darowiznach. Jeżeli wartość darowizny, którą otrzymał Pani brat, nie wyczerpuje należnego mu zachowku, to jego dzieci mogą wystąpić do Pani o zapłatę kwoty potrzebnej do uzupełnienia zachowku w terminie 5 lat od dnia śmierci Pani mamy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak nie zapłacić zachowku od darowizny połowy nieruchomości?

Pięć lat przed śmiercią mamy otrzymałam od niej aktem darowizny połowę nieruchomości (domu) w zamian za opiekę do końca jej dni. Po śmierci mamy nie...

Czy mamy prawo do zachowku od spadku, który otrzymała wnuczka zmarłej?

Nasza mama zmarła w 2013 r. W 1997 r. darowizną przekazała swoje mieszkanie wnuczce. Czy mamy prawo do zachowku od wnuczki zmarłej – jako jej...

Roszczenie o zachowek po zmarłych rodzicach

Moi rodzice przepisali gospodarstwo rolne wraz ze starym domem w latach 70-tych mojemu bratu za emeryturę. Ojciec zmarł w 1996 roku, a matka...

Przepisanie całego majątku spadkowego na żonę

Mam czworo dzieci, dwoje z poprzedniego małżeństwa i dwoje z obecnego. Chciałbym cały majątek i oszczędności przepisać obecnej żonie...

Darowizny nieruchomości w rodzinie a zachowek

Dokonaliśmy dwóch darowizn w rodzinie – mama darowała mi swoje mieszkanie, a ja dałam jemu moje (otrzymane od dziadka). Taka była nasza umowa...

Co zrobić, aby nie płacić zachowku?

Moja mama jest właścicielką mieszkania, które w testamencie przepisała na mnie (moja siostra nie została ujęta w testamencie). Mama jest rozwódką...

Niedotrzymywanie umowy przez obdarowaną krewną

Moja teściowa ma dwoje dzieci, w tym mojego ojca. 15 lat temu przekazała swojej wnuczce od drugiego syna w ramach darowizny własne mieszkanie. Krewna...

Darowizna wyłączona ze spadku i zachowku

Jak darować kwotę pieniędzy albo samochód córce z drugiego małżeństwa, aby nie weszły do schedy spadkowej po mnie i nie były podstawą do...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »