Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Żądanie rozliczenia z darowizny i brak spłaty pożyczki

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-03-29

W 2006 r. otrzymałam w darowiźnie od dziadków mieszkanie. Oprócz mieszkania dziadkowie posiadali dom. Byli właścicielami domu w 3/4, a właścicielem 1/4 był mój tato. W maju 2013 r. umarł dziadek i babcia wraz z moim tatą odziedziczyli część domu po dziadku. Niestety w grudniu 2013 r. umarł mój tato, a w styczniu 2014 r. umarła babcia. W związku z tym ja i moja siostra odziedziczyłyśmy dom i kilka drobniejszych rzeczy (garaż, samochód). Przeprowadziłyśmy notarialne poświadczenie dziedziczenia (mamy po 50%). Dogadałyśmy się co do samochodu i garażu. Dom sprzedałyśmy w listopadzie 2015 r. Do sprzedaży siostra korzystała z domu, mieszkając w nim z rodziną. Koszty stałe utrzymania domu ponosiłyśmy wspólnie. Po sprzedaży siostra zażądała ode mnie pieniędzy za to, że dziadkowie darowali mi mieszkanie. Wcześniej pożyczyłam siostrze 30 000 zł pod warunkiem zwrotu pieniędzy po sprzedaży domu. Teraz siostra nie chce zwrócić pożyczki, ponieważ twierdzi, że ja jestem jej winna pieniądze w związku z darowizną mieszkania przez dziadków. Proszę o odpowiedź, czy faktycznie siostrze należą się jakieś pieniądze? W jaki sposób ostatecznie załatwić tę sprawę?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Na wstępie przeanalizujemy kto i w jakiej kolejności dziedziczy po Pani dziadkach i po ojcu. Po śmierci dziadka dziedziczyli Pani tato i babcia, każde po 1/2 udziału w spadku. W skład spadku po dziadku wszedł jego majątek osobisty + 1/2 majątku wspólnego małżeńskiego. Po śmierci Pani ojca spadek odziedziczyła Pani wraz z siostrą, każda po 1/2 udziału. Po śmierci babci spadek dziedziczą jej zstępni (dzieci, wnuki). Zakładam, że Pani ojciec był jedynym dzieckiem babci, a więc de facto po babci dziedziczy Pani z siostrą.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

I teraz przeanalizujmy czy dokonana na rzecz Pani przez dziadków darowizna wejdzie do schedy spadkowej po ich śmierci.

Jeśli spadkodawca nie zostawił testamentu, obowiązują sztywne reguły dziedziczenia ustawowego ustalone w Kodeksie cywilnym (K.c.), a wśród nich obowiązek wzajemnego zaliczenia na schedę spadkową darowizn otrzymanych od spadkodawcy.

Sąd dokonujący działu spadku nie może tego obowiązku pominąć. Potwierdził to Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 lutego 2008 r. (sygn. II CSK 451/07).

Zgodnie z art. 1039 K.c.:

„§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. 

§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego nie wymienionego w paragrafie poprzedzającym. 

§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.”

Obowiązek zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych darowizn i zapisu windykacyjnego występuje wyłącznie w przypadku dziedziczenia ustawowego (spadkobiercy powołani na podstawie testamentu są zwolnieni z tego obowiązku), przy czym spadkodawca może zwolnić określoną darowiznę z obowiązku zaliczenia.

Oświadczenie spadkodawcy o zwolnieniu określonej darowizny lub zapisu windykacyjnego z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową może zostać złożone w dowolnym momencie, np. przy dokonaniu darowizny i przybrać dowolną formę (ustną lub pisemną).

Warto wskazać, iż do zaliczenia otrzymanych darowizn i zapisów windykacyjnych zobowiązani są wyłącznie zstępni (dzieci, wnuki itd.) oraz małżonek spadkodawcy, przy czym obowiązek ten spoczywa na małżonku wyłącznie wówczas, gdy dziedziczy on w zbiegu z zstępnymi. Co do zasady na poczet schedy spadkowej należy zaliczyć wszystkie darowizny, które zostały dokonane za życia spadkodawcy. Wyjątek stanowią drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach, które to nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową.

Reasumując, zaliczeniu podlegają wszelkiego rodzaju darowizny oraz zapisy windykacyjne uczynione na rzecz spadkobierców lub wstępnych spadkobierców, jeżeli wystąpi sytuacja określona w art. 1041.

A więc zakładając, że każdy z dziadków darował Pani po 1/2 udziału w nieruchomości, możemy stwierdzić, że:

  1. po śmierci dziadka – darowizna 1/2 udziału na rzecz Pani nie będzie zaliczana do schedy spadkowej, z uwagi na fakt, że Pani nie była spadkobiercą dziadka, ponieważ na dzień śmierci dziadka żył Pani ojciec, który dziedziczył po nim;
  2. po śmierci ojca – jeśli któraś z Pań otrzymała od ojca darowiznę (darowizny), to przy dziale spadku ta darowizna (darowizny) zostanie zaliczona do schedy spadkowej;
  3. po śmierci babci – darowizna 1/2 udziału na rzecz Pani będzie zaliczona do schedy spadkowej, z uwagi na fakt, że dziedziczy Pani po śmierci babci, a dokonana darowizna nie zalicza się do drobnych darowizn.

Jednakże proszę zauważyć, że zaliczenie darowizn na schedę spadkową zalicza się przy dziale spadku. Sąd będzie badał, kto ile otrzymał po śmierci spadkodawcy i na tej podstawie orzeknie o dziale spadku.

Przykładowo jeżeli wartość pozostawionego spadku przez babcie wynosi 300 000 zł, a wartość 1/2 darowizny dokonanej przez babcię na rzecz Pani wynosi 100 000 zł, to należy tę darowiznę doliczyć do spadku po babci (łącznie wartość 400 000 zł). Scheda spadkowa należna Pani i siostrze to 300 000 zł. Na schedę należną Pani należy doliczyć wartość darowizny, a więc 100 000 zł. Do kwoty 300 tys. zł dolicza się więc 100 tys. zł, co daje 400 tys. złotych. Od tej wartości scheda każdego spadkobiercy wynosi ok. 200 tys. zł. Na poczet tej schedy musi Pani zaliczyć darowiznę mieszkania (100 tys. złotych), tym samym ze spadku otrzymała Pani prawo już tylko do 100 tys. złotych.

Sąd dokonuje zaliczenie darowizn na schedę spadkową wyłącznie podczas działu spadku, a więc warto przeprowadzić dział spadku, żeby to sąd orzekł, kto i ile komu jest winien.

Inną sprawą jest kwestia zachowku.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) „zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Po śmierci babci siostra może żądać od Pani zachowku, o ile otrzymany przez nią spadek nie pokrywa należnego jej zachowku.

O zachowek może Pani siostra wystąpić w ciągu 5 lat od śmierci babci lub otwarcia testamentu (o ile zmarła taki zostawiła). W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 K.c., także inne przepisy tego kodeksu, w szczególności – art. 993-996.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Według art. 994 § 1 K.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Natomiast stosownie do art. 995 K.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez niego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na rzecz uprawnionych do zachowku.

Zachowek wylicza się w następujący sposób:

Wartość spadku ustalona dla potrzeby obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkobiercy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny (lub wartość majątku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

Przykładowo weźmy stan faktyczny z powyższego przykładu.

Zachowek to 1/2 lub 2/3 od udziału spadkowego, który przypadł spadkobiercy. Zakładając, że po śmierci babci tylko Pani i siostra dziedziczy spadek, to udział każdej z Pań w spadku wynosi po 1/2 udziału w spadku. Zachowek więc wynosi 1/4 lub 1/3 od wartości spadku po babci. Przykładowo jeżeli wartość pozostawionego spadku przez babcie wynosi 300 000 zł, a wartość 1/2 darowizny dokonanej przez babcię na rzecz Pani wynosi 100 000 zł, to należy tę darowiznę doliczyć do spadku po babci (łącznie wartość 400 000 zł). A więc zachowek będziemy liczyć od tych 400 000 zł.

  • 1/4 z 400 tys. zł – zachowek wynosi 100 tys. zł
  • 1/3 z 400 tys. zł – zachowek wynosi 133 000 zł.

Z uwagi na fakt, że siostra otrzymała w spadku 150 000 zł, to zachowek po śmierci babci się jej nie należy. Gdyby siostra otrzymała w spadku mniej niż 100 tys. zł lub 133 tys. zł., to mogłaby domagać się uzupełnienia zachowku.

Inną jest kwestia zachowku po dziadku od poczynionej na rzecz Pani darowizny (1/2 udziału w nieruchomości). Tak naprawdę to Pani ojciec po śmierci swojego ojca a Pani dziadka mógł domagać się zachowku od Pani z uwagi na poczynioną na rzecz Pani darowiznę. Żeby obliczyć, czy zachowek Pani ojcu się należał, warto byłoby wiedzieć, jakiej wartości majątek on odziedziczył po ojcu. Jeśli spadek, który otrzymał Pani ojciec po jego ojcu, a Pani dziadku, nie pokrył należnego mu zachowku, to przysługiwało mu prawo do uzupełnienia zachowku. Jeśli Pani ojcu należał się zachowek, a on nie zdążył wystąpić z takim żądaniem, to jego spadkobiercy mogą domagać się zachowku. Czyli de facto Pani siostra mogłaby żądać zachowku od Pani po śmierci dziadka, który należałby się Pani ojcu. Oczywiście siostra będzie mogła dochodzić zachowku od 1/2 wartości należnego ojcu zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »