Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zaoczne przekazanie części spadku na brata

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2019-08-26

W raz z czwórką rodzeństwa jesteśmy współwłaścicielami gospodarstwa rolnego (spadek) na terytorium RP. Z bratem chcielibyśmy dokonać sądowego podziału majątku. Brat przebywa na stałe w USA (posiada podwójne obywatelstwo). Czy istnieje możliwość przekazania jego części spadku na mnie bądź reprezentowania brata w sądzie, bez konieczności przyjazdu do Polski, jakby zaocznie?

Janusz Polanowski

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Są spore szanse na to, by cywilne postępowanie sądowe, np. w sprawie działu spadku (prawdopodobnie zmierzające do zniesienia współwłasności), mogło być prowadzone bez dużego angażowania Pańskiego brata osobiście. Wiele zależy od Pańskiego brata, jego decyzji oraz odpowiedniego udokumentowania jego oświadczeń, w tym oświadczeń woli. Wiodące znaczenie mają będą miały decyzje Pańskiego brata, bo to on – jako właściciel swych udziałów w spadku – jest uprawniony (i to z wyłączeniem innych osób) decydować o przysługujących mu uprawnieniach. Proszę zwrócić uwagę na treść art. 140 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.): W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

W ramach przepisów proceduralnych o sprawach z zakresu prawa spadkowego – art. 627 i następne Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.) – zawarto przepisy o dziale spadku (art. 680 i następne K.p.c.). Wprawdzie niekiedy do sądu wprost wnioskuje się o dokonanie działu spadku, ale prawidłowa kolejność czynności jest następująca: wpierw stwierdzenie nabycia spadku, zaś później (ewentualnie) dział spadku, którego dotyczą także art. 1037 i następne K.c.. W postępowaniach z zakresu działu spadku odpowiednio (to jest przez analogię) stosuje się przepisy o zniesieniu współwłasności, w tym art. 618 K.p.c. – proszę pamiętać o potrzebie dochodzenia związanych ze współwłasnością roszczeń w trakcie postępowania o zniesienie współwłasności lub innego postępowania z zakresu „działów majątkowych” (np. postępowania o dział spadku). Czasami sytuacja przemawia za tym, by od razu wnioskować do sądu o dział spadku, a nawet o zabezpieczenie spadku (art. 633 i następne K.p.c.).

Jeżeli już doszło do stwierdzenia nabycia spadku albo spadków – bo po każdym człowieku jest odrębny spadek (art. 922 K.c.) – to powinno być łatwiej doprowadzić do działu spadku (a przynajmniej zawnioskować o stwierdzenie nabycia spadku. Do wniosku należałoby załączyć dokument (dokumenty) stwierdzające nabycie spadku.

W postępowaniach zmierzających do stwierdzenia nabycia spadku najważniejsze jest ustalenie kręgu spadkobierców. Zagadnienia majątkowe zasadnie mają kluczowe znaczenie w postępowaniach o dział spadku; mogą być one także ważne przy stwierdzaniu nabycia spadku – z uwagi na specyfikę dziedziczenia gospodarstw rolnych (art. 1058 i następne K.c.). Ta specyfika miała większe znaczenie w przeszłości (i to dość odległej) także w przypadku spadkobierców z grona najbliższej rodziny spadkodawcy – zmienione poważnie w ubiegłym roku przepisy Ustawy o kształtowaniu gospodarstw rolnych zawierają wyłączenia (w tym tyczące się osób z bliskiego grona rodzinnego), co odnosi się nie tylko do dziedziczenia, ale także do zniesienia współwłasności (art. 210 i następne K.c.), w przypadku gruntów rolnych. Niekiedy znaczenie może mieć np.: powierzchnia gruntu (w tym powierzchnia działki ewidencyjnej), prowadzenie jednej księgi wieczystej dla działek ewidencyjnych w liczbie większej od jednej, obowiązywanie (dla danego terenu) oraz treść planu zagospodarowania przestrzennego.

Skierowanie do sądu zgodnego projektu podziału (pochodzącego od wszystkich współuprawnionych) – zawartego np. we wniosku o dział spadku albo w załączniku do takiego wniosku – powinno skutkować wyznaczeniem przez sąd znacząco niższej opłaty sądowej; we wniosku (nawet bez zgodnego projektu podziału) dobrze jest jednoznacznie określić, czy chodzi o dążenie do działu spadku ze zniesieniem współwłasności. Gdyby wszyscy spadkobiercy skierowali do sądu zgodny projekt podziału, to zapewne zawarte w poprzednim akapicie uwagi miałyby małe znaczenie praktyczne – jednak w przypadku rzeczywistego sporu przydać się może zestawienie sytuacji z przepisami prawnymi (w tym zawartymi w Ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego). 

Artykuł 87 § 1 K.p.c. stanowi: Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji i upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Rzeczywiście jest możliwość udzielenia pełnomocnictwa w sprawie cywilnej komuś z grona rodzeństwa.

Proszę pamiętać o istotnej różnicy między zbyciem udziałów – czy to udziałów we współwłasności (art. 204 K.c.), czy to udziałów w spadku (art. 1051 i następne K.c.) – a ustanowieniem pełnomocnika. Nabywca (np. nabywca udziałów we współwłasności albo nabywca udziałów w spadku) staje się podmiotem praw i obowiązków związanych z nabytym przez niego tytułem prawnym. Gdyby więc Pan miał nabyć udziały, to należałoby jednoznacznie w umowie określić, czy chodzi o nabycie udziałów we współwłasności (zwłaszcza z uwagi na treść księgi wieczystej), czy też o nabycie udziałów w spadku; z nabyciem udziałów w spadku może wiązać się odpowiedzialność za długi spadkowe (art. 1054 K.c. w związku z art. 1030 i następnymi K.c.). Udzielenie pełnomocnictwa (art. 98 i następne K.c.) oznacza, że pełnomocnik jest zobowiązany działać w imieniu i na rzecz swego mocodawcy. Gdyby Pan stał się pełnomocnikiem kogoś z grona spadkobierców, to należałoby wyraźnie oddzielać działania w imieniu własnym od działań w imieniu mocodawcy; w tym dotyczyłoby to uzyskiwanych składników majątkowych (np. pieniędzy). Z całą pewnością wykluczone jest traktowanie przez pełnomocnika mienia mocodawcy jako swojego; zwracam na to uwagę w Pańskim interesie – dość często zdarzają się spory prawne (w tym dotyczące prawa karnego lub podatkowego) wiążące się brakiem jednoznacznych i przejrzystych rozliczeń między mocodawcą i pełnomocnikiem.

Każdemu z uczestników postępowania (np. postępowania od dział spadku) będzie przysługiwać prawo do sądu – mające wysoką rangę prawną. Dobrze jest (zwłaszcza w sytuacjach rzeczywiście spornych) prezentować swe stanowisko odpowiednio aktywnie (art. 230 K.p.c.) oraz wywiązywać się z prawnego obowiązku udowodnienia faktów (okoliczności), z których wywodzi się skutki prawne (art. 6 K.c., art. 232 K.p.c.). Nie można wykluczyć zawnioskowania – w postępowaniu dowodowym (art. 227 i następne K.p.c.) – o przeprowadzenie dowodu z zeznań uczestników, w tym z zeznań Pańskiego brata. W takim przypadku Pański brat (korespondencyjnie lub przez swego pełnomocnika) byłby uprawniony prosić o przesłuchanie go w polskiej placówce konsularnej na terytorium państwa jego pobytu; taka okoliczność wymagałaby uzgodnień organizacyjnych – w tym być może ściśle technicznych (np. przesłuchanie na odległość z użyciem środków łączności). Wymagałoby to trochę aktywności (w tym kontaktów z polskim konsulatem), ale powinno być możliwe – zdecydowałby o tym sąd (z którym powinna właściwie współpracować polska placówka konsularna). Pełnomocnik Pańskiego brata także powinien by w takim przypadku podjąć odpowiednią aktywność – być może skorzystać z godzin przyjęć przewodniczącego wydziału w danym sądzie (w celu wstępnego omówienia możliwości organizacyjnych, w tym związanych z wyposażeniem technicznym tegoż sądu).

Jak wyżej napisałem, wiele zależy od decyzji Pańskiego brata oraz składanych przez niego oświadczeń – w tym oświadczeń woli. Tytułem przykładu Pański brat może ustanowić swego pełnomocnika oraz zbyć przysługujące mu udziały (we współwłasności lub w spadku). Prawdopodobnie w miarę proste byłoby składanie oświadczeń woli w tak zwanej zwykłej formie pisemnej; np. stanowisko co do działu spadku (nie tylko pod w/w zgodnym projektem podziału) mogłoby zostać podpisane i przesłane do Polski (np. w przypadku zgodnego projektu podziału inni spadkobiercy mogliby podpisać się później, po otrzymaniu dokumentu wcześniej podpisanego przez Pańskiego brata). Pańskiemu bratu może się przydać ustanowienie pełnomocnika do doręczeń w Polsce – zwłaszcza w przypadku braku pełnomocnika w postępowaniu prawnym (np. dotyczącym działu spadku) i dalszego przysługiwania Pańskiemu bratu określonych praw majątkowych (gdyby swych udziałów nie zbył w całości).

Różne czynności mogą być dokonywane w polskich placówkach konsularnych (z czym często wiąże opłata, niekiedy dość wysoka); na ogół łatwiej jest potwierdzić oficjalnie podpis w konsulacie, niż sporządzić akt notarialny (a forma aktu notarialnego jest wymagana do przeniesienia własności nieruchomości, a nieruchomości mają kluczowe znaczenie w gospodarstwach rolnych). Sporo może zależeć od kompetencji poszczególnych konsulów (zawodowych) lub pracowników konsularnych – tylko część z nich jest właściwa do sporządzania aktów notarialnych. Nie zawsze są obecni (np. z uwagi na chorobę, delegacje lub szkolenia) pracownicy konsularni, którym udzielono określonych kompetencji (zwłaszcza do sporządzania aktów notarialnych). Przydać się więc może odpowiednio wczesne ustalenie szczegółów z odpowiednią polską placówką konsularną.

W grę może wchodzić także sporządzenie określonych dokumentów przez notariusza – chodzi o notariusza publicznego (co jest ważne, z uwagi na specyfikę w różnych rejonach świata) – państwa obcego. Dokument sporządzony w innym języku wymaga oficjalnego przetłumaczenia (w Polsce przez tłumacza przysięgłego). Regułą jest wymóg oficjalnego potwierdzania dokumentów (dość często przy pomocy klauzuli apostille) przez organ państwa, w którym dokument sporządzono, aby mógł on być użyty (zwłaszcza w okolicznościach oficjalnych) w innym państwie; informacje na ten temat zamieściło Ministerstwo Spraw Zagranicznych na swych stronach internetowych: http://msz.gov.pl/pl/informacje_konsularne/apostille/poswiadczanie_dokumentow_apostille .

Same względy organizacyjne oraz koszty (szczególnie związane z czynnościami konsularnymi) sprawiają, że zapewne łatwiejsze byłoby udzielenie pełnomocnictwa przez Pańskiego brata, ale w grę może wchodzić również zbycie przez niego udziałów.

Przeniesienie tytułu prawnego (np. udziałów we współwłasności albo udziałów w spadku) może nastąpić na podstawie różnego rodzaju umów – np. umowy: sprzedaży, zamiany, darowizny. Z każdym rodzajem umowy na ogół wiążą się odmienne skutki podatkowe. W gronie rodzinnym (zwłaszcza bliskim) dość często zawiera się umowę darowizny (art. 888 i następne); często ma to związek z nadal funkcjonującym zwolnieniem podatkowym (na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) – proszę pamiętać o tym, że z tego zwolnienia podatkowego (zarówno związanego z dziedziczeniem, jak i z darowizną) można skorzystać, jeżeli w terminie złoży się deklarację podatkową Krajowej Administracji Skarbowej (sprawy takie załatwia się w urzędach skarbowych). Określone skutki podatkowe mogą dotyczyć także Pańskiego brata, więc dobrze byłoby rozważyć takie sformułowanie pełnomocnictwa, by upoważniało ono pełnomocnika (np. Pana) do reprezentowania Pańskiego brata (jako mocodawcy) przed różnymi instytucjami (np. nie tylko przed sądem cywilnym, ale także przed organami skarbowymi).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zaoczne przekazanie części spadku na brata

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Niechciany spadek

Moje pytanie dotyczy niechcianego spadku. Niedawno zmarł mój ojciec. Spadkobiercy to ja oraz dwoje dzieci ojca z drugiego małżeństwa (ja...

Odzyskanie przez spadkobiercę utraconej ziemi

W testamencie po babci zostało wskazane, że dziedziczy jeden z jej synów „całość spadku” – na drugiej stronie wyszczególniono, co...

Przejęcie spadku przez jednego spadkobiercę za zgodą pozostałych

Zmarła osoba, pozostawiając następujących krewnych: 1 syn, matka i 2 siostry. Spadek strony chcą zgodnie pozostawić 1 siostrze. Czy można to...

Czy córkom z pierwszego małżeństwa należy się spłata ze spadku po odwołaniu testamentu i darowiźnie?

W 2009 r. moja mama zawarła związek małżeński. Jeszcze tego samego roku mąż darował jej notarialnie swoje mieszkanie (spółdzielcze własnościowe). Dwa...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »