Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zapisany w testamencie majątek dla partnerki życiowej, odrzucenie spadku

Małgorzata Zegarowicz-Sobuń • Opublikowane: 2019-06-24

Niedawno zmarł mój ojciec. Pozostawił testament, w którym cały swój majątek przepisał swojej partnerce, z którą mieszkał w związku nieformalnym ostatnie 20 lat. Z moją mamą się nie rozwiódł i ma z nią troje dzieci. Jakieś 15 lat temu rodzice darowali bratu dom. Ojciec twierdził, że resztę majątku, czyli mieszkanie i działkę, po jego śmierci otrzymam ja i siostra. Niestety nie dotrzymał słowa. Partnerka taty mówi, że nie chce po nim spadku. Brat również nie chce, bo sam uważa, że co miał dostać, to już dostał. Mama chce mnie i siostrze przepisać swój udział w tych nieruchomościach. Jaka w takiej sytuacji jest droga prawna? Udać się do notariusza, czy do sądu? Jeżeli brat odrzuci spadek, czy jego dzieci też powinny? Jeśli partnerka ojca odrzuci po nim spadek, czy jej dzieci będą po nim dziedziczyć?

Małgorzata Zegarowicz-Sobuń

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

W pierwszym etapie powinni Państwo uporządkować kwestię dziedziczenia. Zasadą prawa spadkowego jest, że w przypadku pozostawienia ważnego testamentu dziedziczenie na jego podstawie ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Przepisy prawa zawierają dwie drogi postępowania. Pierwszą z nich jest skierowanie do sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy wniosku o otwarcie i ogłoszenie testamentu.

Zgodnie z treścią art. 646 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) – osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę. Załącznikami są testament oraz akt zgonu zmarłego. Jak podkreśla się w literaturze, niedołączenie do wniosku o otwarcie i ogłoszenie testamentu oryginału dokumentu obejmującego tę czynność prawną jest brakiem formalnym w rozumieniu art. 130 § 1 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c.

Sąd dokona otwarcia i ogłoszenia testamentu, a następnie powiadomi osoby, których dotyczą rozrządzenia testamentowe.

W sytuacji złożenia testamentu u notariusza – notariusz w ramach prowadzonego postępowania dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, sporządzając w tym zakresie odrębny protokół.

Zgodnie z art. 649-653 K.p.c.: „Sąd albo notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci spadkodawcy. Jest nim akt zgonu. Gdy złożono kilka testamentów jednego spadkodawcy, otwiera się i ogłasza wszystkie, a na każdym z nich czyni się wzmiankę o innych. W protokole otwarcia i ogłoszenia testamentu opisuje się jego stan zewnętrzny oraz wymienia się jego datę, datę złożenia i osobę, która testament złożyła. Na testamencie zamieszcza się datę otwarcia i ogłoszenia.

O dokonanym otwarciu i ogłoszeniu testamentu sąd spadku albo notariusz zawiadamia w miarę możności osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą, oraz wykonawcę testamentu i kuratora spadku – celem złożenia oświadczeń, o których napiszę poniżej. Notariusz niezwłocznie zawiadamia o tym sąd spadku, przesyłając odpis sporządzonego protokołu. W dalszej kolejności – konsekwencją pracy notariusza będzie sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.

Testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia przechowuje się w sądzie spadku, chyba że został złożony u notariusza. Jednakże na żądanie sądu spadku notariusz przesyła złożony testament temu sądowi.

Drugą możliwością jest złożenie – również do sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy – wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu.

W toku postępowania sąd również dokona otwarcia i ogłoszenia testamentu, jeżeli wcześniej to nie nastąpiło. Osoby powołane do spadku w testamencie muszą złożyć stosowne oświadczenia. Odrzucenie spadku jest jedną z dróg postępowania spadkobiercy. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego – może on przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Zgodnie z art. 1015 K.c. oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Wyłączona jest możliwość odwołania złożonego oświadczenia. Termin ten dla spadkobierców rozpoczyna się z dniem, w którym dowiedzieli się oni o tytule swego powołania. Z reguły będzie to dzień dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Ten sześciomiesięczny termin jest zachowany, gdy przed jego upływem zostanie złożone oświadczenie w sądzie lub przed notariuszem. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie lub w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.

Zgodnie z art. 641 K.p.c. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać:

1) imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;

2) tytuł powołania do spadku;

3) treść złożonego oświadczenia.

Powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów. Przy oświadczeniu należy złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu, jeżeli dowody te nie zostały już poprzednio złożone.

O przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności.

Zgodnie z art. 669 K.p.c. sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Uczestnikami postępowania będą te osoby, które wchodzą w krąg spadkobierców ustawowych.

Jeżeli faktycznie partnerka Pani taty nie chce być spadkobiercą, to powinna spadek odrzucić. Jeżeli z jej związku z Pani tatą urodziły się dzieci, również one wejdą w krąg spadkobierców ustawowych.

Zgodnie z art. 926. § 2 K.c. dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, natomiast § 3 zawiera podobną regulację co do części spadku.

A więc jeżeli partnerka Pani taty odrzuci spadek, to w krąg spadkobierców wchodzą spadkobiercy ustawowi. Kodeks cywilny w wyraźny sposób określa grupy spadkobierców ustawowych, które kolejno dochodzą do dziedziczenia po spadkodawcy. W pierwszej kolejności powołane są do dziedziczenia dzieci (zstępni) spadkodawcy oraz jego małżonek. Pani tata nie miał orzeczonego rozwodu z Pani mamą. A zatem, mama będzie dziedziczyła po tacie, gdy w chwili jego śmierci pozostawała z nim w formalnym związku małżeńskim, niezależnie od tego, czy małżonkowie pozostawali we wspólnym pożyciu, czy też nastąpił jego trwały i zupełny rozkład (separacja faktyczna), ale nie został orzeczony wyrokiem sądu. W takiej sytuacji zstępni i małżonek dziedziczą w częściach równych, z tym jednak, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 spadku. Te osoby muszą również złożyć oświadczenia dotyczące spadku. Pani mama może odrzucić spadek po mężu, wtedy jej udział przypadnie proporcjonalnie Pani oraz siostrom.

Rodzeństwo spadkodawcy stanowi kolejną grupę dziedziczenia, a zatem wejdzie w krąg spadkobierców dopiero wtedy, gdy brak będzie osób wyprzedzających go w porządku dziedziczenia, albo gdy odrzucą one spadek.

W kolejnym etapie, aby móc jakoś fizycznie urealnić udziały określone przez sąd w postępowaniu spadkowym, należałoby przeprowadzić postępowanie o dział spadku w sądzie bądź u notariusza. Umowny dział spadku (u notariusza) jest – obok sądowego – sposobem na dokonanie podziału majątku spadkowego. Warunkiem przeprowadzenia umownego działu spadku jest istnienie pomiędzy wszystkimi spadkobiercami zgody co do formy podziału, sposobu i warunków jego dokonania. W przeciwnym razie nie będzie możliwe złożenie zgodnych oświadczeń prowadzących do zawarcia umowy. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Żądanie chociażby jednego spośród nich, aby sprawę rozstrzygnął sąd, wyłącza możliwość dokonania umownego działu spadku.

Ustawa wymaga, aby umowa o dział spadku została zawarta w formie aktu notarialnego jedynie w przypadku, jeżeli do spadku należy nieruchomość (art. 1037 § 2 K.c.). W pozostałych przypadkach umowa o dział spadku może zostać zawarta w dowolny sposób, nawet ustny lub w sposób dorozumiany. Jednak ze względów bezpieczeństwa, aby uniknąć problemów w przyszłości, warto taki podział sformalizować.

Zgodnie z art. 1038 § 2 K.c. – umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku. W przypadku częściowego działu spadku umowa powinna wskazywać ten fakt oraz określać, które konkretnie przedmioty obejmuje. Wskazany przepis nie zawiera żadnych ograniczeń w tym względzie (postanowienie SN z dnia 15 października 2014 r., V CZ 67/14, LEX nr 1598717). Współspadkobiercy mogą wówczas np. ograniczyć dział jedynie do nieruchomości wchodzącej w skład spadku lub przeciwnie – dokonać podziału jedynie rzeczy ruchomych.

Spadkobiercy nie mogą określić w umowie wielkości przysługujących im udziałów w sposób odmienny, niż wynika to z aktu poświadczenia dziedziczenia.

Umowa o dział spadku powinna zawierać informację o tym, jakie elementy wchodzące w skład spadku przypadają poszczególnym spadkobiercom. Może również regulować zasady dotyczące spłat lub dopłat związanych z dzielonym spadkiem. W ramach umowy spadkobiercy mogą dokonywać zbycia na rzecz innych współspadkobierców udziałów w spadku lub udziałów w poszczególnych przedmiotach spadkowych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Dziedziczenie na podstawie testamentu allograficznego

Mój ojciec przed śmiercią sporządził testament allograficzny, w którym spadkobierczyniami, po połowie majątku uczynił mnie i moją siostrę....

Zmiana aktu poświadczenia dziedziczenia wobec odnalezienia testamentu

Po moim zmarłym ojcu notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, wedle którego spadek po nim przypadł w równych częściach żonie zmarłego...

Czy spadkobierca jest uprawniony znać treść testamentu przed śmiercią spadkodawcy?

Czy spadkobierca jest uprawniony znać treść testamentu notarialnego przed śmiercią spadkodawcy i przed jego otwarciem?

Jak napisać testament, który będzie uwzględniał decyzje w sprawie mieszkania?

Jestem właścicielką mieszkania (spółdzielcze własnościowe), które należało do mnie, zanim wyszłam ponownie za mąż. Chciałabym, by w razie mojej...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »