Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zasady współżycia społecznego a zachowek

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-04-05

Zmarły pozostawił dwie córki z pierwszego małżeństwa i jedną z obecnego oraz żonę. Już uprawomocniło się orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku przez wymienione cztery osoby na podstawie ustawy. Córki z pierwszego małżeństwa otrzymały przed laty od ojca darowizny. Odbyło się to trochę nietypowo i stąd kwestia ewentualnej wysokości zachowku. Mianowicie siostra otrzymała dom od taty w stanie surowym, a następnie przekazała go aktem darowizny swojej siostrze. A to dlatego, że od ojca dostała inny dom i cała trójka umówiła się, że w takim razie ona pierwszy darowany dom odda siostrze i w ten sposób każda z nich miała po domu. Tyle że obiektywnie z aktów notarialnych wynika co innego, że jedna córka otrzymała od ojca dwa domy, a druga nic. Trzecia córka również otrzymała nieruchomość i spodziewa się ewentualnych roszczeń o zachowek. Stąd pytanie: Czy można uznać, że każda z córek dostała dom od ojca? Jak się bronić przed wysokim zachowkiem?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof

W opisanej sprawie istotny jest art. 993 Kodeksu cywilnego (K.c.):

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

„Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę”.

Doliczanie darowizn do wartości spadku następuje przy zastosowaniu jednolitych zasad, niezależnie od tego, kto jest uprawniony do zachowku.

Przez darowiznę w rozumieniu art. 993 i n. należy rozumieć przysporzenie dokonane przez spadkodawcę działającego donandi causa. Przysporzenie to dokonywane jest w wykonaniu umowy darowizny (art. 888) – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 sierpnia 2009 r., I ACa 445/2009 (LexisNexis nr 2082380).

Poza wyjątkami wynikającymi z art. 994 K.c. wszystkie darowizny uczynione przez spadkodawcę podlegają doliczeniu także wówczas, gdy przedmiot darowizny uległ zniszczeniu lub zużyciu. Nie jest także istotne, czy przedmiot darowizny znajduje się w majątku obdarowanego, czy też z tego majątku został wyprowadzony (np. poprzez sprzedaż, czy też dalszą darowiznę).

W opisanej sprawie zmarły dokonał na rzecz dwóch dzieci darowizn, omijając trzecie dziecko. Te darowizny będą zaliczane na schedę spadkową oraz brane pod uwagę przy wyliczaniu zachowku na rzecz trzeciego dziecka spadkodawcy, które nie dostało od niego żadnego majątku za jego życia ani po jego śmierci. Oczywiście jeżeli okazałoby się, że osoba ta dostała od spadkodawcy po jego śmierci jakiś majątek, to on będzie obniżał należny jej zachowek.

Wartość spadku ustala się według cen z daty orzekania o roszczeniach z tytułu zachowku (tak uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego (dalej w skrócie SN) z 26 marca 1985 r. – zasada prawna – III CZP 75/84, LexisNexis nr 302504, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147, z glosą A. Mączyńskiego, OSPiKA 1988, nr 2, poz. 27 i glosą A. Oleszki, „Palestra” 1985, nr 10, s. 98; wyroki SN: z 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98, LexisNexis nr 6538351; z 25 maja 2005 r., I CK 765/2004, LexisNexis nr 1543326; z 14 marca 2008 r., IV CSK 509/2007, LexisNexis nr 2038671, MoP 2009, nr 9, s. 510, z glosą P. Księżaka). Obecnie za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo sformułowanie art. 995, który wartość przedmiotu doliczanej do spadku darowizny, a po wejściu w życie noweli z 18 marca 2011 r. – także przedmiotu zapisu windykacyjnego każe określać według cen z chwili ustalania zachowku.

W wyroku z 4 lipca 2012 r., I CSK 599/2011 (LexisNexis nr 4142039) Sąd Najwyższy, podtrzymując dotychczasową linię orzecznictwa, nie podzielił poglądu doktryny (por. P. Księżak, Zachowek w polskim prawie spadkowym, Warszawa 2012), zgodnie z którym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale składu 7 sędziów SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, LexisNexis nr 302504, jest prawidłowe tylko w sytuacjach typowych, natomiast w razie wystąpienia szczególnych okoliczności można brać pod uwagę ceny istniejące w innej chwili, np. chwili sprzedaży przedmiotu wchodzącego w skład spadku. Sąd Najwyższy uznał, że jego zaakceptowanie wprowadzałoby niczym nieuzasadnioną rozbieżność w cenach, według których ustawa nakazuje, na potrzeby ustalania wartości substratu zachowku, ustalenie wartości darowizny i zapisu windykacyjnego (art. 955), wskazując jednocześnie, że w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, ze względu na istnienie szczególnych okoliczności, nie jest wykluczone obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 K.c.

Zgodnie z art. 995 § 1 K.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Wartość zapisu windykacyjnego oblicza się zaś według stanu z chwili otwarcia spadku (art. 995 § 2). To znaczy – ile nieruchomość jest warta teraz, ale w stanie, w którym była w czasie dokonywania darowizny (nie dolicza się więc żadnych ewentualnych remontów, które podniosły wartość darowanej nieruchomości).

Jak rozumiem, to Pani jest jedną z sióstr, która może być zobowiązana do zapłaty zachowku. Jak zatem może się Pani przed tym obronić?

Sposobem obniżenia zachowku należnego uprawnionym jest wykazanie, że wypłacenie go w wysokości wynikającej z art. 991 K.c. sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 5 K.c.: „Nie można czynić ze swego prawa pożytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.

Oczywiście nikt nie zagwarantuje Pani, że sąd, rozpoznając żądanie zapłaty zachowku, przychyli się do tego stanowiska i zastosuje przepis art. 5 K.c. Jest to bowiem prawo sędziowskie, tj. pozostawione woli i swobodnej ocenie dokonywanej przez skład orzekający w ramach konkretnego przypadku, ale oczywiście warto, aby Pani skorzystała z tej linii obrony i nie pozostawała bierna w stosunku do żądań finansowych siostry.

Sąd Najwyższy już kilkakrotnie potwierdził konieczność uwzględniania w sprawach o zachowek przytoczonego wyżej art. 5 K.c. Stało się tak chociażby w uchwale Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 19 maja 1981 r. (sygn. akt: III CZP 18/81), z tezą, że w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c.

W ostatnim czasie argument ten stał się ponownie podstawą obniżenia przez sąd dochodzonego roszczenia o zachowek. W sprawie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (sygn. I ACa 286/09) sąd zdecydował, że zasady współżycia społecznego przemawiają za obniżeniem roszczenia o zachowek o połowę w stosunku do regulacji K.c.

Co do zasady do tego przepisu sądy odwołują się niestety rzadko. Nie może on stanowić samodzielnej podstawy ograniczenia uprawnienia. Jednak należy zauważyć, że coraz częściej komentatorzy wskazują, że art. 5 K.c. powinien być stosowany w takich przypadkach.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »