Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zrzeczenie się spadku - sprzedaż nieruchomości własnemu dziecku

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-08-22

Moja mama jest właścicielką mieszkania. Spadkobiercami będziemy ja i mój brat. Chciałbym, za zgodą wszystkich stron, przejąć mieszkanie (np. kupić) na własność z dożywociem dla mamy. Planuję dać bratu równowartość połowy ceny mieszkania w zamian za zrzeczenie się praw do spadku po mamie. Jak to zrobić formalnie i legalnie?

Rozumiem, że chodzi Panu o to, w jaki sposób załatwić sprawę, żeby po śmierci Pana mamy brat nie mógł ubiegać się od Pana o zachowek.

Jeżeli chodzi o umowę o zachowek po Pana mamie, to taka umowa za jej życia byłaby nieważna w świetle przepisów Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.).

Jak wskazuje art. 1047 K.c., „z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w tytule niniejszym umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna”.

Wyjątkiem przewidzianymi w ustawie jest umowa o zrzeczenie się dziedziczenia. Zakaz zawierania umowy o spadek odnosi się do umów:

  • zawieranych pomiędzy przypuszczalnymi spadkobiercami a osobami trzecimi,
  • zawieranych pomiędzy przypuszczalnymi spadkobiercami osoby żyjącej, gdy treścią tych umów są np. rozporządzenia przyszłymi prawami lub dokonanie przyszłego majątku,
  • zawieranych pomiędzy przypuszczalnym spadkobiercą a spadkodawcą, na mocy których spadkodawca powołuje do dziedziczenia drugą stronę umowy (tak E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta Spadki, Warszawa 2005 r., s. 252).

W Pana sprawie może Pan zaproponować bratu, a także mamie, że Pan przekaże bratu darowiznę w określonej kwocie zachowku po mamie z jednoczesnym zawarciem umowy o zrzeczenie się dziedziczenia przez Pana brata po mamie.

Art. 1049 § 1 K.c. wskazuje, że „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”.

Według § 2 art. 1049 K.c. „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od odziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Jeżeli więc umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zostałaby zawarta i nie zostałoby w niej wskazane, że nie obejmuje ona zstępnych Pana brata, to wówczas po śmierci mamy zarówno brat, jak i jego dzieci nie mogliby żądać zachowku (bo będą wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku).

Przy takim sposobie „załatwienia” sprawy należy jednak mieć na względzie art. 1050 K.c. mówiący, iż „zrzeczenie się dziedziczenia może być uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

W przyszłości może też pojawić się, przynajmniej teoretycznie, żądanie stwierdzenia nieważności umowy o zrzeczenie się dziedziczenia na podstawie art. 58 § 1 K.c. Przepis ten wskazuje, iż „czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy”.

Pana brat mógłby twierdzić, że umowa zrzeczenia się dziedziczenia była nieważna, bo wraz z umową darowizny pomiędzy Panem a nim miała na celu obejście zakazu zawierania umów o spadek po osobie żyjącej.

Można w Pana sprawie rozważyć taką sytuację, że Pana mama dokona darowizny na rzecz brata odpowiadającej kwocie należnego jemu zachowku (przyjmując, że zachowek miałby być wypłacony teraz).

Darowizna ta (oczywiście wcześniej mógłby Pan darować mamie odpowiednią kwotę) byłaby zaliczana do spadku przy obliczaniu zachowku i jednocześnie zaliczana na zachowek należny bratu po śmierci mamy, a gdyby nie żył on w chwili śmierci mamy, to darowizna ta zaliczana byłaby na zachowek należny dzieciom brata.

W takim przypadku jednak problem mógłby się pojawić po śmierci mamy przy obliczaniu wartości spadku.

Jeżeli mama nie pozostawiłaby żadnego majątku, to podstawą obliczenia zachowku będzie wartość darowizn (ewentualnie mama mogłaby przekazać Panu odpłatnie nieruchomość w formie umowy dożywocia – ta umowa nie będzie zaliczana do spadku a co za tym idzie od niej nie należy się żaden zachowek) doliczanych do spadku. Będzie to zatem wartość nieruchomości oraz kwota darowana bratu przez mamę.

Jak wskazuje art. 995 § 1 K.c., „wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

Wartość nieruchomości może się zmienić, co bardziej prawdopodobne – może się zwiększyć. W takim przypadku wzięcie pod uwagę wartości nominalnej darowizny może być dla Pana niekorzystne.

Ale w takim przypadku, gdyby w przyszłości, po śmierci Pana mamy brat wystąpił o uzupełnienie zachowku (bo wartość otrzymanej darowizny, biorąc pod uwagę wzrost wartości nieruchomości i jednocześnie nominalną wartość darowizny na jego rzecz, nie wyczerpywała należnego jemu zachowku), Pan mógłby żądać zwaloryzowania przez sąd kwoty otrzymanej przez brata darowizny, powołując się na zmianę wartości pieniądza. Mógłby Pan żądać, aby sąd porównał proporcjonalnie wartość mieszkania darowanego Panu do darowizny na rzecz brata w chwili dokonania darowizny na jego rzecz i zastosował tą proporcję na dzień obliczania zachowku.

Jednak nie ma pewności, że sąd zwaloryzuje wartość darowizny Pana mamy na rzecz brata i w przyszłości może pojawić się konieczność uzupełniania zachowku na rzecz brata (ewentualnie jego zstępnych).

Jeżeli będziecie Państwo dokonywać darowizn, proszę pamiętać, że aby nie płacić podatku od darowizny, należy zgłosić fakt jej dokonania do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od jej dokonania, a środki pieniężne powinny być przekazane przekazem pocztowym lub na konto bankowe.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Stwierdzenie nabycia spadku i spis inwentarza po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Mój wujek będący w podeszłym wieku przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłej siostrze – jest jedynym spadkobiercą...

Czy należy się zachowek dla wnuka?

Mój brat po tacie odziedziczył 30 tys. zł więcej, niż wynikało to z działu spadku (zgodziłam się, nie żądałam bowiem spłaty). Wkrótce później...

Odpowiedzialność za długi spadkowe ciotki

Prawie rok temu zmarła moja ciotka, która nie miała męża ani dzieci. Mieszkała ze swoją matką, a moją babcią, która ma obecnie 82 lata i żyje ze...

Spadek po teściowej i darowizny dla synowej

Mój mąż zmarł krótko po swoim ojcu, obaj w zeszłym roku. Żyje jeszcze teściowa, a mąż był jedynakiem. Mam troje nieletnich dzieci –...

Prawo do wyższego zachowku

Pół roku temu zmarł mój syn. Całość spadku nabyła żona, a ja pozostałam jedyną osobą uprawnioną do zachowku, którego – mimo wezwań –...

Dochodzenie roszczenia o zapłatę zachowku

Moja babcia przed śmiercią przekazała mi aktem notarialnym mieszkanie. Babcia miała cztery córki. Teraz jedna z nich złożyła wniosek...

Problem z ustaleniem wartości zachowku

Moja mama w 1994 r. przepisała swoją część domu na siostrę, ustanawiając służebność dożywotnią. Aktualnie wartość udziału po mamie to ok. 200...

Czy mamy prawo do zachowku od spadku, który otrzymała wnuczka zmarłej?

Nasza mama zmarła w 2013 r. W 1997 r. darowizną przekazała swoje mieszkanie wnuczce. Czy mamy prawo do zachowku od wnuczki zmarłej – jako jej...

Zachowek od darowizny przy zerowej masie spadkowej

Moja mama podzieliła swoją działkę na 3 równe części po 3000 m 2 każda. Jedną część zapisała mojemu bratu i bratowej, drugą mi,...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »