A
Notarialny dokument poświadczający krąg spadkobierców i wielkości ich udziałów. Alternatywa dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Szybsza ścieżka. art. 95a Prawa o notariacie
Akt poświadczenia dziedziczenia (APD) to notarialny dokument potwierdzający, kto i w jakich udziałach nabył spadek — alternatywa wobec sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Po zarejestrowaniu ma skutki prawomocnego postanowienia sądu.
PrzykładZgodni spadkobiercy stawiają się u notariusza, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia i rejestruje go w rejestrze. To szybsza droga niż sąd, ale wymaga zgody wszystkich co do kręgu spadkobierców. Gdy między spadkobiercami jest spór, APD nie jest możliwy — pozostaje droga sądowa.
Zobacz też: stwierdzenie nabycia spadku
D
Bezpłatne przysporzenie majątkowe za życia. W kontekście spadku — zaliczana do schedy spadkowej i może być uwzględniana przy obliczaniu zachowku. art. 888 K.c.
Darowizna to nieodpłatne przysporzenie za życia darczyńcy; w prawie spadkowym bywa doliczana do schedy przy obliczaniu zachowku i przy dziale spadku. Pozwala rozdysponować majątek jeszcze przed śmiercią.
PrzykładOjciec za życia daruje jednemu z dzieci mieszkanie — przy obliczaniu zachowku dla pozostałych darowiznę dolicza się do wartości spadku. Niektóre darowizny zalicza się też na poczet schedy spadkowej przy dziale. Darowizna nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego.
Zobacz też: zachowek
Dziadkowie dziedziczą w IV grupie ustawowej, gdy brak bliższych spadkobierców. Każdy otrzymuje równy udział, zstępnik dziadka dziedziczy w jego miejsce. art. 934 K.c.
Dziadkowie spadkodawcy dziedziczą ustawowo, gdy nie ma zstępnych, małżonka, rodziców ani rodzeństwa i ich zstępnych. Należą do dalszej grupy spadkowej.
PrzykładPo bezdzietnym i niezamężnym spadkodawcy, którego rodzice i rodzeństwo nie żyją, do spadku dochodzą dziadkowie. Jeśli któryś z dziadków nie dożył otwarcia spadku, jego udział przypada jego zstępnym. Dopiero przy braku tych osób spadek może przejść na pasierbów lub gminę/Skarb Państwa.
Zobacz też: wstępni · dziedziczenie ustawowe
Podział majątku spadkowego między współspadkobierców, znoszący ich wspólność i przyznający konkretne składniki poszczególnym osobom.
Można go przeprowadzić umownie (u notariusza) albo sądownie, gdy brak zgody. Obejmuje też rozliczenie darowizn, nakładów i spłat między spadkobiercami.
Zobacz też: kurator spadku · nabycie spadku
Dzieci (małoletnie i pełnoletnie) dziedziczą po rodzicach w pierwszej kolejności obok małżonka. Każdemu dziecku przypada równy udział. art. 931 K.c.
Dzieci spadkodawcy należą do pierwszej grupy dziedziczenia ustawowego i dziedziczą w pierwszej kolejności, razem z małżonkiem. Dziedziczą w częściach równych, a udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4.
PrzykładPo zmarłym pozostają żona i dwoje dzieci — każde z trojga dziedziczy po 1/3, bo udział małżonka i dzieci jest równy. Gdyby dziecko nie dożyło spadku, jego udział przypada jego dzieciom (wnukom spadkodawcy). Dzieci pozamałżeńskie i adoptowane dziedziczą na równi z małżeńskimi.
Zobacz też: zstępni · dziedziczenie ustawowe
Stara, ale wciąż używana nazwa spadkobiercy. W odróżnieniu od zapisobiercy — dziedzic wstępuje w ogół praw i obowiązków spadkodawcy. (tradycyjnie)
Dziedzic to potoczne określenie spadkobiercy — osoby, która nabywa ogół praw i obowiązków po zmarłym. Współcześnie ustawa posługuje się pojęciem „spadkobierca".
PrzykładW mowie potocznej „dziedzicem" nazywa się tego, kto przejmuje majątek po zmarłym. W dokumentach (postanowienie sądu, akt poświadczenia) używa się terminu „spadkobierca". Niezależnie od nazwy, nabywa on także długi spadkowe.
Zobacz też: spadkobierca · zapis
Wstąpienie spadkobiercy w prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Może być testamentowe lub ustawowe. art. 922 K.c.
Dziedziczenie to przejście ogółu praw i obowiązków majątkowych zmarłego (spadku) na spadkobierców z chwilą otwarcia spadku. Następuje na podstawie ustawy albo testamentu.
PrzykładZ chwilą śmierci spadkodawcy jego majątek i długi przechodzą na spadkobierców z mocy prawa. To, kto dziedziczy, wynika z testamentu, a w jego braku — z ustawy. Spadkobierca może spadek przyjąć lub odrzucić w ustawowym terminie.
Zobacz też: spadek · testament · dziedziczenie ustawowe
Zasada, że najbliższym spadkobiercom (zstępnym, małżonkowi, rodzicom) należy się co najmniej zachowek. Nawet jeśli zostali pominięci w testamencie. art. 991 K.c.
„Dziedziczenie konieczne" to potoczna nazwa ochrony najbliższych przez instytucję zachowku — polskie prawo nie zna rezerwy spadkowej, lecz daje uprawnionym roszczenie pieniężne. Chroni zstępnych, małżonka i rodziców pominiętych w testamencie.
PrzykładSpadkodawca w testamencie pominął syna na rzecz przyjaciela — syn nie staje się spadkobiercą, ale może żądać zachowku. Zachowek to roszczenie o zapłatę, a nie o część majątku w naturze. Wydziedziczenie z ważnej przyczyny może to roszczenie wyłączyć.
Zobacz też: zachowek · wydziedziczenie
Powołanie do dziedziczenia w drodze testamentu. Ma pierwszeństwo przed ustawowym — dziedziczenie ustawowe wchodzi tylko gdy nie ma testamentu. art. 941 K.c.
Dziedziczenie testamentowe opiera się na woli spadkodawcy wyrażonej w ważnym testamencie i ma pierwszeństwo przed ustawowym. Spadkodawca może powołać dowolne osoby i określić ich udziały.
PrzykładSpadkodawca w testamencie powołuje do całości spadku siostrzenicę — dziedziczy ona zamiast krewnych z ustawy. Gdyby testament okazał się nieważny, dziedziczenie nastąpi według ustawy. Najbliżsi pominięci w testamencie mogą dochodzić zachowku.
Zobacz też: testament · dziedziczenie ustawowe
Dziedziczenie z mocy prawa, gdy brak testamentu. Pierwsza grupa: małżonek i dzieci. Kolejne: rodzice, rodzeństwo, dziadkowie, gmina. art. 931 K.c.
Dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu (lub jest on nieważny/bezskuteczny). Kolejność dziedziczenia wyznaczają ustawowe grupy spadkowe — najpierw zstępni i małżonek.
PrzykładZmarły nie zostawił testamentu, więc dziedziczą jego żona i dzieci według reguł ustawowych. Dopiero przy braku osób z bliższej grupy do spadku dochodzą dalsi krewni. W ostateczności, gdy nie ma żadnych spadkobierców, spadek przypada gminie lub Skarbowi Państwa.
Zobacz też: dziedziczenie · krąg spadkobierców
Zobowiązania wchodzące w skład spadku, za które odpowiadają spadkobiercy po przyjęciu spadku.
Zakres odpowiedzialności zależy od sposobu przyjęcia spadku (wprost albo z dobrodziejstwem inwentarza). Przed przyjęciem warto ustalić stan zadłużenia zmarłego.
Zobacz też: europejskie poświadczenie spadkowe · grupy spadkowe
E
Dokument unijny potwierdzający status spadkobiercy, jego prawa i obowiązki. Ułatwia obrót prawny w państwach UE. Wydaje sąd lub notariusz. Rozporządzenie 650/2012
Europejskie poświadczenie spadkowe (EPS) to dokument unijny ułatwiający wykazanie praw spadkobiercy w innym państwie UE (poza Danią i Irlandią). Wydaje je m.in. notariusz lub sąd na podstawie rozporządzenia spadkowego 650/2012.
PrzykładSpadkobierca, który ma odziedziczone konto bankowe w Niemczech, uzyskuje EPS, by wykazać swoje prawa za granicą bez dodatkowych procedur. Poświadczenie wywołuje skutki we wszystkich objętych państwach UE. O właściwości i prawie spadkowym decyduje zwykle miejsce ostatniego zwykłego pobytu zmarłego.
Zobacz też: stwierdzenie nabycia spadku
F
Sposób sporządzenia testamentu wymagany przez prawo — notarialny, własnoręczny (holograficzny), allograficzny, ustny (szczególny). Niedochowanie formy = nieważność. art. 949 K.c.
Testament musi być sporządzony w jednej z form przewidzianych ustawą, inaczej jest nieważny. Najczęstsze to własnoręczny i notarialny; istnieją też formy szczególne (np. ustny, w obliczu rychłej śmierci).
PrzykładTestament spisany na komputerze i tylko podpisany jest nieważny — testament własnoręczny musi być w całości napisany pismem ręcznym. Najpewniejszą formą jest testament notarialny, trudny do podważenia. Formy szczególne (np. ustny) obwarowano dodatkowymi warunkami i krótkim terminem ważności.
Zobacz też: testament · testament notarialny
Osoba prawna powołana do zarządzania majątkiem rodzinnym i wypłaty świadczeń beneficjentom. Alternatywa dla tradycyjnego dziedziczenia. ustawa o fundacji rodzinnej (2023)
Fundacja rodzinna (od 2023 r.) służy sukcesji i ochronie majątku rodzinnego — pozwala zarządzać firmą i majątkiem ponad pokoleniami bez rozdrabniania spadku. Świadczenia dla beneficjentów reguluje statut, a nie zasady dziedziczenia.
PrzykładPrzedsiębiorca wnosi firmę do fundacji rodzinnej, by po jego śmierci nie podlegała działowi spadku, a dzieci otrzymywały świadczenia z fundacji. Majątek pozostaje scalony i zarządzany według statutu. Wypłaty z fundacji oraz kwestie zachowku mają tu odrębne, korzystne zasady.
Zobacz też: spadek
G
Kolejność dziedziczenia ustawowego: I — małżonek+dzieci; II — rodzice; III — rodzeństwo; IV — dziadkowie; V/VI — pasierbowie, gmina. art. 931–935 K.c.
Grupy spadkowe to ustawowe kolejne kręgi osób dziedziczących: 1) zstępni i małżonek, 2) małżonek, rodzice, rodzeństwo i ich zstępni, 3) dziadkowie, 4) pasierbowie, a na końcu gmina/Skarb Państwa. Bliższa grupa wyłącza dalszą.
PrzykładSkoro zmarły zostawił dzieci, dziedziczą one z małżonkiem (grupa 1), a rodzeństwo i rodzice nie dochodzą do spadku. Dopiero brak osób z grupy bliższej otwiera drogę grupie dalszej. Gmina ostatniego miejsca zamieszkania dziedziczy dopiero, gdy nie ma żadnych krewnych ani małżonka.
Zobacz też: dziedziczenie ustawowe · krewni
K
Komornik nie może prowadzić egzekucji z masy spadkowej do czasu jej działu (poza zwykłym zarządem). Po dziale — egzekucja z udziałów spadkobierców. art. 779 K.p.c.
Wierzyciel zmarłego może prowadzić egzekucję z odziedziczonego majątku, ale zakres odpowiedzialności spadkobiercy zależy od sposobu przyjęcia spadku. Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza egzekucja jest ograniczona do wartości spadku.
PrzykładKomornik prowadzi egzekucję długu zmarłego z majątku, który odziedziczył syn. Jeśli syn przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada tylko do wartości czynnego spadku, a nie własnym majątkiem ponad tę wartość. Spis lub wykaz inwentarza pozwala wykazać tę granicę.
Zobacz też: dział spadku · długi spadkowe
Osoby pochodzące od wspólnego przodka. Stopień pokrewieństwa: I (rodzice-dzieci), II (rodzeństwo), III (wujkowie-bratankowie). Decyduje o dziedziczeniu ustawowym. art. 617 K.r.o.
Krewni to osoby połączone pokrewieństwem (wspólny przodek). W dziedziczeniu ustawowym to właśnie krewni (zstępni, rodzice, rodzeństwo, dziadkowie) wraz z małżonkiem tworzą krąg spadkobierców.
PrzykładDo dziedziczenia ustawowego powołani są krewni w kolejności grup spadkowych — najpierw najbliżsi. Powinowaci (rodzina małżonka) co do zasady nie są krewnymi i nie dziedziczą, poza wyjątkiem dotyczącym pasierbów. Stopień pokrewieństwa decyduje o kolejności dochodzenia do spadku.
Zobacz też: wstępni · zstępni · rodzeństwo
Grupa osób uprawnionych do dziedziczenia. Określany testamentem lub przepisami ustawy. Decyduje o udziale w masie spadkowej. art. 922 K.c.
Krąg spadkobierców to zbiór osób powołanych do spadku — z testamentu albo z ustawy (według grup spadkowych). Jego ustalenie jest punktem wyjścia dla stwierdzenia nabycia spadku.
PrzykładSąd (lub notariusz w akcie poświadczenia) ustala krąg spadkobierców i ich udziały. Jeśli ktoś odrzucił spadek lub został uznany za niegodnego, traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku — co zmienia krąg. Dopiero po ustaleniu kręgu można przeprowadzić dział spadku.
Zobacz też: dziedziczenie · dziedziczenie ustawowe
Osoba wyznaczona przez sąd do zarządzania majątkiem spadkowym, gdy spadkobiercy są nieznani lub nie objęli spadku. Działa do czasu wyjaśnienia sytuacji. art. 666 K.p.c.
Kuratora spadku ustanawia sąd, gdy spadkobierca jest nieznany lub nie objął jeszcze spadku — kurator zarządza spadkiem nieobjętym i go zabezpiecza. Działa do czasu ustalenia i objęcia spadku przez spadkobierców.
PrzykładGdy nie wiadomo, kto dziedziczy, sąd ustanawia kuratora spadku, który zarządza majątkiem i reguluje pilne sprawy. Kurator może np. opłacać bieżące zobowiązania czy reprezentować spadek w sprawach sądowych. Po ustaleniu spadkobierców kuratela ustaje.
Zobacz też: spadek nieobjęty · postępowanie spadkowe
M
Ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego — aktywa (pieniądze, nieruchomości, ruchomości, prawa) i pasywa (długi). art. 922 K.c.
Masa spadkowa (spadek) to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego przechodzących na spadkobierców. Obejmuje aktywa (np. nieruchomości, oszczędności) oraz długi spadkowe.
PrzykładDo masy spadkowej wchodzi mieszkanie i samochód zmarłego, ale też jego niespłacony kredyt. Wartość czynną (aktywa minus długi) ustala się m.in. dla potrzeb zachowku i działu. Prawa ściśle osobiste (np. prawo do alimentów) nie wchodzą do spadku.
Zobacz też: spadek · dział spadku
Małżonek dziedziczy obok dzieci (po 1/4 lub więcej) lub samodzielnie w braku innych spadkobierców. Po rozwodzie traci prawo dziedziczenia. art. 931 K.c.
Małżonek dziedziczy ustawowo w pierwszej kolejności razem z dziećmi (jego udział nie może być mniejszy niż 1/4), a w braku zstępnych — z rodzicami i rodzeństwem spadkodawcy. Rozwód lub orzeczona separacja wyłącza dziedziczenie.
PrzykładPo zmarłym bezdzietnym małżonku żona dziedziczy razem z jego rodzicami — przypada jej wówczas połowa spadku. Gdyby były dzieci, dziedziczyłaby z nimi, ale nie mniej niż 1/4. Były małżonek po rozwodzie nie dziedziczy w ogóle.
Zobacz też: dziedziczenie ustawowe · zachowek
N
Wstąpienie w ogół praw i obowiązków zmarłego z chwilą śmierci. Następuje z mocy prawa — bez aktów czy oświadczeń, choć potwierdzenie wymaga postanowienia sądu/aktu notarialnego. art. 925 K.c.
Nabycie spadku następuje z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), choć spadkobierca może go potem odrzucić. Potwierdza je sądowe stwierdzenie nabycia lub akt poświadczenia dziedziczenia.
PrzykładSpadkobierca nabywa spadek już w chwili śmierci spadkodawcy, jeszcze przed jakimikolwiek formalnościami. Aby jednak wykazać swoje prawa (np. w banku czy księdze wieczystej), potrzebuje postanowienia sądu albo aktu notarialnego. Do czasu upływu terminu może spadek odrzucić i wtedy traktuje się go, jakby nie dożył otwarcia.
Zobacz też: dziedziczenie · stwierdzenie nabycia spadku
Pozbawienie prawa do spadku osoby, która dopuściła się przewinienia wobec spadkodawcy (np. usiłowanie zabójstwa, fałszowanie testamentu). Orzeka sąd. art. 928 K.c.
Niegodność dziedziczenia wyłącza od spadku osobę, która dopuściła się ciężkiego przewinienia wobec spadkodawcy (np. umyślnego przestępstwa, zniszczenia testamentu). Stwierdza ją sąd, a niegodnego traktuje się tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
PrzykładSpadkobierca, który sfałszował testament, może zostać uznany za niegodnego i odsunięty od spadku. Jego udział przypada wtedy pozostałym, a sam niegodny traci też prawo do zachowku. Z żądaniem występuje osoba mająca w tym interes, w ustawowym terminie.
Zobacz też: uznanie za niegodnego · wydziedziczenie
Funkcjonariusz publiczny sporządzający akty notarialne (testament, akt poświadczenia dziedziczenia, dział spadku z udziałem nieruchomości). Prawo o notariacie
Notariusz w sprawach spadkowych sporządza m.in. testamenty notarialne, akty poświadczenia dziedziczenia, umowy o dział spadku i umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Jego udział nadaje czynnościom pewność i moc dokumentu urzędowego.
PrzykładU notariusza zgodni spadkobiercy uzyskują akt poświadczenia dziedziczenia zamiast iść do sądu. Notariusz sporządzi też bezpieczny testament i zarejestruje go w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Czynności dotyczące nieruchomości (np. dział spadku z nieruchomością) wymagają formy notarialnej.
Zobacz też: testament notarialny · akt poświadczenia dziedziczenia
O
Oświadczenie spadkobiercy, że nie chce przyjąć spadku, składane w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania.
Spadkobierca odrzucający spadek traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, a udział przechodzi na kolejnych. Chroni przed dziedziczeniem długów.
Zobacz też: dział spadku · kurator spadku
Cofnięcie dyspozycji testamentowej — przez sporządzenie nowego testamentu, zniszczenie poprzedniego z zamiarem odwołania lub jego unieważnienie. art. 946 K.c.
Spadkodawca może w każdej chwili odwołać testament — w całości lub części — sporządzając nowy, niszcząc dokument albo nanosząc zmiany wskazujące wolę odwołania. Testament jest odwołalny aż do śmierci.
PrzykładSporządzenie nowego testamentu odwołuje poprzedni w zakresie, w jakim są sprzeczne. Spadkodawca może też po prostu zniszczyć dokument z zamiarem jego odwołania. Z tego względu o tym, co obowiązuje, decyduje ostatni ważny testament.
Zobacz też: testament
Czynność sądu/notariusza polegająca na otwarciu zamkniętego testamentu i odczytaniu jego treści w obecności zainteresowanych. Sporządza się protokół. art. 949² K.c.
Otwarcie i ogłoszenie testamentu to czynność sądu lub notariusza, który dysponuje testamentem po śmierci spadkodawcy. Nie przesądza o ważności testamentu — jest czynnością techniczną poprzedzającą stwierdzenie nabycia spadku.
PrzykładPo przedłożeniu testamentu sąd protokolarnie go otwiera i ogłasza, zawiadamiając spadkobierców. Czynność ta nie ocenia jeszcze, czy testament jest ważny. Każdy, kto ma testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie po dowiedzeniu się o śmierci spadkodawcy.
Zobacz też: testament · postępowanie spadkowe
Moment śmierci spadkodawcy. Z chwilą otwarcia spadku przechodzi on na spadkobierców. Otwarcie spadku ma znaczenie dla terminów (np. odrzucenie 6 m-cy). art. 924 K.c.
Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy — to ten moment decyduje o kręgu spadkobierców, składzie i wartości spadku oraz o początku biegu terminów. Z tą chwilą spadkobiercy nabywają spadek.
PrzykładDzień śmierci spadkodawcy wyznacza, kto żyje i dziedziczy oraz co wchodzi do spadku. Od tej daty biegnie m.in. termin na odrzucenie spadku. Według stanu z chwili otwarcia ustala się też wartość spadku dla potrzeb zachowku.
Zobacz też: nabycie spadku · odrzucenie spadku
P
Dziecko małżonka spadkodawcy z poprzedniego związku, nieprzysposobione przez spadkodawcę. Dziedziczy w VI grupie ustawowej (po dziadkach spadkodawcy). art. 934¹ K.c.
Pasierb (dziecko małżonka spadkodawcy) dziedziczy ustawowo tylko wyjątkowo — gdy w chwili otwarcia spadku nie ma małżonka ani krewnych powołanych do dziedziczenia, a jego rodzice nie żyją. To jedna z dalszych grup spadkowych.
PrzykładPo zmarłym bez krewnych i bez żyjącego małżonka, którego rodzice nie żyją, do spadku może dojść pasierb. To sytuacja rzadka, bo wcześniej wyłączają go bliżsi. Aby zabezpieczyć pasierba pewniej, spadkodawca powinien sporządzić testament.
Zobacz też: dziedziczenie ustawowe · krewni
Stosunek prawny między osobami pochodzącymi od wspólnego przodka. W linii prostej (rodzic-dziecko) lub bocznej (rodzeństwo). Stopień liczy się przez urodzenia. art. 617 K.r.o.
Pokrewieństwo to więź wynikająca z pochodzenia od wspólnego przodka (w linii prostej lub bocznej), mierzona stopniami. W prawie spadkowym decyduje o kolejności dziedziczenia ustawowego.
PrzykładDziecko i rodzic są spokrewnieni w pierwszym stopniu linii prostej, a rodzeństwo w drugim stopniu linii bocznej. Im bliższe pokrewieństwo, tym wcześniejsze powołanie do spadku. Powinowactwo (rodzina małżonka) to już inna więź, co do zasady niedająca prawa do dziedziczenia.
Zobacz też: krewni · wstępni · zstępni
Obciążenie spadkobiercy obowiązkiem określonego działania lub zaniechania, bez czynienia kogokolwiek wierzycielem (np. zachowanie pamięci o zmarłym). art. 982 K.c.
Polecenie testamentowe nakłada na spadkobiercę lub zapisobiercę obowiązek określonego działania lub zaniechania, bez czynienia kogokolwiek wierzycielem. Służy realizacji woli spadkodawcy co do sposobu wykorzystania majątku.
PrzykładSpadkodawca poleca spadkobiercy zaopiekować się jego psem albo zadbać o grób. Wykonania polecenia mogą żądać m.in. wykonawca testamentu czy spadkobiercy, ale obciążony nie staje się dłużnikiem konkretnej osoby. Polecenie różni się tym od zapisu, który tworzy roszczenie zapisobiercy.
Zobacz też: testament · zapis
Obowiązek nałożony przez spadkodawcę na spadkobiercę lub zapisobiorcę (np. zachowanie pamięci, opieka nad grobem). Bez czynienia kogokolwiek wierzycielem. art. 982 K.c.
Polecenie to rozrządzenie testamentowe zobowiązujące obciążonego do oznaczonego zachowania, bez przyznania komukolwiek roszczenia (inaczej niż zapis). Bywa używane do celów osobistych lub społecznych.
PrzykładW testamencie spadkodawca poleca, by spadkobierca przeznaczył część pieniędzy na cel charytatywny. Spełnienia polecenia mogą domagać się uprawnieni (np. wykonawca testamentu), lecz nie powstaje tu „wierzyciel" jak przy zapisie. To elastyczne narzędzie realizacji woli zmarłego.
Zobacz też: zapis · testament
Postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku i ewentualny dział spadku. Wnosi je spadkobierca, wierzyciel lub inna osoba mająca interes prawny. art. 669 K.p.c.
Postępowanie spadkowe to sądowe (lub notarialne) załatwienie spraw spadku — głównie stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku. Toczy się w trybie nieprocesowym przed sądem rejonowym ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.
PrzykładSpadkobiercy składają do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, a po jego uzyskaniu — o dział spadku. Sprawy bezsporne można szybciej załatwić u notariusza. Sądem właściwym jest co do zasady sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.
Zobacz też: stwierdzenie nabycia spadku · dział spadku
Stosunek między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (teść, teściowa, szwagier). W odróżnieniu od pokrewieństwa nie ustaje przez rozwód. art. 26 K.r.o.
Powinowactwo to więź między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (np. teściowie, szwagier). Co do zasady nie daje prawa do dziedziczenia ustawowego — wyjątkiem są pasierbowie.
PrzykładTeść i synowa są powinowatymi, ale nie dziedziczą po sobie ustawowo. Aby powinowaty coś otrzymał, potrzebny jest testament. Jedyny ustawowy wyjątek dotyczy pasierbów, i to tylko w bardzo wąskich okolicznościach.
Zobacz też: krewni · małżonek a spadek
Tytuł, na podstawie którego dana osoba uzyskuje status spadkobiercy — testament lub ustawa. Decyduje o kręgu spadkobierców i ich udziałach. art. 926 K.c.
Powołanie do spadku to wskazanie, kto dziedziczy — następuje z testamentu albo, w jego braku, z ustawy. Powołany może spadek przyjąć lub odrzucić.
PrzykładSpadkodawca może powołać do spadku konkretną osobę w testamencie; jeśli tego nie zrobi, powołanie wynika z ustawy. Powołany nie musi przyjąć spadku — ma prawo go odrzucić. Gdy powołany odrzuci spadek lub nie dożyje otwarcia, w jego miejsce wchodzą kolejni.
Zobacz też: dziedziczenie · krąg spadkobierców
Oświadczenie spadkobiercy o objęciu spadku. Może być wprost (pełna odpowiedzialność za długi) lub z dobrodziejstwem inwentarza (do wartości aktywów). art. 1012 K.c.
Spadkobierca w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu może spadek przyjąć (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) albo odrzucić. Brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.
PrzykładSpadkobierca, który nie złoży żadnego oświadczenia w terminie, z mocy prawa przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiada za długi tylko do wartości spadku. Przyjęcie wprost (pełna odpowiedzialność) wymaga świadomej decyzji. Oświadczenie składa się u notariusza lub w sądzie.
Zobacz też: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza · odrzucenie spadku
Forma przyjęcia spadku ograniczająca odpowiedzialność za długi do wartości aktywów. Domyślna od 2015 r. — brak oświadczenia = przyjęcie z dobrodziejstwem. art. 1015 K.c.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność spadkobiercy za długi do wartości czynnego spadku ustalonej w spisie lub wykazie inwentarza. To domyślny sposób przyjęcia w braku oświadczenia.
PrzykładSyn przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, więc za długi ojca odpowiada tylko do wartości odziedziczonego majątku. Aby wykazać tę granicę, sporządza wykaz inwentarza albo wnosi o spis inwentarza przez komornika. Powyżej wartości spadku wierzyciele nie sięgną do jego prywatnego majątku.
Zobacz też: przyjęcie spadku · długi spadkowe
Zwiększenie udziałów pozostałych spadkobierców testamentowych, gdy jeden z powołanych w testamencie nie chce lub nie może dziedziczyć, a spadkodawca nie postanowił inaczej. art. 965 K.c.
Przyrost to powiększenie udziałów pozostałych spadkobierców testamentowych, gdy jeden z powołanych nie chce lub nie może dziedziczyć, a spadkodawca nie ustanowił podstawienia i nie wyłączył przyrostu. Udział „wolny" przypada wtedy pozostałym proporcjonalnie.
PrzykładSpadkodawca powołał dwie osoby po połowie; jedna odrzuciła spadek, więc jej udział przyrasta drugiej, która dziedziczy całość. Inaczej byłoby, gdyby spadkodawca przewidział podstawienie albo wyłączył przyrost. Przy dziedziczeniu ustawowym działa analogiczny mechanizm przejścia udziału na pozostałych.
Zobacz też: odrzucenie spadku · dziedziczenie ustawowe
R
Rodzeństwo spadkodawcy dziedziczy przy braku zstępnych, gdy udział po zmarłym rodzicu spadkodawcy przypada rodzeństwu — także w zbiegu z małżonkiem. Jeżeli rodzeństwo nie dożyło, w jego miejsce wchodzą jego zstępni. Rodzeństwo niepełne (po jednym rodzicu) też dziedziczy. art. 932 K.c.
Rodzeństwo spadkodawcy dziedziczy ustawowo w drugiej kolejności — przy braku zstępnych, obok małżonka i rodziców. Jeśli rodzeństwo nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego zstępnym (siostrzeńcom/bratankom).
PrzykładPo bezdzietnym spadkodawcy dziedziczą małżonek, rodzice oraz rodzeństwo w częściach wskazanych ustawą. Gdy brat zmarł wcześniej, jego część przypada jego dzieciom. Rodzeństwo nie dochodzi do spadku, jeśli spadkodawca pozostawił dzieci.
Zobacz też: dziedziczenie ustawowe · krewni
Przy braku zstępnych do spadku z ustawy powołani są małżonek i rodzice. W zbiegu z małżonkiem udział każdego z rodziców wynosi 1/4 (a małżonka 1/2); przy braku małżonka rodzice dziedziczą po połowie. art. 932 K.c.
Rodzice spadkodawcy dziedziczą ustawowo, gdy nie ma zstępnych — obok małżonka, a w jego braku samodzielnie (z rodzeństwem zmarłego). Jeśli jedno z rodziców nie żyje, jego udział przejmuje rodzeństwo spadkodawcy.
PrzykładPo bezdzietnym i nieżonatym spadkodawcy dziedziczą rodzice, a gdy jednego z nich brak — jego część przypada rodzeństwu zmarłego. Przy żyjącym małżonku rodzice dziedziczą razem z nim. Obecność dzieci spadkodawcy całkowicie wyłącza rodziców od dziedziczenia ustawowego.
Zobacz też: wstępni · dziedziczenie ustawowe
S
Podatek od spadku obliczany według grupy podatkowej (I-III); kwoty wolne: I 36 120 zł, II 27 090 zł, III 5 733 zł. Grupa „zero" (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) korzysta ze zwolnienia po zgłoszeniu na SD-Z2 w 6 miesięcy. ustawa o podatku od spadków i darowizn
Nabycie spadku podlega podatkowi od spadków i darowizn, ale najbliższa rodzina (grupa „zero": małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha) jest zwolniona po zgłoszeniu nabycia naczelnikowi US w ciągu 6 miesięcy (formularz SD-Z2). Brak zgłoszenia oznacza opodatkowanie na zasadach ogólnych.
PrzykładCórka dziedzicząca po ojcu unika podatku, składając SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia stwierdzenia nabycia spadku. Spóźnienie ze zgłoszeniem oznacza opodatkowanie jak dla I grupy. Osoby spoza najbliższej rodziny (np. konkubent) płacą podatek według wyższych stawek.
Zobacz też: zachowek · darowizna
Ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców w chwili otwarcia spadku. art. 922 K.c.
Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego przechodzących na spadkobierców z chwilą otwarcia spadku. Obejmuje aktywa i długi; nie wchodzą do niego prawa ściśle osobiste.
PrzykładW skład spadku po rodzicu wchodzi mieszkanie, oszczędności, ale też niespłacone zobowiązania. Prawa ściśle związane z osobą zmarłego (np. służebność osobista) wygasają i nie są dziedziczone. Spadek nabywa się z chwilą śmierci, z możliwością późniejszego odrzucenia.
Zobacz też: dziedziczenie · masa spadkowa · zachowek
Spadek, którego żaden ze spadkobierców nie objął — np. wszyscy odrzucili lub są nieznani. Sąd ustanawia kuratora spadku, w ostateczności przypada gminie. art. 935 K.c.
Spadek nieobjęty to majątek, którego spadkobiercy jeszcze nie objęli w posiadanie lub są nieznani. Do czasu objęcia sąd może ustanowić kuratora spadku i zarządzić jego zabezpieczenie.
PrzykładGdy po śmierci spadkodawcy nie wiadomo, kto i kiedy obejmie majątek, sąd ustanawia kuratora spadku do zarządu. Kurator zabezpiecza majątek i reguluje pilne sprawy. Po ustaleniu i objęciu spadku przez spadkobierców zarząd kuratora ustaje.
Zobacz też: kurator spadku · odrzucenie spadku
Postępowanie spadkowe gdy spadkodawca lub spadek znajdują się za granicą. Regulowane rozporządzeniem UE 650/2012 (Europejskie poświadczenie spadkowe). Rozporządzenie 650/2012
Przy spadku z elementem zagranicznym (majątek lub pobyt za granicą) prawo właściwe i jurysdykcję wyznacza zwykle rozporządzenie spadkowe UE 650/2012 — co do zasady prawo państwa ostatniego zwykłego pobytu zmarłego. Pomocne jest europejskie poświadczenie spadkowe.
PrzykładPo Polaku zmarłym z ostatnim pobytem we Francji dziedziczenie ocenia się co do zasady według prawa francuskiego, chyba że wybrał on prawo polskie. Spadkobierca wykazuje prawa za granicą europejskim poświadczeniem spadkowym. Rozporządzenie 650/2012 nie obejmuje Danii i Irlandii.
Zobacz też: stwierdzenie nabycia spadku
Osoba powołana do dziedziczenia testamentem lub ustawą. Może być osobą fizyczną, prawną lub gminą. Nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. art. 922 K.c.
Spadkobierca to osoba (fizyczna, prawna, a w ostateczności gmina/Skarb Państwa), która nabywa spadek — ogół praw i obowiązków zmarłego. Może być powołany z testamentu lub z ustawy.
PrzykładSpadkobierca wstępuje w prawa i obowiązki zmarłego, w tym jego długi. Może spadek przyjąć (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) albo odrzucić. Swoje prawa wykazuje stwierdzeniem nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia.
Zobacz też: spadkodawca · krąg spadkobierców
Osoba zmarła, po której nastąpiło dziedziczenie. Mógł sporządzić testament, w przeciwnym wypadku stosuje się dziedziczenie ustawowe. art. 922 K.c.
Spadkodawca to osoba zmarła, po której pozostaje spadek. Za życia może rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci wyłącznie przez testament (polskie prawo nie dopuszcza umów o spadek po osobie żyjącej, poza zrzeczeniem się dziedziczenia).
PrzykładSpadkodawca decyduje o losach majątku, sporządzając testament; w jego braku zadziała dziedziczenie ustawowe. Nie może skutecznie „zapisać" majątku zwykłą umową na wypadek śmierci. Dopuszczalna jest natomiast umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zawarta z przyszłym spadkobiercą.
Zobacz też: spadkobierca · testament
Urzędowy wykaz majątku i długów spadku sporządzany przez komornika, wyznaczający granicę odpowiedzialności za długi spadkowe.
Sporządza się go na wniosek m.in. spadkobiercy przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Alternatywą jest prywatny wykaz inwentarza składany w sądzie lub u notariusza.
Zobacz też: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza · przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Sądowe postanowienie lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia potwierdzający, kto i w jakich udziałach nabył spadek.
Jest podstawą do ujawnienia spadkobierców w księgach wieczystych, bankach i urzędach. Notariusz może go wydać, gdy między spadkobiercami nie ma sporu.
Zobacz też: dział spadku · kurator spadku
Powołanie do spadku innej osoby na wypadek gdy pierwotnie powołany nie chce lub nie może dziedziczyć. Forma testamentowa. art. 963 K.c.
Substytucja (podstawienie zwykłe) to powołanie w testamencie spadkobiercy „na wypadek", gdyby pierwszy powołany nie chciał lub nie mógł dziedziczyć. Zapobiega przejściu udziału w niepożądany sposób.
PrzykładSpadkodawca powołuje syna, a na wypadek, gdyby ten nie dożył lub odrzucił spadek — wnuka. Dzięki podstawieniu udział nie przyrasta przypadkowo innym osobom. Polskie prawo nie dopuszcza natomiast wiążącego podstawienia powierniczego (fideikomisu) w pełnym zakresie.
Zobacz też: testament · przyrost udziału
T
6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania (zazwyczaj śmierci spadkodawcy). Niedotrzymanie = przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. art. 1015 K.c.
Termin na odrzucenie (lub przyjęcie) spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Jego bezskuteczny upływ oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.
PrzykładSpadkobierca ma 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu, by odrzucić spadek u notariusza lub w sądzie. W imieniu małoletniego odrzucają rodzice; od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu opiekuńczego nie zawsze jest wymagana — przy dziedziczeniu wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica (za zgodą drugiego rodzica/wspólnie) można odrzucić bez zezwolenia sądu. Gdy zgoda sądu jest wymagana, złożenie wniosku w terminie wstrzymuje jego bieg.
Zobacz też: odrzucenie spadku · przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
Jednostronne odwołalne rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Formy: notarialny, własnoręczny (holograficzny), allograficzny, ustny. art. 941 K.c.
Testament to jednostronne, odwołalne rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci, sporządzone w przewidzianej prawem formie. Może zawierać tylko jeden spadkodawca; dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed ustawowym.
PrzykładW testamencie spadkodawca powołuje spadkobierców, ustanawia zapisy i polecenia oraz może wydziedziczyć najbliższych. Testament wspólny dwóch osób jest niedopuszczalny. Spadkodawca może go zmienić lub odwołać aż do śmierci.
Zobacz też: forma testamentu · testament notarialny · dziedziczenie
Testament w całości napisany pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą. Najprostsza forma, ale wymaga zachowania wszystkich elementów. art. 949 K.c.
Testament holograficzny (własnoręczny) musi być w całości napisany pismem ręcznym spadkodawcy, podpisany i opatrzony datą (brak daty nie zawsze go unieważnia). To najprostsza i bezpłatna forma testamentu.
PrzykładSpadkodawca pisze testament odręcznie, podpisuje go i datuje — to wystarcza do ważności. Wydruk komputerowy z odręcznym podpisem jest nieważny jako testament własnoręczny. Brak daty może rodzić wątpliwości, np. która wersja jest późniejsza.
Zobacz też: forma testamentu · testament
Testament sporządzony w formie aktu notarialnego przed notariuszem. Najbardziej pewna forma — trudna do podważenia, przechowywana w kancelarii. art. 950 K.c.
Testament notarialny sporządza notariusz w formie aktu notarialnego — jest najtrudniejszy do podważenia i bezpiecznie przechowywany. Może być zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT).
PrzykładSpadkodawca dyktuje wolę notariuszowi, który ujmuje ją w akcie notarialnym i poucza o skutkach. Taki testament trudno zakwestionować co do formy, a jego rejestracja w NORT ułatwia odnalezienie go po śmierci. To zalecana forma przy bardziej złożonych rozrządzeniach.
Zobacz też: forma testamentu · testament
Przejście na spadkobierców osoby zmarłej przed otwarciem spadku prawa do przyjęcia lub odrzucenia spadku, którego nie zdążyła objąć. art. 1017 K.c.
Transmisja to przejście na spadkobierców prawa do przyjęcia lub odrzucenia spadku, gdy uprawniony zmarł przed upływem swojego terminu, nie składając oświadczenia. Spadkobiercy „transmitariusza" decydują o spadku za niego, w jego terminie.
PrzykładWuj zmarł, zanim zdążył przyjąć spadek po bracie — prawo do decyzji przechodzi na jego dzieci (transmisja). One mogą w pozostałym terminie przyjąć lub odrzucić ten spadek. Termin liczy się dla nich od ich własnego dowiedzenia się o tym prawie.
Zobacz też: odrzucenie spadku · nabycie spadku
U
Część spadku przypadająca konkretnemu spadkobiercy (wyrażona ułamkiem). Wynika z testamentu lub ustawy. Suma udziałów = 1 (całość). art. 1035 K.c.
Udział spadkowy to ułamkowa część spadku przypadająca danemu spadkobiercy do czasu działu spadku. Do działu spadkobiercy są współuprawnieni w częściach ułamkowych do całego majątku, a nie do konkretnych rzeczy.
PrzykładTroje dzieci ma po 1/3 udziału w spadku, lecz dopóki nie przeprowadzą działu, są współwłaścicielami każdej rzeczy w tych ułamkach. Swój udział spadkowy można nawet zbyć przed działem. Dopiero dział przypisuje konkretne składniki poszczególnym spadkobiercom.
Zobacz też: dziedziczenie ustawowe · dział spadku
Umowa zawierana między przyszłym spadkodawcą a jego potencjalnym spadkobiercą o zrzeczeniu się dziedziczenia. Forma aktu notarialnego. art. 1048 K.c.
Polskie prawo nie dopuszcza umów o spadek po osobie żyjącej, poza umową o zrzeczenie się dziedziczenia zawieraną między przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym (w formie aktu notarialnego). Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można w zasadzie tylko testamentem.
PrzykładPrzyszły spadkodawca i jego syn zawierają u notariusza umowę o zrzeczenie się dziedziczenia — jedyną dopuszczalną „umowę spadkową". Inne umowy o spadek po osobie żyjącej są nieważne. Pozytywne rozrządzenie (komu i co przypadnie) możliwe jest natomiast przez testament.
Zobacz też: zrzeczenie dziedziczenia
Umowa między przyszłym spadkodawcą a krewnym, w której krewny zrzeka się dziedziczenia. Forma aktu notarialnego. Działa wraz ze zstępnymi. art. 1048 K.c.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zawierana jest za życia spadkodawcy z jego przyszłym spadkobiercą ustawowym, w formie aktu notarialnego. Zrzekający się (i co do zasady jego zstępni) jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
PrzykładSyn zrzeka się u notariusza dziedziczenia po ojcu w zamian za wcześniejsze rozliczenie majątkowe. Skutek obejmuje zwykle też jego zstępnych, chyba że umowa stanowi inaczej. Zrzeczenie można później uchylić kolejną umową notarialną.
Zobacz też: zrzeczenie dziedziczenia
Sądowe pozbawienie prawa do spadku (i zachowku) osoby, która dopuściła się ciężkiego przewinienia wobec spadkodawcy (np. zabójstwo, fałszerstwo testamentu). art. 928 K.c.
Uznanie za niegodnego to orzeczenie sądu odsuwające spadkobiercę od dziedziczenia z powodu ciężkiego przewinienia wobec spadkodawcy (niegodność). Z żądaniem może wystąpić każdy, kto ma w tym interes, w ustawowym terminie.
PrzykładCórka, która nastawała na życie matki, może zostać uznana przez sąd za niegodną dziedziczenia. Wtedy traktuje się ją tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, a jej udział przypada pozostałym. Spadkodawca, który przebaczył sprawcy, wyłącza możliwość uznania go za niegodnego.
Zobacz też: wydziedziczenie · zachowek
W
Wstępniwstępny / wstępna
Krewni w linii prostej wstępującej: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie. Należą do spadkobierców ustawowych; spośród wstępnych prawo do zachowku mają tylko rodzice (art. 991), a nie dalsi wstępni (dziadkowie). art. 931 K.c.
Wstępni to przodkowie spadkodawcy w linii prostej (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). W dziedziczeniu ustawowym dochodzą do spadku przy braku zstępnych — najpierw rodzice, potem dziadkowie.
PrzykładPo bezdzietnym spadkodawcy w pierwszej kolejności spośród wstępnych dziedziczą rodzice, a dopiero przy ich braku — dziadkowie. Spośród wstępnych do zachowku uprawnieni są jednak tylko rodzice (art. 991 K.c.), a nie dziadkowie czy dalsi wstępni. Obecność dzieci spadkodawcy wyłącza wstępnych od dziedziczenia.
Zobacz też: zstępni · krewni · zachowek
Pozbawienie przez spadkodawcę w testamencie prawa do zachowku najbliższego członka rodziny z przyczyn wskazanych w Kodeksie cywilnym.
Wymaga podania przyczyny (np. uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych). Wadliwe wydziedziczenie można podważyć, a wydziedziczony zstępny nie traci prawa do reprezentacji przez swoje dzieci.
Z
Roszczenie najbliższych pominiętych w testamencie spadkobierców o zapłatę połowy (lub 2/3 dla małoletnich i niezdolnych do pracy) wartości udziału ustawowego. art. 991 K.c.
Zachowek to pieniężne roszczenie najbliższych (zstępnych, małżonka, rodziców), którzy dziedziczyliby z ustawy, a zostali pominięci — zwykle 1/2 wartości udziału ustawowego (2/3 dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy). Chroni rodzinę przed całkowitym pominięciem.
PrzykładSpadkodawca cały majątek zapisał jednemu dziecku — drugie może żądać od niego zachowku w pieniądzu. Wysokość liczy się od wartości spadku z doliczeniem niektórych darowizn. Roszczenie o zachowek przedawnia się co do zasady po 5 latach.
Zobacz też: dziedziczenie · testament · wydziedziczenie
Rozrządzenie testamentowe w formie aktu notarialnego, mocą którego oznaczona osoba nabywa konkretny przedmiot z chwilą otwarcia spadku.
W odróżnieniu od zwykłego zapisu działa od razu, bez potrzeby przeniesienia rzeczy przez spadkobierców. Przedmiotem może być m.in. nieruchomość, udział czy przedsiębiorstwo.
Zobacz też: zapis zwykły
Polecenie testamentowe zobowiązujące spadkobiercę do przekazania określonej osobie konkretnej rzeczy lub świadczenia. Sprzeczne z zapisem windykacyjnym. art. 968 K.c.
Zapis zwykły zobowiązuje spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia na rzecz zapisobiercy (np. wydania rzeczy, zapłaty kwoty). Zapisobierca nabywa roszczenie wobec spadkobiercy, ale nie staje się właścicielem przedmiotu z mocy samego testamentu.
PrzykładSpadkodawca poleca w testamencie, by spadkobierca wypłacił wnukowi określoną kwotę — to zapis zwykły. Wnuk ma roszczenie o zapłatę, lecz nie nabywa niczego automatycznie. Gdyby chciał przenieść własność rzeczy wprost, właściwy byłby zapis windykacyjny.
Zobacz też: zapis windykacyjny · testament
Sprzedaż lub darowizna przez spadkobiercę swojego udziału w spadku. Forma aktu notarialnego. Nabywca staje się spadkobiercą. art. 1051 K.c.
Spadkobierca może zbyć (sprzedać, darować) cały spadek lub swój udział innej osobie — umowa wymaga formy aktu notarialnego. Nabywca wstępuje w prawa i obowiązki zbywcy, w tym odpowiedzialność za długi.
PrzykładJeden ze spadkobierców sprzedaje swój udział w spadku pozostałym, by od razu „wyjść" ze wspólności. Umowę zawiera się u notariusza, a nabywca przejmuje też odpowiedzialność za długi spadkowe. Pozostałym współspadkobiercom może przysługiwać prawo pierwokupu udziału.
Zobacz też: udział spadkowy · zrzeczenie dziedziczenia
Umowa zawarta za życia spadkodawcy w formie aktu notarialnego, którą przyszły spadkobierca rezygnuje z dziedziczenia. art. 1048 K.c.
Zrzeczenie się dziedziczenia następuje przez umowę zawartą za życia spadkodawcy z przyszłym spadkobiercą ustawowym (akt notarialny). Zrzekający się jest pomijany przy dziedziczeniu, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
PrzykładCórka zrzeka się dziedziczenia po matce w zamian za wcześniejsze przekazanie mieszkania. Po śmierci matki nie dziedziczy i nie przysługuje jej zachowek. Skutek obejmuje zwykle też jej dzieci, o ile umowa nie stanowi inaczej.
Zobacz też: umowa dziedziczenia · odrzucenie spadku
Zstępnizstępny / zstępna
Krewni w linii prostej zstępującej: dzieci, wnuki, prawnuki. Najbliższa grupa spadkobierców ustawowych, mają prawo do zachowku. art. 931 K.c.
Zstępni to potomkowie spadkodawcy w linii prostej (dzieci, wnuki, prawnuki). Dziedziczą ustawowo w pierwszej kolejności (razem z małżonkiem) i są pierwszymi uprawnionymi do zachowku.
PrzykładW pierwszej kolejności po spadkodawcy dziedziczą dzieci, a jeśli któreś nie dożyło — jego dzieci (wnuki) wchodzą na jego miejsce. Zstępni wyłączają od dziedziczenia dalszych krewnych i wstępnych. To także oni najczęściej dochodzą zachowku, gdy zostaną pominięci.
Zobacz też: wstępni · krewni · zachowek
Sposób przyjęcia spadku, w którym za długi spadkowe odpowiada się tylko do wartości czynnego stanu spadku.
Jest to obecnie zasada przy braku oświadczenia w terminie. Wymaga sporządzenia wykazu lub spisu inwentarza, który wyznacza granicę odpowiedzialności za długi.
Zobacz też: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza · spis inwentarza
Uznanie spadkobiercy przez sąd za niegodnego dziedziczenia, np. za umyślne ciężkie przestępstwo wobec spadkodawcy lub zniszczenie testamentu.
Niegodny traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Z żądaniem może wystąpić każdy zainteresowany w ciągu roku od dowiedzenia się o przyczynie, nie później niż 3 lata od otwarcia spadku.
Zobacz też: akt poświadczenia dziedziczenia · niegodność dziedziczenia
Brak pojęć pasujących do wyszukiwania.
Definicje mają charakter informacyjny. W razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem — zapytaj prawnika.
