PCC od działu spadku i udziału w nieruchomości

Czy dział spadku podlega PCC?

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności, ale tylko w części dotyczącej spłat lub dopłat. Ta sama zasada może dotyczyć również orzeczenia sądu albo ugody, jeżeli wywołują taki sam skutek jak czynność cywilnoprawna.

Oznacza to, że sam fakt przeprowadzenia działu spadku nie zawsze powoduje obowiązek zapłaty PCC. Kluczowe jest to, czy w wyniku działu ktoś otrzymuje składnik majątku o wartości wyższej niż jego udział i czy w zamian pojawia się obowiązek spłaty albo dopłaty na rzecz innych uczestników. Warto przy tym pamiętać, że spadek i dział spadku wiążą się z szeregiem obowiązków po stronie spadkobierców, nie tylko podatkowych.

Jeżeli dział spadku jest dokonany bez spłat i dopłat, a rozliczenie nie ma charakteru odpłatnego, PCC od działu spadku zasadniczo nie występuje. Trzeba jednak sprawdzić, czy czynność nie jest w rzeczywistości darowizną albo nieodpłatnym zniesieniem współwłasności, bo wtedy w grę może wchodzić podatek od spadków i darowizn.

Kto płaci PCC i od jakiej wartości?

Przy dziale spadku albo zniesieniu współwłasności podatnikiem PCC jest ten uczestnik, który nabywa rzeczy lub prawa majątkowe ponad swój dotychczasowy udział. Nie płaci więc podatku osoba, która otrzymuje spłatę, lecz osoba, która przejmuje większą część majątku.

Podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału w spadku albo we współwłasności. Nie opodatkowuje się całej nieruchomości, lecz tylko nadwyżkę ponad udział przypadający danej osobie.

Stawka PCC wynosi:

• 2% przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego oraz wskazanych praw spółdzielczych,
• 1% przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych.

Jeżeli dział spadku jest dokonywany w formie aktu notarialnego, notariusz co do zasady działa jako płatnik podatku. Jeżeli natomiast obowiązek podatkowy powstaje na skutek prawomocnego orzeczenia sądu, uczestnik zobowiązany do podatku powinien sam złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego.

PCC od działu spadku trzeba odróżnić od innych obciążeń związanych z dziedziczeniem; osobnym zagadnieniem jest podatek od zachowku w praktyce, który podlega odrębnym zasadom zgłoszenia i opodatkowania.

Udział mamy w nieruchomości a dział spadku po ojcu

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie kwestie. Do spadku po ojcu należy tylko to, co wchodziło do jego majątku w chwili śmierci. Jeżeli nieruchomość była objęta majątkiem wspólnym małżonków albo mama miała własny udział we współwłasności, jej osobisty udział nie staje się automatycznie częścią spadku po ojcu.

Udział mamy odziedziczony po ojcu, jeżeli mama również była spadkobiercą, może być objęty działem spadku. Natomiast jej własna część nieruchomości może wymagać odrębnej czynności, na przykład zniesienia współwłasności, podziału majątku wspólnego albo darowizny. Od prawidłowego zakwalifikowania czynności zależy podatek.

Jeżeli mama nieodpłatnie przekazuje dzieciom swój udział, bez spłat i dopłat, nie jest to typowy odpłatny dział spadku podlegający PCC. Może jednak powstać obowiązek na gruncie podatku od spadków i darowizn. Dzieci należą do najbliższej rodziny, więc często możliwe jest zwolnienie, ale trzeba spełnić warunki formalne, w szczególności terminowe zgłoszenie SD-Z2, chyba że czynność jest dokonywana w akcie notarialnym.

Spłata w dziale spadku a podatek dochodowy

Spłata otrzymana w ramach działu spadku nie zawsze oznacza przychód w podatku dochodowym. W praktyce przyjmuje się, że jeżeli spłata odpowiada wartości udziału spadkowego i nie prowadzi do realnego wzbogacenia ponad ten udział, nie powinna być traktowana jak odpłatne zbycie udziału.

Takie stanowisko było prezentowane między innymi w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. IPTPB2/415-348/12-4/AK, w której wskazano, że spłata mieszcząca się w wartości udziału spadkowego nie powoduje zmiany stanu majątkowego podatnika.

Inaczej trzeba ocenić sytuację, w której rozliczenie przekracza udział spadkowy albo strony nadają czynności charakter sprzedaży. Wtedy należy osobno przeanalizować skutki w PIT, zwłaszcza przy nieruchomościach. W takim wariancie znaczenie może mieć także nabycie ponad udział w dziale spadku i jego konsekwencje podatkowe.

Kiedy warto wystąpić o interpretację indywidualną?

Jeżeli planowany dział spadku ma nietypową konstrukcję, obejmuje kilka tytułów prawnych albo łączy spadek po ojcu z udziałem należącym do mamy, bezpiecznym rozwiązaniem może być wystąpienie o interpretację indywidualną. We wniosku trzeba dokładnie opisać przyszłą czynność, wartości udziałów, sposób rozliczeń oraz to, czy występują spłaty lub dopłaty.

Interpretacja indywidualna nie zastępuje prawidłowego aktu notarialnego ani postanowienia sądu, ale może ograniczyć ryzyko sporu z organem podatkowym, jeżeli stan faktyczny zostanie opisany zgodnie z rzeczywistością.

FAQ

Czy przy dziale spadku bez spłat trzeba płacić PCC?

Co do zasady nie. PCC przy dziale spadku dotyczy części obejmującej spłaty lub dopłaty. Jeżeli nie ma odpłatnego rozliczenia, trzeba jednak sprawdzić, czy czynność nie podlega podatkowi od spadków i darowizn.

Kto składa PCC-3 po sądowym dziale spadku?

Deklarację PCC-3 składa ten uczestnik, który nabywa rzeczy lub prawa majątkowe ponad swój udział i jest zobowiązany do spłaty albo dopłaty. Termin wynosi 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, na przykład od uprawomocnienia się postanowienia sądu.

Czy podatek liczy się od całej nieruchomości?

Nie. Podstawą PCC jest wartość rynkowa nabyta ponad dotychczasowy udział. Jeżeli ktoś miał udział w spadku, ta część nie jest ponownie opodatkowana PCC w ramach działu spadku.

Czy przekazanie udziału przez mamę dzieciom jest działem spadku?

Tylko w zakresie, w jakim mama przekazuje swój udział odziedziczony po zmarłym. Jej własny udział w nieruchomości wymaga odrębnej podstawy prawnej, na przykład darowizny albo zniesienia współwłasności.

Czy dzieci zapłacą podatek od darowizny udziału od mamy?

Dzieci mogą korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale trzeba spełnić warunki formalne. W wielu przypadkach konieczne jest zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, chyba że czynność jest objęta aktem notarialnym.

Źródła

• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. IPTPB2/415-348/12-4/AK.