Grupa zerowa w podatku od spadków – kto korzysta z pełnego zwolnienia?

Grupa zerowa w podatku od spadków – na czym polega zwolnienie?

Określenie „grupa zerowa” nie jest nazwą używaną w ustawie. W praktyce podatkowej oznacza ono krąg najbliższych osób wskazanych w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Osoby te mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od nabytych rzeczy i praw majątkowych, jeżeli spełnią warunki przewidziane w ustawie.

Jest to rozwiązanie korzystniejsze od zwykłej kwoty wolnej dla I grupy podatkowej. Przy prawidłowym zastosowaniu art. 4a nie ma górnego limitu wartości spadku. Mieszkanie warte kilkaset tysięcy złotych, środki na rachunkach bankowych czy inne składniki majątku mogą więc zostać objęte zwolnieniem w całości.

Nie oznacza to jednak, że samo bliskie pokrewieństwo automatycznie wystarcza. W wielu przypadkach trzeba zgłosić nabycie do urzędu skarbowego w ustawowym terminie. Znaczenie ma również dokładny stopień pokrewieństwa oraz data nabycia spadku.

Kto należy do grupy zerowej?

Art. 4a obejmuje następujące osoby:

• małżonka,
• zstępnych – dzieci, wnuki, prawnuki i dalszych potomków,
• wstępnych – rodziców, dziadków, pradziadków i dalszych przodków,
• pasierba lub pasierbicę,
• rodzeństwo,
• ojczyma,
• macochę.

Za rodziców ustawa uważa również osoby przysposabiające, a za zstępnych – osoby przysposobione i ich zstępnych. Szczególne regulacje obejmują także określone relacje powstałe w ramach rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i niektórych form pieczy zastępczej.

Grupy zerowej nie wolno utożsamiać z całą I grupą podatkową. Do I grupy należą również zięć, synowa i teściowie, ale osoby te nie zostały wymienione w art. 4a i nie korzystają z pełnego zwolnienia właściwego dla grupy zerowej.

Partner życiowy, konkubent, były małżonek czy dalszy powinowaty nie staje się członkiem grupy zerowej tylko dlatego, że pozostawał ze spadkodawcą w bliskiej relacji osobistej. O zastosowaniu zwolnienia decyduje relacja prawna wskazana w ustawie.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby skorzystać z pełnego zwolnienia?

W typowej sprawie spadkowej trzeba sprawdzić kilka przesłanek łącznie.

1. Odpowiednia relacja rodzinna. Nabywca musi należeć do kręgu wymienionego w art. 4a.
2. Nabycie objęte przepisami ustawy. Zwolnienie ma zastosowanie do nabyć, do których stosuje się polski podatek od spadków i darowizn.
3. Warunek obywatelstwa lub miejsca zamieszkania. W chwili nabycia nabywca powinien posiadać obywatelstwo polskie albo obywatelstwo państwa UE lub państwa EFTA należącego do EOG albo mieć miejsce zamieszkania w Polsce bądź w takim państwie.
4. Zachowanie obowiązku zgłoszenia. Jeżeli nie zachodzi wyjątek ustawowy, nabycie trzeba zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.

W przypadku spadku nie trzeba spełniać warunku udokumentowania przelewu pieniędzy, który występuje przy niektórych darowiznach pieniężnych. Odziedziczone pieniądze mogą być objęte zwolnieniem na zasadach dotyczących spadku. Wymóg udokumentowania przekazania środków na rachunek bankowy, rachunek w SKOK lub przekazem pocztowym dotyczy darowizny lub polecenia darczyńcy, gdy wartość nabyć przekracza ustawowy próg.

Zwolnienie z art. 4a dotyczy nabyć dokonanych po 31 grudnia 2006 r. Przy spadku datą nabycia jest co do zasady dzień śmierci spadkodawcy. Późniejsze sądowe potwierdzenie dziedziczenia nie przesuwa samej daty nabycia na potrzeby ustalenia, czy zwolnienie w ogóle może znaleźć zastosowanie.

Kiedy zgłoszenie SD-Z2 nie jest potrzebne?

Ustawa przewiduje sytuacje, w których osoba z grupy zerowej nie musi składać SD-Z2, aby korzystać z preferencyjnych zasad.

Zgłoszenie nie jest wymagane, jeżeli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby lub po tej samej osobie – z uwzględnieniem ostatniego nabycia oraz nabyć z roku tego nabycia i 5 poprzednich lat – nie przekracza 36 120 zł. Obowiązujący próg 36 120 zł ma znaczenie dla obowiązków powstałych od 1 lipca 2023 r.

Drugim wyjątkiem jest nabycie na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo sytuacja, gdy w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron. Ma to duże znaczenie przede wszystkim przy darowiznach dokonywanych u notariusza.

Nie należy natomiast mylić aktu poświadczenia dziedziczenia z umową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego. Samo sporządzenie przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia nie zastępuje SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Jak wykazać prawo do zwolnienia – dokumenty i dowody

Podstawowym dokumentem służącym do zgłoszenia nabycia w grupie zerowej jest formularz SD-Z2 – Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Można go złożyć elektronicznie albo w formie papierowej.

W zgłoszeniu trzeba wskazać m.in. osobę, po której nastąpiło nabycie, podstawę nabycia oraz konkretne rzeczy i prawa majątkowe przypadające podatnikowi. Samo przesłanie do urzędu postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia nie zastępuje prawidłowego zgłoszenia, ponieważ dokument potwierdzający dziedziczenie nie musi zawierać pełnej informacji o składnikach majątku.

Do samego SD-Z2 co do zasady nie trzeba obowiązkowo dołączać kompletu dokumentów potwierdzających nabycie. Urząd może jednak zażądać dokumentów potrzebnych do weryfikacji zgłoszenia. W zależności od sprawy warto więc zachować:

• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
• akt poświadczenia dziedziczenia albo europejskie poświadczenie spadkowe,
• dokumenty dotyczące składników majątku i ich wartości,
• akty stanu cywilnego lub inne dokumenty potwierdzające relację rodzinną, jeżeli będzie ona wymagała wykazania,
• dokumenty dotyczące przysposobienia albo pieczy zastępczej, gdy to one mają znaczenie dla zaliczenia do kręgu uprawnionych.

Każdy spadkobierca składa własne zgłoszenie i wykazuje w nim to, co sam nabył, w tym odpowiednie udziały w rzeczach i prawach majątkowych.

Termin 6 miesięcy i procedura zgłoszenia spadku

Przy dziedziczeniu sześciomiesięcznego terminu nie należy automatycznie liczyć od dnia śmierci spadkodawcy. Jeżeli nabycie spadku zostało potwierdzone przez sąd, termin liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Przy akcie poświadczenia dziedziczenia liczy się go od dnia jego zarejestrowania, a przy europejskim poświadczeniu spadkowym – od dnia jego wydania.

Nie trzeba czekać na fizyczne doręczenie odpisu prawomocnego postanowienia. Jeżeli orzeczenie już się uprawomocniło, sam brak jego papierowego odpisu nie wstrzymuje biegu terminu. Szczegółowo zagadnienie to opisuje artykuł Od kiedy liczyć termin na zgłoszenie.

Nie warto również czekać na dział spadku. SD-Z2 składa się po powstaniu obowiązku zgłoszenia wynikającego ze stwierdzenia nabycia spadku, a nie dopiero po późniejszym podziale majątku pomiędzy spadkobierców.

Jeżeli podatnik dopiero po upływie podstawowego terminu dowiedział się o nabyciu konkretnej rzeczy lub prawa majątkowego, może zachować zwolnienie, gdy zgłosi to nabycie w ciągu 6 miesięcy od dnia uzyskania wiadomości i uprawdopodobni, że rzeczywiście dowiedział się o nim później.

Przywrócenie terminu na SD-Z2 od 2026 r.

Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje dodatkowy mechanizm ochronny. Termin określony w art. 4a może zostać przywrócony na wniosek podatnika, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Wniosek o przywrócenie terminu trzeba złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Jednocześnie należy dokonać czynności, której termin dotyczył, czyli złożyć SD-Z2.

Mechanizm ten ma zastosowanie do nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r., a także do wcześniejszych nabyć, jeżeli sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Samo spóźnienie nie wystarcza więc do przywrócenia terminu – trzeba wykazać okoliczności wskazujące na brak winy.

Do którego urzędu złożyć SD-Z2?

Właściwość urzędu zależy od rodzaju i położenia odziedziczonego majątku. Jeżeli przedmiotem spadku jest nieruchomość położona na obszarze jednego urzędu skarbowego, co do zasady właściwy jest naczelnik urzędu skarbowego miejsca położenia nieruchomości. W pozostałych typowych sprawach spadkowych właściwość ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w szczególnych sytuacjach zastosowanie mają dodatkowe reguły.

Samo złożenie SD-Z2 nie oznacza konieczności zapłaty podatku. Formularz służy właśnie zachowaniu prawa do zwolnienia. Po uregulowaniu kwestii podatkowych mogą być potrzebne dalsze działania dotyczące odziedziczonego majątku. Praktyczne następne kroki opisuje poradnik Co zrobić po nabyciu spadku.

Co się dzieje, gdy warunki zwolnienia nie zostaną spełnione?

Jeżeli osoba należąca do kręgu wskazanego w art. 4a nie spełni warunków zwolnienia, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej. Oznacza to, że bliskie pokrewieństwo nadal ma znaczenie dla sposobu opodatkowania, ale pełne zwolnienie niezależne od wartości może zostać utracone.

Skutki podatkowe ocenia się odrębnie wobec każdego spadkobiercy. Jeżeli jedna osoba terminowo złoży SD-Z2, a druga nie dopełni własnego obowiązku, sytuacja podatkowa pierwszej nie pogarsza się tylko dlatego, że drugi spadkobierca popełnił błąd.

Zwolnienie podatkowe nie zmienia natomiast udziałów spadkowych, praw pozostałych spadkobierców ani odpowiedzialności za długi spadkowe. Jest to regulacja podatkowa, a nie sposób ustalania, kto i w jakiej części dziedziczy.

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, kwestie podatkowe są również odrębne od ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Powiązania tych czynności omawia artykuł Podatek od spadku a wpis.

Najczęstsze błędy przy korzystaniu ze zwolnienia dla grupy zerowej

• Uznanie całej I grupy podatkowej za grupę zerową. Zięć, synowa i teściowie należą do I grupy, ale nie zostali wymienieni w art. 4a.
• Liczenie terminu zawsze od śmierci spadkodawcy. Przy sądowym stwierdzeniu nabycia spadku 6 miesięcy liczy się od uprawomocnienia postanowienia, a przy notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia – od jego zarejestrowania.
• Oczekiwanie z SD-Z2 do działu spadku. Późniejszy dział spadku nie przesuwa terminu zgłoszenia nabycia.
• Przesłanie wyłącznie postanowienia sądu. Jeżeli obowiązek zgłoszenia istnieje, trzeba przekazać informacje wymagane w SD-Z2.
• Złożenie jednego zgłoszenia za całą rodzinę. Każdy spadkobierca zgłasza własne nabycie.
• Nieuwzględnienie wcześniejszych nabyć. Przy ocenie, czy został przekroczony próg 36 120 zł, bierze się pod uwagę również wcześniejsze nabycia od tej samej osoby lub po tej samej osobie w ustawowym okresie.
• Założenie, że każde spóźnienie definitywnie zamyka drogę do zwolnienia. Od 2026 r. w określonych przypadkach możliwe jest przywrócenie terminu, ale wymaga to działania w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i uprawdopodobnienia braku winy.

FAQ – grupa zerowa i zwolnienie z podatku od spadku

Czy wnuk należy do grupy zerowej?

Tak. Wnuk jest zstępnym spadkodawcy i może korzystać ze zwolnienia z art. 4a po spełnieniu pozostałych warunków.

Czy zięć albo synowa korzystają z pełnego zwolnienia?

Nie na podstawie art. 4a. Zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, lecz nie zostali zaliczeni do kręgu osób objętych tzw. grupą zerową.

Czy partner bez ślubu należy do grupy zerowej?

Nie. Samo pozostawanie w związku nieformalnym nie powoduje zaliczenia partnera do grupy zerowej. Inna ocena może dotyczyć osoby będącej małżonkiem w rozumieniu prawa.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia zwalnia z obowiązku złożenia SD-Z2?

Nie. Akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza prawa spadkobiercy, ale nie zastępuje zgłoszenia SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane. Sześciomiesięczny termin liczy się w takim przypadku od zarejestrowania aktu.

Czy trzeba zgłaszać spadek o wartości poniżej 36 120 zł?

Jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby lub po tej samej osobie w odpowiednim okresie nie przekracza 36 120 zł i zastosowanie mają obecne zasady, obowiązek zgłoszenia przewidziany w art. 4a nie powstaje. Trzeba jednak uwzględnić wcześniejsze nabycia z ustawowego okresu.

Czy spóźnione SD-Z2 zawsze oznacza utratę zwolnienia?

Nie zawsze. Jeżeli podatnik później dowiedział się o konkretnym nabyciu, ustawa przewiduje odrębny 6-miesięczny termin połączony z obowiązkiem uprawdopodobnienia późniejszego uzyskania wiedzy. Ponadto od 7 stycznia 2026 r. w określonych przypadkach możliwe jest przywrócenie terminu, gdy uchybienie nastąpiło bez winy podatnika.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ze zmianami – w szczególności art. 4 ust. 4, art. 4a, art. 4c, art. 6, art. 9 i art. 14.
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2025 r. poz. 1854 – przepisy dotyczące przywracania terminów obowiązujące od 7 stycznia 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, poradnik „Nabycie spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie – zwolnienie od podatku SD”, aktualizacja z 28 maja 2026 r.