Od kiedy liczyć termin na zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego?

Od kiedy liczy się termin na zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego?

W sprawach spadkowych trzeba odróżnić dwie daty. Pierwsza to data nabycia spadku w prawie cywilnym. Zgodnie z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia nie tworzą prawa do spadku, lecz je potwierdzają.

Druga data to moment istotny podatkowo. Według aktualnego brzmienia ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje obecnie z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Dla spraw wcześniejszych, zwłaszcza zakończonych przed zmianami obowiązującymi od 2026 r., trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe i brzmienie ustawy z daty zdarzenia.

W praktyce oznacza to, że pytanie „od kiedy liczyć 6 miesięcy?” najczęściej dotyczy formularza SD-Z2, czyli zgłoszenia dla najbliższej rodziny. Przy dziedziczeniu termin ten biegnie od potwierdzenia nabycia spadku przez sąd albo notariusza, a nie od samej śmierci spadkodawcy.

Zobacz również: obowiązek podatkowy a przyjęcie spadku

SD-Z2 a SD-3 — który formularz złożyć po nabyciu spadku?

Formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia rzeczy lub praw majątkowych przez osoby z tzw. grupy zerowej, czyli m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Wnuk albo wnuczka są zstępnymi, więc co do zasady mieszczą się w tej grupie.

Jeżeli spadkobierca spełnia warunki zwolnienia, powinien złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy dziedziczeniu po osobie bliskiej termin ten liczy się od uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli nabywca dowiedział się o składniku majątku później, po upływie podstawowego terminu, może skorzystać ze zwolnienia tylko wtedy, gdy zgłosi ten składnik w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o nim i uprawdopodobni późniejsze uzyskanie informacji.

Formularz SD-3 składa się natomiast wtedy, gdy podatnik nie korzysta ze zwolnienia właściwego dla grupy zerowej, należy do innej grupy podatkowej albo utracił prawo do zwolnienia. Termin do złożenia zeznania podatkowego SD-3 wynosi co do zasady miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli podatnik nie zgłosił nabycia w terminie przewidzianym dla SD-Z2, po zmianach obowiązujących od 2026 r. termin na SD-3 może być liczony od upływu terminu na zgłoszenie, a gdy złożono wniosek o przywrócenie terminu — od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne.

Zobacz również: termin zgłoszenia i skutki

Czy termin zawsze liczy się od daty śmierci spadkodawcy?

Nie. Data śmierci spadkodawcy ma zasadnicze znaczenie w prawie spadkowym, bo właśnie wtedy dochodzi do otwarcia i nabycia spadku w sensie cywilnym. Nie oznacza to jednak automatycznie, że od tej daty zawsze biegnie termin do urzędu skarbowego.

Dla aktualnych spraw spadkowych dotyczących dziedziczenia termin podatkowy jest powiązany z dokumentem potwierdzającym nabycie spadku, czyli z prawomocnym postanowieniem sądu, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym. Inaczej może być przy innych tytułach nabycia, np. zapisie zwykłym, zapisie windykacyjnym, zachowku, dyspozycji bankowej na wypadek śmierci albo darowiźnie.

W starszych stanach faktycznych trzeba zachować szczególną ostrożność. Jeżeli akt poświadczenia dziedziczenia albo orzeczenie sądu zostały sporządzone przed wejściem w życie nowych przepisów, urząd może oceniać sprawę według poprzedniego brzmienia ustawy. Wtedy sama odpowiedź „6 miesięcy od aktu notarialnego” może być niewystarczająca bez sprawdzenia dat i dokumentów.

Spadek po osobie zmarłej przed 2007 r. a zwolnienie podatkowe

W opisanej sprawie istotne jest to, że część spadku po dziadku została nabyta w 1994 r., choć formalności spadkowe przeprowadzono dopiero w 2016 r. Dla oceny, czy można zastosować pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, decydująca jest data nabycia spadku, a nie data późniejszego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Zwolnienie dla tzw. grupy zerowej zostało wprowadzone od 1 stycznia 2007 r. Co do zasady nie obejmuje ono spadków nabytych przed tą datą. Dlatego przy spadku po dziadku zmarłym w 1994 r. urząd skarbowy może stosować przepisy obowiązujące przed 2007 r., nawet jeżeli testament ujawniono lub formalności zakończono dopiero po wielu latach.

Inaczej może wyglądać część spadku po osobie zmarłej już po 1 stycznia 2007 r., np. po babci zmarłej w 2016 r. W takim przypadku zwolnienie z art. 4a mogło mieć zastosowanie, jeżeli spełniono warunki ustawowe i dochowano terminu zgłoszenia.

Zobacz również: zgłoszenie spadku po latach

Czy można uratować zwolnienie po przekroczeniu terminu?

Od 2026 r. ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1. Podatnik musi jednak złożyć wniosek i uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że nie znało się przepisów.

Przywrócenie terminu może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy spadkobierca nie miał realnej możliwości złożenia zgłoszenia w terminie, np. z powodu braku wiedzy o składniku majątku, poważnych przeszkód zdrowotnych albo innych okoliczności, które da się wykazać dokumentami. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny.

Jeżeli termin nie zostanie przywrócony, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla danej grupy podatkowej. W praktyce oznacza to konieczność złożenia SD-3, przedstawienia dokumentów dotyczących nabycia oraz oczekiwania na decyzję organu podatkowego.

Ulga mieszkaniowa z art. 16 ustawy

Jeżeli pełne zwolnienie z art. 4a nie przysługuje, w niektórych sprawach można rozważyć ulgę mieszkaniową z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dotyczy ona m.in. nabycia własności lub współwłasności budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo określonych spółdzielczych praw do lokalu.

Ulga polega na niewliczaniu do podstawy opodatkowania czystej wartości takiej nieruchomości do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 m² powierzchni użytkowej. Przy nabyciu udziału ulga przysługuje proporcjonalnie do wielkości udziału.

Warunki ulgi są restrykcyjne. Trzeba m.in. spełniać wymogi dotyczące obywatelstwa lub miejsca zamieszkania, nie posiadać innego lokalu lub domu albo przenieść go w ustawowym terminie, nie dysponować określonymi prawami spółdzielczymi, nie być najemcą albo rozwiązać najem oraz zamieszkiwać w nabytym lokalu lub budynku, będąc zameldowanym na pobyt stały, przez wymagany okres. Sprzedaż lokalu przed upływem 5 lat może pozbawić ulgi, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek, np. zbycie z powodu konieczności zmiany warunków lub miejsca zamieszkania i przeznaczenie środków na inne cele mieszkaniowe w przewidzianym terminie.

FAQ

Podsumowanie

Termin na zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego nie powinien być ustalany wyłącznie według daty śmierci spadkodawcy. W aktualnym stanie prawnym przy dziedziczeniu kluczowe znaczenie ma prawomocne postanowienie sądu, zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia albo europejskie poświadczenie spadkowe.

W sprawach dotyczących starych spadków, zwłaszcza sprzed 2007 r., trzeba oddzielić datę cywilnego nabycia spadku od daty późniejszych formalności. To właśnie data nabycia może przesądzić o tym, czy przysługuje pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny, czy trzeba stosować starsze przepisy i ewentualnie szukać innej ulgi, np. mieszkaniowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478 - ELI
3. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2006 nr 222 poz. 1629
4. Gov.pl, formularz SD-Z2 - zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych - informacje urzędowe
5. Gov.pl, formularz SD-3 - zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych - informacje urzędowe

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.