Udział w spadku dla drugiej żony po mężu

Jaki udział w spadku należy się drugiej żonie?

Określenie „druga żona” nie ma w prawie spadkowym odrębnego znaczenia. Jeżeli w chwili śmierci męża małżeństwo nadal trwało, nie było prawomocnego rozwodu ani prawomocnej separacji, żona jest małżonkiem spadkodawcy i dziedziczy według zasad przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Takie drugie małżeństwo a spadek nie zmienia samej pozycji żony jako spadkobierczyni ustawowej.

Przy dziedziczeniu ustawowym w pierwszej kolejności powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, ale część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku. Wynika to z art. 931 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli zmarły pozostawił żonę i czworo dzieci, prosty podział na pięć równych części dawałby każdemu po 1/5 spadku. Ponieważ jednak udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4, żona otrzymuje właśnie 1/4 spadku. Pozostałe 3/4 dziedziczą dzieci w częściach równych, czyli każde dziecko otrzymuje po 3/16 spadku.

W praktyce oznacza to, że uprawnienia drugiej żony do spadku nie są słabsze tylko dlatego, że dzieci pochodzą z poprzedniego małżeństwa zmarłego. Dzieci z pierwszego małżeństwa i aktualna żona dziedziczą razem, według opisanych wyżej proporcji.

Co wchodzi do spadku po mężu?

Udział 1/4 nie oznacza automatycznie 1/4 każdego przedmiotu, który znajdował się w domu albo był używany przez małżonków. Najpierw trzeba ustalić, co należało do zmarłego męża, a dopiero potem obliczyć udziały spadkowe.

Do spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które nie wygasły z chwilą jego śmierci. Jeżeli małżonkowie nie zawarli intercyzy, co do zasady istniała między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Majątek nabyty w czasie małżeństwa może być majątkiem wspólnym, natomiast przedmioty nabyte przed ślubem zasadniczo należą do majątku osobistego tego małżonka, który je nabył.

Dlatego przy braku intercyzy trzeba rozróżnić dwie kwestie. Po pierwsze, żona zachowuje swój udział w majątku wspólnym, zwykle 1/2, i ta część nie jest dziedziczona po mężu. Po drugie, do spadku po mężu wchodzi jego majątek osobisty oraz jego udział w majątku wspólnym, dlatego to właśnie żona dziedziczy majątek osobisty męża wraz z dziećmi. Dopiero od tej masy spadkowej oblicza się 1/4 dla żony oraz udziały dzieci.

Jeżeli przedmiotem spadku jest mieszkanie, dom albo udział w nieruchomości, szczególnie ważne jest ustalenie, czy nieruchomość była majątkiem osobistym męża, czy składnikiem majątku wspólnego. W podobnych sprawach warto też sprawdzić, jak ustala się udział małżonka w spadku przy dziedziczeniu nieruchomości po zmarłym małżonku.

Czy majątek nabyty przez męża przed ślubem dziedziczy druga żona?

Tak, jeżeli majątek nabyty przed ślubem należał do zmarłego męża w chwili śmierci, wchodzi on do spadku. Nie staje się przez sam fakt zawarcia małżeństwa majątkiem wspólnym, ale po śmierci męża jest dziedziczony przez jego spadkobierców.

W opisanej sytuacji majątek osobisty męża, w tym rzeczy nabyte przed ślubem, będzie więc dziedziczony przez żonę i dzieci. Żona otrzyma 1/4 udziału w spadku, a każde z czworga dzieci po 3/16, chyba że istnieje ważny testament, umowa o zrzeczenie się dziedziczenia, odrzucenie spadku albo inna okoliczność wpływająca na krąg spadkobierców. Jeżeli małżonkowie zawarli intercyzę, warto też sprawdzić, jak działa intercyza a spadek i zachowek w drugim małżeństwie.

Jeżeli z majątku wspólnego były ponoszone nakłady na majątek osobisty męża, np. remont domu należącego tylko do niego, może powstać odrębna kwestia rozliczenia nakładów. Nie zmienia to samego udziału żony w spadku, ale może wpływać na rozliczenia między spadkobiercami.

Przyjęcie spadku u notariusza

Spadkobiercy nabywają spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, ale do wykazania swoich praw wobec banku, sądu, urzędu, księgi wieczystej czy innych osób zwykle potrzebny jest dokument potwierdzający dziedziczenie. Może to być notarialny akt poświadczenia dziedziczenia albo prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

U notariusza sprawę można zazwyczaj przeprowadzić szybciej, ale tylko wtedy, gdy między spadkobiercami nie ma sporu co do tego, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Notariusz sporządza protokół dziedziczenia przy udziale osób zainteresowanych, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Jeżeli któryś ze spadkobierców kwestionuje udział żony, nie zgadza się co do składu spadku, powołuje się na testament albo nie można ustalić wszystkich spadkobierców, konieczne może być postępowanie sądowe.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza.

Długi spadkowe a udział drugiej żony

Dziedziczenie obejmuje nie tylko aktywa, ale również długi spadkowe. Jeżeli żona dziedziczy 1/4 spadku, a dzieci po 3/16, te udziały mają znaczenie także przy późniejszych rozliczeniach między spadkobiercami.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku, ale nie oznacza, że długi znikają. Gdy w spadku są kredyty, pożyczki, zaległe podatki, opłaty za nieruchomość albo koszty pogrzebu, warto ustalić pełny skład majątku i zobowiązań przed dokonaniem działu spadku.

FAQ

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym, przy braku testamentu, druga żona zmarłego męża dziedziczy 1/4 spadku, a czworo dzieci zmarłego dziedziczy po 3/16 każde. Udział żony nie jest mniejszy dlatego, że jest drugą żoną ani dlatego, że dzieci pochodzą z poprzedniego małżeństwa.

Największe znaczenie praktyczne ma prawidłowe ustalenie, co wchodzi do spadku: majątek osobisty męża, majątek nabyty przed ślubem, udział męża w majątku wspólnym oraz ewentualne długi. Dopiero po ustaleniu składu spadku można bezpiecznie przeprowadzić notarialne poświadczenie dziedziczenia, postępowanie sądowe albo dział spadku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 922, art. 924, art. 925, art. 931 i art. 1015.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 31 i art. 33.

3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - Dz.U. 1991 nr 22 poz. 91, w szczególności przepisy o akcie poświadczenia dziedziczenia.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.