Mieszkanie po śmierci ojca dla mamy

Kto dziedziczy mieszkanie po śmierci ojca?

Reguły dziedziczenia wynikają z księgi IV Kodeksu cywilnego. Jeśli tata nie zostawił testamentu, w pierwszej kolejności dziedziczą po nim małżonek oraz dzieci – tak wygląda spadek po małżonku bez testamentu. Przy dwójce dzieci żona i każde dziecko dziedziczą po 1/3 spadku.

Trzeba jednak odróżnić udział w spadku od udziału w samym mieszkaniu. Jeśli mieszkanie należało do majątku wspólnego rodziców, mama nie dziedziczy swojej połowy, bo ona już do niej należy. Do spadku po tacie wchodzi wtedy zasadniczo tylko druga połowa mieszkania – tak wygląda dziedziczenie mieszkania po małżonku. W praktyce po dziedziczeniu ustawowym mama ma łącznie 4/6 mieszkania, a każde z dzieci po 1/6.

Jeżeli natomiast mieszkanie było wyłączną własnością taty, do spadku wchodzi całe mieszkanie. Wtedy mama i dwoje dzieci nabywają po 1/3 udziału w tym mieszkaniu, chyba że testament albo inne szczególne okoliczności prowadzą do innego wyniku.

Nie wystarczy więc samo rodzinne ustalenie, że mieszkanie ma być mamy. Najpierw trzeba formalnie potwierdzić, kto dziedziczy i w jakich udziałach, a dopiero później przenieść udziały dzieci na mamę albo przyznać jej mieszkanie w dziale spadku.

Najpierw stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia

Pierwszym formalnym krokiem jest potwierdzenie praw do spadku – dotyczy to także sytuacji, gdy prowadzona jest sprawa spadkowa po ojcu po latach. Można to zrobić na dwa sposoby: w sądzie przez postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia.

Wniosek do sądu składa się co do zasady do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. We wniosku wskazuje się spadkodawcę, spadkobierców, podstawę dziedziczenia oraz załącza dokumenty, w szczególności akt zgonu i akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo lub małżeństwo.

Sąd bada z urzędu, kto należy do kręgu spadkobierców i czy istnieje testament. Postępowanie kończy się postanowieniem, w którym sąd wskazuje spadkobierców oraz ułamkowe udziały w spadku. Samo postanowienie nie przyznaje jeszcze całego mieszkania mamie. Ono tylko potwierdza, kto i w jakiej części odziedziczył spadek.

Alternatywą jest akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. To rozwiązanie jest zwykle szybsze, ale wymaga zgodnego stawienia się wszystkich osób, które mogą wchodzić w grę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Notariusz nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli istnieje spór co do tego, kto dziedziczy albo na jakiej podstawie.

Jeżeli od śmierci taty nie minęło 6 miesięcy, spadkobiercy składają także oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia w terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości ustalonego stanu czynnego spadku.

Czy dzieci powinny odrzucić spadek, żeby mieszkanie było mamy?

Odrzucenie spadku przez dzieci nie jest zwykle najbezpieczniejszym sposobem, aby przeznaczyć spadek po ojcu dla mamy. Osoba, która odrzuca spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W jej miejsce mogą wejść jej zstępni, czyli na przykład dzieci albo wnuki. To może skomplikować sprawę zamiast ją uprościć.

Jeżeli celem jest to, aby mama została jedyną właścicielką mieszkania, zazwyczaj lepszym rozwiązaniem jest przyjęcie spadku, a następnie zgodny dział spadku. W takim dziale dzieci mogą zgodzić się, aby mieszkanie przypadło w całości mamie, bez spłat albo z ustalonymi spłatami.

Możliwa jest też darowizna udziałów w mieszkaniu na rzecz mamy, ale przy nieruchomości wymaga ona aktu notarialnego. W praktyce notarialny dział spadku często jest bardziej przejrzysty, bo jednocześnie porządkuje cały majątek po tacie.

Podatek od spadku i zgłoszenie do urzędu skarbowego

Małżonek i dzieci należą do najbliższej rodziny, która może korzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn. Warunkiem zwolnienia jest zasadniczo zgłoszenie nabycia spadku do właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Przy dziedziczeniu termin liczy się co do zasady od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeśli termin zostanie przekroczony, zwolnienie może przepaść, a urząd skarbowy może naliczyć podatek według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej.

Jeżeli przeniesienie udziałów na mamę nastąpi w akcie notarialnym, notariusz wyjaśnia również obowiązki podatkowe związane z konkretną czynnością. Inne skutki mogą wystąpić przy dziale spadku bez spłat, inne przy dziale ze spłatami, a jeszcze inne przy darowiźnie udziałów.

Dział spadku, czyli jak przyznać całe mieszkanie mamie

Dział spadku to drugi etap. Po potwierdzeniu dziedziczenia spadkobiercy mogą ustalić, komu przypadną konkretne składniki majątku – na tym polega podział spadku po ojcu. Jeśli w spadku jest mieszkanie, można przyznać je w całości mamie.

Dział spadku może być dokonany u notariusza albo w sądzie. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga aktu notarialnego. Notariusz jest możliwy wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału.

W dziale spadku można ustalić, że mieszkanie przypada mamie:

• bez żadnych spłat na rzecz dzieci, jeżeli dzieci się na to zgadzają,
• ze spłatami na rzecz dzieci w uzgodnionej wysokości i terminach,
• z rozliczeniem innych składników spadku, na przykład środków na rachunku bankowym, samochodu albo nakładów na mieszkanie.

Jeżeli nie ma zgody między spadkobiercami, pozostaje sądowy dział spadku. Sąd może przyznać mieszkanie jednemu spadkobiercy ze spłatą pozostałych, podzielić majątek w inny sposób albo w ostateczności zarządzić sprzedaż i podział uzyskanej kwoty.

Koszty sądowe i notarialne

W sądzie opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Do tego dochodzi opłata za wpis do Rejestru Spadkowego. Przy dalszym dziale spadku opłata sądowa zależy od tego, czy spadkobiercy przedstawiają zgodny projekt podziału.

W sprawie o dział spadku opłata sądowa wynosi:

• 500 zł od wniosku o dział spadku,
• 300 zł, jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku,
• 1000 zł od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności,
• 600 zł, jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

U notariusza koszt zależy od rodzaju czynności i wartości majątku. Przy poświadczeniu dziedziczenia trzeba liczyć się między innymi z taksą za protokół dziedziczenia, aktem poświadczenia dziedziczenia, opłatą rejestrową, podatkiem VAT i kosztami wypisów. Przy dziale spadku obejmującym mieszkanie taksa notarialna zależy od wartości nieruchomości oraz zakresu czynności.

Po dziale spadku albo darowiźnie udziałów trzeba także ujawnić zmianę właściciela w księdze wieczystej. Wpis prawa własności w księdze wieczystej wiąże się z osobną opłatą sądową.

Co przygotować do notariusza albo sądu?

Przed rozpoczęciem sprawy warto zebrać dokumenty, które pozwolą szybko ustalić stan prawny mieszkania i krąg spadkobierców. Najczęściej potrzebne są:

• akt zgonu taty,
• akt małżeństwa mamy i taty,
• akty urodzenia dzieci, a w razie zmiany nazwiska także akty małżeństwa,
• testament, jeżeli istnieje,
• numer księgi wieczystej mieszkania,
• dokumenty dotyczące nabycia mieszkania przez rodziców, jeżeli są dostępne,
• informacje o innych składnikach spadku i ewentualnych długach.

Jeżeli mieszkanie było kupione w trakcie małżeństwa i między rodzicami obowiązywała wspólność ustawowa, trzeba to wyraźnie wskazać. Ma to znaczenie dla ustalenia, jaka część mieszkania w ogóle wchodzi do spadku po tacie.

Podsumowanie

Aby całe mieszkanie po śmierci taty było mamy, należy przeprowadzić co najmniej dwa etapy. Najpierw trzeba potwierdzić dziedziczenie w sądzie albo u notariusza. Następnie trzeba dokonać działu spadku, w którym mieszkanie zostanie przyznane mamie, ewentualnie zawrzeć umowę darowizny udziałów dzieci na rzecz mamy.

Przy zgodzie wszystkich spadkobierców najczęściej najszybsza jest droga notarialna. Przy braku zgody konieczne może być postępowanie sądowe. W każdym wariancie trzeba pamiętać o zgłoszeniu spadku do urzędu skarbowego, rozliczeniu ewentualnych spłat oraz wpisie prawa własności mamy w księdze wieczystej.

FAQ

Czy po śmierci ojca dzieci mogą po prostu zrzec się mieszkania na rzecz mamy?

Po śmierci spadkodawcy nie mówi się już o zrzeczeniu dziedziczenia w potocznym sensie. Dzieci mogą przyjąć spadek, a następnie w dziale spadku zgodzić się, aby mieszkanie przypadło mamie. Mogą też darować mamie swoje udziały, ale przy nieruchomości wymaga to aktu notarialnego.

Czy mama automatycznie dostaje całe mieszkanie po mężu?

Nie zawsze. Jeśli nie ma testamentu, mama dziedziczy razem z dziećmi. Jeżeli mieszkanie było wspólne, mama zachowuje swoją połowę i dziedziczy część udziału po mężu. Całość mieszkania otrzyma dopiero po dziale spadku albo po przeniesieniu udziałów przez dzieci.

Czy dział spadku u notariusza można zrobić tego samego dnia co poświadczenie dziedziczenia?

Jest to możliwe, jeżeli notariusz ma komplet dokumentów, wszyscy spadkobiercy są obecni, nie ma sporu i znany jest stan prawny mieszkania. W praktyce kancelaria notarialna wcześniej informuje, jakie dokumenty są potrzebne.

Czy trzeba płacić podatek, jeśli dzieci przekażą udziały mamie?

W najbliższej rodzinie często można skorzystać ze zwolnień podatkowych, ale decydują znaczenie mają forma czynności, terminy zgłoszeń i treść aktu notarialnego. Przy spadku kluczowe jest zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, chyba że obowiązek zgłoszenia odpada z uwagi na szczególne zasady danej czynności.

Co jeśli jedno z dzieci nie zgadza się, aby mieszkanie było mamy?

Wtedy notarialny dział spadku nie będzie możliwy. Sprawę trzeba skierować do sądu. Sąd rozstrzygnie, komu przyznać mieszkanie i czy należą się spłaty dla pozostałych spadkobierców.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.
2. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398 ze zm.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207 ze zm.
4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. 2004 nr 148 poz. 1564 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.