Wydziedziczenie wnuków i chorego syna, czy testament sporządzony pod wpływem manipulacji można podważyć?

Czym w istocie jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku?

Otrzymała Pani odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po śmierci babci. W pierwszej kolejności warto przypomnieć, jaki jest cel postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Testament czy dziedziczenie ustawowe – kto i na jakich zasadach dziedziczy?

Zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego (K.c.) rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. W przypadku jego braku spadek przechodzi na spadkobierców zgodnie z tzw. dziedziczeniem ustawowym, uregulowanym w przepisach art. 931–940 K.c.

Stosownie do art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, zgodnie z przepisami prawa. Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. w pierwszej kolejności do spadku z ustawy powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek – dziedziczą oni w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku.

W przypadku braku zstępnych spadkodawcy, do dziedziczenia z ustawy powołani są jego małżonek oraz rodzice (art. 932 § 1 K.c.). Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych (art. 932 § 4 K.c.). Jeżeli natomiast którekolwiek z rodzeństwa nie dożyło otwarcia spadku, a pozostawiło zstępnych, udział ten przypada jego zstępnym, zgodnie z zasadami dziedziczenia dalszych zstępnych. 

Kto jest wnioskodawcą, a kto uczestnikiem postępowania spadkowego?

Osoba składająca wniosek o stwierdzenie nabycia spadku jest wnioskodawcą i to ona inicjuje postępowanie. Pozostałe osoby, które powinny być uwzględnione z uwagi na obowiązujące przepisy prawa spadkowego, występują w charakterze uczestników postępowania. We wniosku należy wskazać ich imiona, nazwiska oraz adresy zamieszkania. Do wniosku dołącza się również odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo wnioskodawcy i uczestników ze spadkodawcą.

Celem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest ustalenie:

1. kto jest spadkobiercą,

2. kto dziedziczy po zmarłym,

3. na jakiej podstawie (testament lub dziedziczenie ustawowe),

4. w jakiej części dana osoba dziedziczy.

W opisanej sytuacji powinni Państwo sporządzić odpowiedź na wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. W odpowiedzi tej należy:

1. ustosunkować się do wszystkich twierdzeń zawartych we wniosku, w szczególności co do osoby spadkobiercy oraz podstawy dziedziczenia,

2. odnieść się do kwestii wydziedziczenia zarówno Pani ojca, jak i Państwa jako wnuków,

3. przedstawić własne stanowisko w zakresie ważności testamentu, w tym ważności wydziedziczenia,

4. przedłożyć dokumenty potwierdzające przedstawiane stanowisko,

5. wskazać, że ciotka nie występowała do Państwa o przekazanie odpisów aktów stanu cywilnego.

Kiedy testament może być uznany za nieważny?

Zgodnie z art. 945 § 1 K.c. testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

1. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,

2. pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,

3. pod wpływem groźby.

Istotne znaczenie ma § 2 tego przepisu, zgodnie z którym na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku. 

Jakie działania procesowe mogą podważyć testament i wydziedziczenie?

Jeżeli zatem mają Państwo wątpliwości co do ważności testamentu, należy:

1. złożyć wniosek o zobowiązanie sądu do wystąpienia do NFZ z zapytaniem o placówki, w których babcia leczyła się w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią, a następnie dopuścić dowód z dokumentacji medycznej z tego okresu;

2. złożyć wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego psychiatry na okoliczność ustalenia, czy – biorąc pod uwagę stan zdrowia – babcia w chwili sporządzania testamentu nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli oraz czy mogła być podatna na manipulację i wpływy osób trzecich;

3. przedstawić zdjęcia i filmy potwierdzające utrzymywanie kontaktu z babcią oraz sprawowanie nad nią opieki; na tę okoliczność warto również powołać świadków, takich jak sąsiedzi lub znajomi;

4. przedstawić dokumentację medyczną Pani ojca oraz wskazać, że nie toczyły się wobec niego żadne postępowania karne dotyczące rzekomego znęcania się; szczegółowo opisać, że ze względu na stan zdrowia ojciec nie podejmował wobec babci żadnych negatywnych działań, sam wymagając pomocy i opieki;

5. opisać możliwy wpływ osób trzecich na decyzje babci, w szczególności jej córki.

W tym postępowaniu kluczowe znaczenie ma poddanie w wątpliwość zarówno ważności testamentu, jak i zasadności samego wydziedziczenia. Co prawda testament został sporządzony w formie aktu notarialnego, co utrudnia jego podważenie, jednak nie czyni tego niemożliwym.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.