Dług ze spółdzielni po śmierci współwłaściciela mieszkania

Czy żona i dzieci odpowiadają za dług po zmarłym współwłaścicielu?

Jeżeli mąż był współwłaścicielem mieszkania albo przysługiwał mu udział w prawie do lokalu, po jego śmierci udział ten wszedł do spadku po nim. Z chwilą śmierci spadkodawcy prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców. Dokument w postaci postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia nie tworzy dziedziczenia, lecz potwierdza, kto i w jakiej części dziedziczy.

W opisanej sytuacji trzeba więc ustalić dwie rzeczy: po pierwsze, jaki udział w mieszkaniu odziedziczył wcześniej mąż po swoich rodzicach, a po drugie, kto i w jakich częściach dziedziczy po mężu. Dopiero na tej podstawie można obliczyć realny udział żony i dzieci w lokalu oraz ich udział w rozliczeniach.

Jeżeli zadłużenie powstało jako dług spadkowy przed działem spadku, wszyscy spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Oznacza to, że wierzyciel może żądać zapłaty całości albo części długu od jednego, kilku lub wszystkich spadkobierców. Ten, kto zapłaci więcej, niż wynika z jego udziału, może później żądać rozliczenia od pozostałych spadkobierców.

Opłaty za mieszkanie a udziały we współwłasności

Współwłaściciele mają obowiązek ponosić wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną w stosunku do wielkości swoich udziałów. Dotyczy to między innymi kosztów utrzymania nieruchomości, podatku od nieruchomości, opłat eksploatacyjnych i innych należności związanych z lokalem. Podobne znaczenie mają opłaty obciążające współwłaścicieli, jeżeli dotyczą nieruchomości odziedziczonej przez kilka osób.

W przypadku lokalu w zasobach spółdzielni mieszkaniowej znaczenie ma także art. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Zależnie od rodzaju prawa do lokalu obowiązek ponoszenia opłat może obciążać członków spółdzielni, osoby, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, albo właścicieli lokali niebędących członkami spółdzielni. Odrębnie wygląda sytuacja, gdy w grę wchodzi mieszkanie lokatorskie po śmierci członka, ponieważ wstąpienie w prawo do takiego lokalu rządzi się odrębnymi zasadami.

Brak faktycznego korzystania z mieszkania nie zawsze zwalnia z obowiązku ponoszenia kosztów. Jeżeli dana osoba jest współwłaścicielem albo spadkobiercą współwłaściciela, powinna ustalić swoje prawa i obowiązki, a następnie rozliczyć się z pozostałymi osobami stosownie do udziałów. Inaczej można oceniać sytuację, gdy z lokalu korzysta wyłącznie jeden ze spadkobierców i samodzielnie generuje określone koszty, ale wymaga to analizy dokumentów i rodzaju naliczeń.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania ze spółdzielni?

Nie należy ignorować pisma ze spółdzielni. W pierwszej kolejności warto odpowiedzieć na wezwanie i poprosić o dokładne rozliczenie długu. Pismo powinno wskazywać, za jaki okres naliczono zaległość, z jakiego tytułu powstała, jaka jest kwota główna, jakie naliczono odsetki oraz wobec kogo spółdzielnia kieruje roszczenie.

Warto też ustalić, kto po zmarłym jest spadkobiercą a członkostwo w spółdzielni i komu spółdzielnia powinna kierować pisma, bo przy kilku spadkobiercach członkiem spółdzielni może być tylko jedna osoba.

Praktycznie warto wykonać następujące kroki:

• ustalić, czy po rodzicach męża oraz po mężu przeprowadzono postępowanie spadkowe w sądzie lub u notariusza,
• uzyskać dokumenty potwierdzające udziały w spadku i w mieszkaniu,
• zażądać od spółdzielni szczegółowego salda zadłużenia z rozbiciem na miesiące i rodzaje opłat,
• ustalić, kto faktycznie korzysta z lokalu, kto ma klucze i kto podejmował decyzje dotyczące mieszkania,
• sprawdzić, czy część roszczeń nie jest przedawniona, zwłaszcza gdy zaległość obejmuje opłaty sprzed wielu lat.

Roszczenia o świadczenia okresowe oraz roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat. Zarzut przedawnienia trzeba jednak podnieść, gdy sprawa trafi do sądu. Samo milczenie dłużnika może doprowadzić do wydania nakazu zapłaty albo wyroku, jeżeli roszczenie nie zostanie skutecznie zakwestionowane.

Rozliczenia między spadkobiercami

Jeżeli jeden ze spadkobierców zapłacił zaległość wobec spółdzielni, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części. Wewnętrzne rozliczenia powinny uwzględniać udziały w spadku, okres powstania długu, to, kto korzystał z lokalu, oraz to, czy dany wydatek był konieczny do utrzymania nieruchomości. Przy lokalach spółdzielczych znaczenie mogą mieć także udziały w spółdzielni po śmierci członka, czyli rozliczenia wkładów i należności wobec spółdzielni.

Do czasu działu spadku między spadkobiercami istnieje wspólność majątku spadkowego. W praktyce oznacza to, że spory o koszty, zarząd lokalem, wynajem, sprzedaż albo remonty mogą trwać latami, jeżeli nikt nie podejmie działań porządkujących sytuację. Dlatego często potrzebne jest zakończenie wspólności przez dział spadku, choćby częściowy, obejmujący sam lokal albo udział w lokalu.

W dziale spadku można żądać przyznania lokalu jednej osobie ze spłatą pozostałych, sprzedaży lokalu i podziału ceny albo innego sposobu rozliczenia. Można też zgłaszać roszczenia o rozliczenie nakładów, wydatków i spłaconych długów, jeżeli są odpowiednio udokumentowane.

Czy dział spadku jest konieczny?

Dział spadku nie jest obowiązkowy i nie ma jednego terminu, w którym trzeba go przeprowadzić. Brak działu spadku często jednak utrudnia życie, zwłaszcza gdy nieruchomość generuje koszty, a spadkobiercy nie potrafią się porozumieć. Spółdzielnia nadal może naliczać opłaty, lokal może niszczeć, a długi mogą narastać.

Jeżeli spadkobiercy są zgodni, dział spadku można przeprowadzić u notariusza, o ile forma notarialna jest dopuszczalna i wszyscy zainteresowani stawią się do aktu. Jeżeli zgody nie ma, konieczny będzie wniosek do sądu. Wniosek może złożyć każdy ze spadkobierców.

Przed działem spadku warto zgromadzić dokumenty z księgi wieczystej albo ze spółdzielni, postanowienia spadkowe lub akty poświadczenia dziedziczenia, zaświadczenia o zadłużeniu, potwierdzenia wpłat oraz korespondencję z pozostałymi spadkobiercami.

FAQ

Czy spółdzielnia może żądać całej kwoty od jednego spadkobiercy?

Jeżeli chodzi o dług spadkowy objęty odpowiedzialnością solidarną przed działem spadku, wierzyciel może żądać zapłaty od jednego, kilku albo wszystkich spadkobierców. Osoba, która zapłaci za dużo w stosunku do swojego udziału, może później dochodzić rozliczenia od pozostałych.

Czy brak mieszkania w lokalu zwalnia z opłat?

Nie zawsze. Współwłaściciel albo spadkobierca współwłaściciela może odpowiadać za koszty utrzymania lokalu, nawet jeżeli faktycznie w nim nie mieszka. Korzystanie z lokalu przez jedną osobę może mieć znaczenie przy rozliczeniach wewnętrznych między spadkobiercami.

Co zrobić, jeżeli nie znam swojego udziału w mieszkaniu?

Trzeba ustalić następstwo prawne po wszystkich zmarłych właścicielach. Najczęściej potrzebne są postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo akty poświadczenia dziedziczenia po rodzicach pierwotnego właściciela oraz po zmarłym współwłaścicielu.

Czy dług wobec spółdzielni może być przedawniony?

Tak, część należności może być przedawniona, zwłaszcza gdy wezwanie obejmuje opłaty sprzed wielu lat. W przypadku opłat okresowych często znaczenie ma 3-letni termin przedawnienia, ale trzeba sprawdzić charakter roszczenia i podnieść zarzut przedawnienia we właściwym czasie.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed takim długiem?

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku. Nie rozwiązuje jednak automatycznie problemu bieżących kosztów utrzymania lokalu, które powstają już po śmierci właściciela i są związane z posiadanym udziałem.

Podsumowanie

Żona i dzieci zmarłego współwłaściciela mogą odpowiadać za zadłużenie wobec spółdzielni, ale zakres tej odpowiedzialności zależy od udziałów, daty powstania długu, rodzaju prawa do lokalu i tego, czy przeprowadzono dział spadku. Najważniejsze jest ustalenie dokumentów spadkowych, weryfikacja salda zadłużenia i szybkie uporządkowanie sytuacji własnościowej.

Jeżeli spadkobiercy nie podejmą działań, opłaty mogą dalej narastać, a spółdzielnia może skierować sprawę na drogę sądową. Dział spadku, sprzedaż lokalu albo porozumienie między spadkobiercami zwykle pozwalają ograniczyć dalsze ryzyko finansowe.

Źródła

• art. 922, art. 1015, art. 1031, art. 1034 oraz art. 207 Kodeksu cywilnego – tekst ustawy w ISAP
• art. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych – tekst ustawy w ISAP