Opłata za użytkowanie wieczyste a spadkobiercy

Dlaczego urząd żąda zapłaty od jednego spadkobiercy?

Po śmierci użytkownika wieczystego jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców. Dotyczy to także zaległości związanych z nieruchomością, w tym niezapłaconych opłat rocznych za użytkowanie wieczyste, jeżeli powstały przed śmiercią spadkodawcy albo pozostają związane z prawem wchodzącym do spadku.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, do czasu działu spadku działa zasada z art. 1034 K.c.. Zgodnie z tym przepisem spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili działu spadku. W praktyce oznacza to, że wierzyciel może żądać całości świadczenia od jednego spadkobiercy, od kilku albo od wszystkich łącznie. W podobny sposób oceniane bywają inne ciężary, na przykład hipoteka na udziale zmarłego współwłaściciela.

Urząd często kieruje wezwania do osoby, której adres zna, która ujawniła się w sprawie albo figuruje w dokumentach jako spadkobierca. Nie jest to równoznaczne z tym, że pozostali spadkobiercy są zwolnieni z obowiązku rozliczenia się z osobą, która zapłaciła.

Opłata za użytkowanie wieczyste jako zobowiązanie związane ze spadkiem

Opłata roczna za użytkowanie wieczyste wynika z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co do zasady uiszcza się ją z góry za dany rok, w terminie do 31 marca, chyba że właściwy organ ustalił inny dopuszczalny termin albo w konkretnej sprawie istnieje odrębna podstawa do zmiany terminu płatności.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Zaległości powstałe przed śmiercią spadkodawcy są typowym długiem spadkowym. Opłaty powstające już po śmierci są natomiast związane z tym, że spadkobiercy stali się następcami prawnymi użytkownika wieczystego i korzystają z prawa wchodzącego do spadku. W obu przypadkach osoba, która płaci za innych, powinna gromadzić dowody zapłaty i zgłaszać żądanie rozliczenia.

Jeżeli nieruchomość była gruntem zabudowanym na cele mieszkaniowe, warto dodatkowo zweryfikować, czy użytkowanie wieczyste nie zostało objęte ustawowym przekształceniem w prawo własności. W takiej sytuacji zamiast opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste może występować opłata przekształceniowa. To zależy jednak od rodzaju nieruchomości i dokumentów wydanych w konkretnej sprawie.

Czy można zmusić urząd, aby obciążał wszystkich spadkobierców?

Można i warto złożyć do urzędu pisemny wniosek o kierowanie wezwań także do pozostałych spadkobierców. Do pisma dobrze dołączyć znane dane tych osób, odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli taki dokument już istnieje, oraz informację o toczącym się postępowaniu o dział spadku.

Taki wniosek może uporządkować korespondencję i ułatwić urzędowi ustalenie wszystkich zobowiązanych. Nie daje jednak gwarancji, że urząd przestanie żądać zapłaty od osoby, która jest znana i wypłacalna. Przy odpowiedzialności solidarnej wierzyciel ma prawo wyboru, od kogo dochodzi świadczenia.

W praktyce pismo do urzędu powinno zawierać trzy elementy: wskazanie sygnatury sprawy spadkowej lub działowej, wykaz znanych spadkobierców z adresami oraz wniosek o doręczanie wezwań wszystkim współspadkobiercom albo o przypisanie opłat według udziałów, jeżeli urząd uzna to za możliwe na podstawie dokumentów. Jeżeli kręgu spadkobierców nie da się ustalić, pomocne bywa rozważenie, czy potrzebny jest kurator spadku.

Zwrot pieniędzy od pozostałych spadkobierców

Jeżeli jeden ze spadkobierców zapłacił całość albo większą część należności, może żądać od pozostałych zwrotu w częściach odpowiadających ich udziałom w spadku. Jest to tak zwane roszczenie regresowe. Nie chodzi więc o to, aby urząd samodzielnie rozstrzygał spory rodzinne, lecz o późniejsze rozliczenie między spadkobiercami. Na podobnych zasadach rozlicza się między sobą koszty pogrzebu i nagrobka.

Jeżeli postępowanie o dział spadku już się toczy, najbezpieczniej zgłosić w nim wniosek o rozliczenie zapłaconych opłat. Należy wskazać konkretne kwoty, daty płatności, okresy, których dotyczyły opłaty, oraz załączyć potwierdzenia przelewów, dowody wpłat, wezwania z urzędu i korespondencję z pozostałymi spadkobiercami.

Jeżeli postępowanie działowe nie zostało jeszcze wszczęte, można najpierw wezwać pozostałych spadkobierców do dobrowolnego zwrotu przypadających na nich części. W zależności od sytuacji rozliczenie może nastąpić później w dziale spadku albo w odrębnym postępowaniu, jeżeli nie ma już możliwości lub potrzeby rozliczania go w sprawie działowej.

Znaczenie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Nie należy automatycznie zakładać, że spadkobierca przyjął spadek wprost. Obecnie, jeżeli spadkobierca nie złoży w terminie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, co do zasady dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie lub spisie inwentarza.

To ograniczenie ma znaczenie przede wszystkim przy długach odziedziczonych po zmarłym. Nie rozwiązuje jednak automatycznie problemu bieżących kosztów związanych z prawem, które weszło do spadku i pozostaje we wspólności spadkobierców. Dlatego w sprawach dotyczących opłat za nieruchomość trzeba analizować, za jaki okres naliczono należność i z jakiego tytułu urząd jej żąda.

Przeczytaj również:

• odziedziczony dom z lokatorem
• odprawa i pensja po śmierci
• udziały w spółdzielni po śmierci członka
• pieniądze z OFE wchodzą do spadku

Co zrobić praktycznie krok po kroku?

Po otrzymaniu wezwania z urzędu warto działać równolegle na dwóch płaszczyznach: wobec urzędu i wobec pozostałych spadkobierców. Zaniechanie reakcji może doprowadzić do narastania odsetek, kosztów dochodzenia należności albo dalszych wezwań.

• ustal, jakiego okresu dotyczy opłata i czy jest to zaległość sprzed śmierci, opłata bieżąca czy inna należność związana z nieruchomością;
• złóż do urzędu pismo z wnioskiem o kierowanie korespondencji do wszystkich znanych spadkobierców;
• zachowuj wszystkie potwierdzenia płatności i korespondencję;
• wezwij pozostałych spadkobierców do zwrotu części kwot zgodnych z ich udziałami;
• w sprawie o dział spadku zgłoś wyraźny wniosek o rozliczenie zapłaconych opłat.

Jeżeli sąd dopiero ustala adresy spadkobierców, trzeba uzbroić się w cierpliwość, ale nie warto czekać biernie. Każda zapłacona kwota powinna zostać udokumentowana i przedstawiona sądowi jako element rozliczeń między współspadkobiercami. Odrębną kategorią są sytuacje, gdy do spadku weszły roszczenia wobec instytucji publicznych, jak na przykład wtedy, gdy do spadku należy spadek po osobie w DPS, albo gdy postępowanie spadkowe toczy się za granicą, na przykład gdy w grę wchodzi spadek w Austrii.

FAQ

Czy urząd może żądać całej opłaty tylko ode mnie?

Tak, jeżeli chodzi o dług spadkowy objęty odpowiedzialnością solidarną, wierzyciel może żądać zapłaty od jednego ze spadkobierców. Nie oznacza to, że pozostali spadkobiercy nie muszą później rozliczyć się z osobą, która zapłaciła.

Czy mogę odmówić zapłaty, bo są też inni spadkobiercy?

Sama okoliczność, że istnieją inni spadkobiercy, zwykle nie wystarczy do skutecznej odmowy zapłaty wobec wierzyciela. Można natomiast domagać się, aby urząd kierował korespondencję także do pozostałych osób, oraz dochodzić od nich zwrotu odpowiednich części.

Gdzie zgłosić żądanie zwrotu zapłaconych opłat?

Jeżeli toczy się sprawa o dział spadku, żądanie rozliczenia zapłaconych opłat najlepiej zgłosić właśnie w tym postępowaniu. Do wniosku należy dołączyć dowody płatności i wskazać, jaka część powinna obciążać poszczególnych spadkobierców.

Czy dział spadku zakończy odpowiedzialność solidarną?

Po dziale spadku odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe kształtuje się według wielkości ich udziałów. Dział spadku pozwala też uporządkować, komu przypadnie prawo do nieruchomości i kto powinien ponosić dalsze koszty z nią związane.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed taką opłatą?

Chroni przed nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe, ale nie zawsze rozwiązuje problem bieżących opłat związanych z prawem, które weszło do spadku. Dlatego trzeba ustalić okres, którego dotyczy należność, oraz podstawę jej naliczenia.

Podsumowanie

Jeżeli urząd żąda od jednego spadkobiercy opłat za użytkowanie wieczyste po zmarłym, nie zawsze da się skutecznie wymusić natychmiastowy podział płatności między wszystkich. Można jednak złożyć pismo do urzędu, wskazać pozostałych spadkobierców i zadbać o to, aby każda zapłacona kwota została rozliczona w dziale spadku albo w ramach roszczenia zwrotnego.

Najważniejsze jest dokumentowanie płatności, szybkie zgłoszenie roszczeń wobec współspadkobierców i doprowadzenie do działu spadku. Dopiero dział spadku porządkuje relacje między spadkobiercami i pozwala ustalić, kto ma ponosić ciężary związane z nieruchomością na przyszłość.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami