Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy opiekun prawny może być spadkobiercą osoby ubezwłasnowolnionej?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-03-13

Od 10 lat jestem opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej osoby. Mój podopieczny nie ma nikogo, żadnej rodziny. Kto będzie po nim dziedziczył? Czy opiekun prawny może być spadkobiercą osoby ubezwłasnowolnionej na mocy testamentu?

Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie ma zdolności testowania, czyli nie może sporządzić ważnego testamentu.

Testament sporządzony przez osobę niemającą zdolności testowania jest bezwzględnie nieważny. Potwierdza to art. 944 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.). Zgodnie z treścią tego przepisu:

„Art. 944. § 1. Sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych”.

Osoby ubezwłasnowolnione są pozbawione zdolności do czynności prawnych (art. 12 K.c.). Tym samym majątek osoby ubezwłasnowolnionej podlega dziedziczeniu ustawowemu.

Odpowiednio do przepisów Kodeksu cywilnego najbliżsi krewni zostają powołani do spadku z mocy ustawy w następującej kolejności:

  1. W pierwszej kolejności dzieci i małżonek spadkodawcy;
  2. Dalej małżonek spadkodawcy, dzieci i wnuki spadkodawcy;
  3. Następnie małżonek i rodzice spadkodawcy (gdy nie ma dzieci i wnuków);
  4. W dalszej kolejności rodzice spadkodawcy (gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków);
  5. Dalej jeden rodzic i rodzeństwo spadkodawcy (ich zstępni) (gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków, a drugi rodzic nie żyje);
  6. Następnie dziadkowie (gdy nie ma innych bliższych krewnych). Udział spadkowy przypadający któremuś z dziadków przechodzi (jeśli nie może lub nie chce dziedziczyć) na jego zstępnych.
    Oznacza to, że w określonych sytuacjach do dziedziczenia dochodzi wujostwo (stryjostwo) spadkodawcy, a więc rodzeństwo jego rodziców oraz ich zstępni (jeśli ci również nie mogą lub nie chcą spadku przyjąć).
  7. Pasierbowie (gdy nie żyją dziadkowie spadkodawcy);
  8. Na samym końcu gmina lub Skarb Państwa (gdy nie ma nawet pasierbów).

Jeżeli zatem jest Pani dla swojego podopiecznego osobą obcą (nie należy Pani do żadnej grupy dziedziczenia wymienionej powyżej), a Pani podopieczny faktycznie nie ma absolutnie żadnej osoby, która należałaby do ww. grup dziedziczenia – to spadek po podopiecznym przypadnie gminie jej ostatniego miejsca zamieszkania lub Skarbowi Państwa. Niestety bycie opiekunem prawnym osoby ubezwłasnowolnionej nie daje Pani żadnych preferencji, jeżeli chodzi o dziedziczenie.

Jeżeli majątek osoby ubezwłasnowolnionej miałby przejść tylko na Panią, musiałoby to nastąpić jeszcze za życia osoby ubezwłasnowolnionej w drodze:

  • darowizny albo
  • umowy o dożywocie – jeśli w skład majątku wchodzi nieruchomość.

Należy jednak pamiętać, że na dokonanie powyższych czynności rozporządzających musiałaby Pani uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.

Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku ubezwłasnowolnionego (art. 156 w związku z art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy – wydział rodzinny i spraw nieletnich. Sądem miejscowo właściwym będzie sąd miejsca zamieszkania ubezwłasnowolnionego. Powyższe czynności dokonane bez zgody sądu byłyby nieważne. Opłata w takim przypadku wynosi 40 zł.

Sąd będzie badał, czy takie rozporządzenie majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej (czyli np. darowizna lub umowa dożywocia) jest dla niej korzystne.

Teraz kilka słów o tych konkretnych umowach, dzięki którym mogłaby Pani stać się właścicielem majątku po ubezwłasnowolnionym.

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 K.c.). Oświadczenie darczyńcy wymaga zachowania formy aktu notarialnego.

Ustanowienie przy tej czynności np. umowy dożywocia powinno przekonać sąd, że takie posunięcie nie będzie dla ubezwłasnowolnionego niekorzystne (tak jak to mogło być w sytuacji z umową darowizny jaka jest umową nieodpłatną).

Przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy dożywocia następuje zawsze z równoczesnym obciążeniem tej nieruchomości prawem dożywocia (art. 910 K.c.). Wówczas Pani jako nabywca nieruchomości zobowiązana jest do zapewnienia zbywcy (ubezwłasnowolnionemu) dożywotniego utrzymania.

Świadczenia przypadające dożywotnikowi z tytułu umowy dożywocia określa zwykle, i to w sposób często bardzo szczegółowy, umowa dożywocia. W przypadku braku odpowiednich postanowień umownych nabywca „powinien przyjąć dożywotnika jako domownika, dostarczyć mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym” (art. 908 § 1 K.c.).

W postępowaniu sądowym musiałaby Pan wykazać, że zamierzona czynność pozostaje w zgodzie z dobrem podopiecznego i jego interesami oraz że w zamian za przeniesienie udziału w nieruchomości zapewni mu Pani dożywotnie utrzymanie. Sąd musi nabrać przekonania, że ubezwłasnowolnionemu dostarczy Pani wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewni mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawi własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Reasumując, jeżeli ubezwłasnowolniony posiada nieruchomość, może Pani spróbować zwrócić się do sądu o zgodę na ustanowienie umowy dożywocia, jeżeli nie, to pozostaje jedynie wnioskować o zgodę na umowę darowizny. Oczywiście na wszystkie te umowy musi wydać zgodę sąd opiekuńczy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy można dziedziczyć po kuzynie?

Mój kuzyn jest śmiertelnie chory, jest osobą samotną i bezdzietną. Jego rodzice i inni krewni nie żyją. Żyję tylko ja – kuzynka...

Mieszkanie po wuju - jakie koszty postępowania spadkowego?

Jakie będą koszty przeprowadzenia postępowania spadkowego, gdy wujek zostawił po sobie małe mieszkanie? Mąż przyjął spadek po wuju, reszta spadkobierców...

Zasada surogacji dotycząca mieszkania

W 1982 roku uzyskałam lokatorskie prawo do lokalu spółdzielczego z cesji praw członkowskich mojego ojca na mnie. Byłam wówczas w związku...

Kto dziedziczy dom wybudowany z drugim mężem?

Zmarła moja matka. Pozostawiła syna z pierwszego małżeństwa i dwóch synów z drugiego. Nie ma testamentu. Kto dziedziczy i w jakiej...

Sprawa w sądzie i przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Tydzień temu odbyła się sprawa w sądzie o nabycie spadku po ojcu. Ojciec miał tylko nas: mnie i brata. W sądzie reprezentowałam brata na...

Podział spadku na pięcioro dzieci

Spadek po zmarłej odziedziczyło jej pięcioro dzieci po 1/5 dla każdego. Dwoje z nich chce się zrzec swojej części na rzecz jednego z dzieci za...

Czy jeden spadkobierca może wynająć wspólny dom?

Jest nas troje rodzeństwa, posiadamy dom po rodzicach, teraz chcemy go wynająć. Jaką mamy spisać umowę między sobą, aby tylko jeden spadkobierca był...

Pieniądze zdeponowane na cudzym rachunku na wypadek choroby i śmierci

Na rok przed śmiercią zmarły zawarł ze swoją siostrą ustną umowę, na mocy której przekazał na jej rzecz (na konto bankowe) określoną kwotę pieniędzy,...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »