Poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie sądowe

Jak rozpocząć sprawę spadkową po dziadkach?

W pierwszej kolejności należy złożyć do sądu rejonowego wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po babci i po dziadku. Jeżeli dziadkowie pozostawili testamenty, trzeba również zawnioskować o ich otwarcie i ogłoszenie albo wskazać, gdzie testamenty się znajdują.

Co do zasady właściwy jest sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli babcia i dziadek mieszkali przed śmiercią w tej samej miejscowości lub sprawy należą do właściwości tego samego sądu, w praktyce możliwe jest objęcie jednym pismem postępowania po obojgu spadkodawcach. Trzeba jednak pamiętać, że opłaty od poszczególnych wniosków liczy się odrębnie.

Jeżeli ostatnie miejsca zwykłego pobytu babci i dziadka prowadzą do różnych sądów, bezpieczniej jest złożyć odrębne wnioski albo liczyć się z tym, że sąd może przekazać część sprawy sądowi właściwemu. Przy bardziej złożonym stanie faktycznym, np. gdy w skład spadku wchodzi dom, działka albo udział w nieruchomości, warto od razu ustalić, czy potrzebne będzie późniejsze postępowanie o dział spadku.

Zobacz również: sprawa spadkowa po dziadkach

Co powinien zawierać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

We wniosku należy oznaczyć sąd, wnioskodawcę, wszystkich znanych uczestników postępowania, spadkodawców, daty i miejsca ich śmierci oraz wskazać, na jakiej podstawie ma dojść do dziedziczenia: z ustawy albo z testamentu. Trzeba też opisać, kto według wnioskodawcy należy do kręgu spadkobierców.

Do wniosku zwykle dołącza się odpisy aktów zgonu spadkodawców, odpisy aktów urodzenia lub małżeństwa osób, które mają wykazać pokrewieństwo, testamenty, jeżeli istnieją, oraz odpisy wniosku dla uczestników. Jeżeli wnioskodawca nie zna pełnych danych potencjalnego spadkobiercy, powinien opisać, jakie informacje posiada i jakie działania podjął, aby tę osobę ustalić.

Opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Jeżeli w jednym piśmie znajdują się wnioski dotyczące dwóch spadkodawców, opłatę pobiera się od każdego z nich odrębnie, czyli zasadniczo będzie to łącznie 200 zł. Dodatkowo za wpis dokonywany w Rejestrze Spadkowym pobierana jest opłata w wysokości 5 zł.

Czy dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po spadkodawcy?

Tak, ale decydujące jest prawne ustalenie pochodzenia od spadkodawcy, a nie samo rodzinne przekonanie lub niepotwierdzona informacja. Dziecko dziedziczy po rodzicu niezależnie od tego, czy urodziło się w małżeństwie, czy poza małżeństwem, jeżeli w świetle prawa jest dzieckiem spadkodawcy.

Znaczenie mogą mieć m.in. akt urodzenia, uznanie ojcostwa, wcześniejsze sądowe ustalenie ojcostwa albo inne dokumenty pozwalające wykazać pokrewieństwo. Prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców jest tu kluczowe, ponieważ jeżeli wiadomo jedynie, że spadkodawca mógł mieć dziecko, ale nie ma danych pozwalających tę osobę zidentyfikować, sąd może uznać, że konieczne jest wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie.

Problem z odnalezieniem spadkobiercy

W sprawach spadkowych trzeba rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza zachodzi wtedy, gdy znana jest konkretna osoba, np. imię i nazwisko córki spadkodawcy, ale nie jest znane jej aktualne miejsce pobytu. Druga występuje wtedy, gdy nie wiadomo, kto dokładnie może być spadkobiercą albo czy określona osoba w ogóle istnieje.

Jeżeli osoba jest znana, ale nie wiadomo, gdzie przebywa, zastosowanie mogą znaleźć art. 143-144 Kodeksu postępowania cywilnego. Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu może zostać ustanowiony, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że miejsca pobytu rzeczywiście nie można ustalić. Sąd może więc oczekiwać wykazania podjętych prób odnalezienia tej osoby.

Jeżeli natomiast nie wiadomo, kto jest spadkobiercą, nie ma danych osoby albo dostępne dowody nie pozwalają sądowi uznać kręgu spadkobierców za kompletny, właściwym rozwiązaniem może być wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie. Dotyczy to m.in. sytuacji, w której pojawia się informacja o możliwym, lecz niezidentyfikowanym dziecku spadkodawcy.

Zobacz również: kurator sądowy w sprawie spadkowej

Kiedy sąd wzywa spadkobierców przez ogłoszenie?

Zgodnie z art. 672 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli zapewnienie spadkowe nie zostało złożone albo zapewnienie lub inne dowody nie zostaną uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie. Przepis wskazuje wprost jako przykład sytuację, w której nie udało się ustalić określonych spadkobierców.

Nie wystarczy więc sprowadzić tej procedury do sytuacji, w której rodzina nie zna adresu jednej osoby. Jeżeli sąd zna krąg osób mogących dziedziczyć, problem doręczenia konkretnej osobie może być rozwiązywany w inny sposób. Ogłoszenie z art. 672 KPC służy przede wszystkim sytuacjom, w których materiał dowodowy nie pozwala uznać, że krąg spadkobierców został ustalony w sposób wystarczający.

Ogłoszenie powinno zawierać imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy, datę jego śmierci, wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy oraz wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu 3 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku. Przepis przewiduje, że w przeciwnym razie mogą zostać pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Gdzie publikuje się ogłoszenie o wezwaniu spadkobierców?

Aktualny art. 674 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że ogłoszenie zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Jednocześnie ogłoszenie podaje się publicznie do wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy, w sposób w tym miejscu przyjęty.

Oznacza to, że ustawowa procedura obejmuje dwa elementy: publikację w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz lokalne publiczne podanie ogłoszenia do wiadomości. Sposób wykonania zarządzenia określa sąd stosownie do okoliczności sprawy i przyjętego w danym miejscu sposobu publicznego informowania.

Ogłoszenie zarządza sąd. Wnioskodawca może zostać wezwany do uiszczenia zaliczki lub pokrycia wydatków związanych z jego publikacją. Nie należy przyjmować kosztu według dawnych stawek stosowanych dla innych kanałów publikacji, ponieważ wysokość wydatku powinna wynikać z aktualnych zasad i zarządzenia sądu w konkretnej sprawie.

Dawny art. 674 § 2 KPC został uchylony. Oznacza to, że sama niewielka wartość spadku nie pozwala obecnie odstąpić od publikacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, jeżeli w danej sprawie zachodzą przesłanki wezwania spadkobierców przez ogłoszenie.

Co dzieje się po upływie terminu z ogłoszenia?

Po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia sąd wyznacza rozprawę w celu rozpoznania zgłoszonych żądań. Na rozprawę wzywa także osoby, które zgłosiły swoje prawa i podały miejsce zamieszkania.

Jeżeli w tym czasie nikt nie zgłosi nabycia spadku albo osoba zgłaszająca się nie udowodni swoich praw na rozprawie, sąd wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa zostały ustalone.

Upływ terminu z ogłoszenia nie oznacza jednak, że rzeczywisty spadkobierca automatycznie i na zawsze traci materialne prawo do spadku. Ogłoszenie umożliwia sądowi zakończenie postępowania na podstawie dostępnego materiału i praw, które udało się ustalić. Jeżeli później okaże się, że prawomocne stwierdzenie nabycia spadku nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, w określonych warunkach możliwe jest postępowanie o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku na podstawie art. 679 KPC. Zakres i terminy korzystania z tego trybu zależą m.in. od tego, czy dana osoba uczestniczyła w pierwotnym postępowaniu.

Samo niestawiennictwo znanego uczestnika na rozprawie nie jest tym samym problemem co brak możliwości ustalenia spadkobiercy. Jeżeli uczestnik został prawidłowo zawiadomiony, sąd może w odpowiednich okolicznościach rozpoznać sprawę mimo jego nieobecności.

Zobacz również: brak stawiennictwa spadkobierców

Czy można przeprowadzić sprawę u notariusza?

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza nie jest właściwym narzędziem do rozstrzygania niepewnego lub spornego kręgu spadkobierców. Notarialne poświadczenie dziedziczenia wymaga sytuacji, w której możliwe jest ustalenie osób mogących dziedziczyć i nie zachodzą przeszkody uniemożliwiające sporządzenie aktu.

Jeżeli istnieje niepewność co do dziecka spadkodawcy, nie można zidentyfikować potencjalnego spadkobiercy albo zachodzi potrzeba wezwania spadkobierców przez ogłoszenie, sprawa powinna zostać rozpoznana przez sąd. Sąd może przeprowadzać dowody, zarządzić wezwanie przez ogłoszenie i, gdy problem dotyczy znanej osoby o nieustalonym miejscu pobytu, zastosować odpowiednie przepisy o kuratorze.

FAQ

Czy rodzina sama publikuje ogłoszenie o spadkobiercach?

Nie. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie zarządza sąd, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 672 KPC. Wnioskodawca powinien natomiast przekazać sądowi wszystkie posiadane informacje o potencjalnych spadkobiercach i może zostać zobowiązany do pokrycia wydatków związanych z ogłoszeniem.

Ile wynosi termin na zgłoszenie się spadkobierców?

Ogłoszenie powinno wzywać spadkobierców do zgłoszenia i udowodnienia nabycia spadku w terminie 3 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu. Starsze materiały wskazujące termin 6 miesięcy nie odpowiadają obecnemu brzmieniu art. 673 KPC.

Czy możliwa córka dziadka zawsze musi być uczestnikiem sprawy?

Jeżeli istnieją dane pozwalające ją zidentyfikować i zachodzi prawdopodobieństwo, że jest dzieckiem spadkodawcy, sąd powinien uwzględnić tę okoliczność przy ustalaniu kręgu spadkobierców i uczestników. Jeżeli nie ma żadnych konkretnych danych poza niepotwierdzoną informacją, sąd ocenia dostępne dowody i zapewnienie spadkowe, a gdy są one niewystarczające, może zarządzić wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie.

Czy brak adresu spadkobiercy oznacza konieczność wezwania spadkobierców przez ogłoszenie?

Niekoniecznie. Jeżeli wiadomo, kim jest dana osoba, lecz mimo odpowiednich poszukiwań nie można ustalić jej miejsca pobytu, problem może wymagać ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie służy natomiast przede wszystkim sytuacjom, w których nie udało się ustalić wszystkich osób mogących dziedziczyć albo dowody nie pozwalają sądowi uznać kręgu spadkobierców za kompletny.

Czy po ogłoszeniu można pominąć spadkobiercę, który się nie zgłosił?

Spadkobierca, który nie zgłosi i nie udowodni swojego prawa w terminie określonym w ogłoszeniu, może zostać pominięty w postanowieniu wydanym w tym postępowaniu. Nie oznacza to jednak automatycznego wygaśnięcia jego rzeczywistego prawa do spadku. Jeżeli postanowienie nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, przepisy przewidują możliwość jego zmiany w odpowiednim trybie, w szczególności na zasadach określonych w art. 679 KPC.

Podsumowanie

W sprawie spadkowej po dziadkach należy przede wszystkim ustalić właściwy sąd, zebrać akty stanu cywilnego, wskazać wszystkich znanych uczestników i opisać wątpliwości dotyczące ewentualnych innych spadkobierców. Jeżeli chodzi o możliwe dziecko spadkodawcy, znaczenie ma przede wszystkim to, czy istnieją dane pozwalające tę osobę zidentyfikować i prawnie wykazać jej pochodzenie.

Jeżeli znana jest konkretna osoba, lecz nie można ustalić jej miejsca pobytu, trzeba rozważyć przepisy o kuratorze. Jeżeli natomiast nie wiadomo, kto może być spadkobiercą, albo dowody nie pozwalają uznać kręgu spadkobierców za kompletny, sąd może zarządzić wezwanie przez ogłoszenie. Ogłoszenie jest obecnie publikowane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz podawane publicznie do wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy, a termin na zgłoszenie i udowodnienie praw wynosi 3 miesiące.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 143-144, art. 672-676 i art. 679 - Dz.U. 2026 poz. 468.

2. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49 - Dz.U. 2025 poz. 1228.

3. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 września 2016 r. w sprawie sposobu uiszczania i wysokości opłat za wpisy dokonywane w Rejestrze Spadkowym przez notariusza albo sąd - Dz.U. 2016 poz. 1420.