Kto musi odrzucić spadek po krewnym?

Kto faktycznie musi odrzucić spadek po krewnym?

Odrzucenie spadku dotyczy wyłącznie osoby, która została powołana do dziedziczenia z ustawy albo z testamentu. Jeżeli zmarły był krewnym żony, a mąż nie został wskazany w testamencie i nie należy do kręgu jego spadkobierców ustawowych, mąż nie musi składać oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Inaczej będzie tylko wtedy, gdy małżonek również ma własny tytuł do dziedziczenia, na przykład jest krewnym zmarłego albo został wskazany w testamencie. Wtedy ocenia się jego sytuację niezależnie od sytuacji drugiego małżonka.

Jeżeli bliżsi spadkobiercy odrzucili spadek, do dziedziczenia mogą być powoływane kolejne osoby. Warto wtedy ustalić, z jakiego powodu i od kiedy dana osoba wie, że jest następna w kolejności. Przydatne może być także wyjaśnienie, kto dziedziczy długi po krewnym, zwłaszcza gdy spadek przechodzi na rodzeństwo, siostrzeńców, bratanków albo dalszą rodzinę.

Termin na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

Nie zawsze jest to dzień śmierci spadkodawcy. Osoba dziedzicząca w dalszej kolejności często dowiaduje się o swoim powołaniu dopiero wtedy, gdy uzyska informację, że wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek, albo gdy zostanie wezwana do udziału w sprawie spadkowej. Termin trzeba więc liczyć od konkretnego momentu uzyskania wiedzy o własnym powołaniu, a nie automatycznie od daty zgonu.

Do zachowania terminu wystarczy, aby przed jego upływem złożyć do sądu wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jeżeli do złożenia oświadczenia potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie.

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie, skutek jest taki, że przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Nie jest to jednak równoznaczne z brakiem obowiązków, ponieważ wierzyciele nadal mogą dochodzić zapłaty w granicach tej odpowiedzialności.

Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem. Może być złożone ustnie do protokołu albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Jeżeli ktoś działa przez pełnomocnika, pełnomocnictwo do odrzucenia spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

Do sprawy zwykle przygotowuje się odpis aktu zgonu spadkodawcy, dokument potwierdzający pokrewieństwo lub inny tytuł powołania do spadku, a także dane osób, które mogą dziedziczyć po odrzucającym. W praktyce warto wcześniej ustalić procedurę i kolejność odrzucania, bo odrzucenie spadku przez jedną osobę może uruchomić termin dla jej dzieci albo dalszych krewnych. Dobrze ilustruje to przykład, w jakiej kolejności następuje odrzucenie spadku po siostrze.

Skutki odrzucenia spadku

Zgodnie z art. 1020 K.c. spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W jego miejsce mogą wejść jego zstępni, czyli przede wszystkim dzieci. Dlatego odrzucenie zadłużonego spadku przez rodzica często nie kończy sprawy w całej rodzinie.

Jeżeli spadek odrzuca matka albo ojciec, a ma dzieci, należy sprawdzić, czy dzieci zostaną powołane do dziedziczenia w miejsce rodzica. Jeżeli tak, trzeba rozważyć odrzucenie spadku również w ich imieniu. Dotyczy to zarówno dzieci już urodzonych, jak i dziecka poczętego w chwili śmierci spadkodawcy, o ile urodzi się żywe.

Dziedziczenie przez dziecko poczęte, ale nienarodzone

Dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe. Wynika to z art. 927 § 2 K.c. oraz z domniemania z art. 9 K.c., zgodnie z którym przyjmuje się, że dziecko przyszło na świat żywe, dopóki nie zostanie wykazane co innego.

Oznacza to, że jeżeli w dniu śmierci krewnego kobieta była już w ciąży, a następnie sama odrzuci spadek, dziecko po urodzeniu może wejść do dziedziczenia w jej miejsce. Jeżeli natomiast dziecko nie było jeszcze poczęte w chwili śmierci spadkodawcy, nie dziedziczy po nim na podstawie art. 927 § 2 K.c.

W sprawach dotyczących dziecka poczętego można wystąpić do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla dziecka poczętego, jeżeli jest to potrzebne do strzeżenia jego przyszłych praw. Kurator dla nasciturusa działa do chwili urodzenia się dziecka. W sprawach zadłużonego spadku warto rozważyć taki wniosek, zwłaszcza gdy termin na działanie jest krótki albo trwa już postępowanie spadkowe.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r. w wielu typowych sprawach rodzic, który sam odrzucił spadek, może odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka bez wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. Dotyczy to sytuacji, gdy dziecko jest powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica, czynność jest oczywiście zgodna z dobrem dziecka, a drugi rodzic wyraża zgodę albo rodzic działa samodzielnie, bo ma wyłączną władzę rodzicielską.

Zgoda sądu opiekuńczego nadal może być potrzebna, jeżeli rodzice nie są zgodni, istnieje konflikt interesów, sytuacja majątkowa spadku nie jest oczywista, dziecko dziedziczy z innej podstawy niż odrzucenie spadku przez rodzica albo sąd, notariusz lub uczestnik sprawy ma wątpliwości, czy odrzucenie jest zgodne z interesem dziecka. Szerzej tę procedurę omawia artykuł o tym, jak wygląda odrzucenie w imieniu dzieci.

Jeżeli dziecko urodzi się już po śmierci spadkodawcy, należy ponownie ocenić sytuację po jego urodzeniu. Pomocne bywa wtedy omówienie, jak wygląda odrzucenie spadku za dziecko po śmierci spadkodawcy. W praktyce rodzice powinni ustalić, od kiedy biegnie termin dla dziecka, czy wystarczy zgodne oświadczenie rodziców przed notariuszem albo sądem, czy też potrzebne będzie wcześniejsze rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego. Przy zadłużonym spadku nie warto odkładać tych działań do końca 6-miesięcznego terminu.

Postępowanie spadkowe a odrzucenie spadku

Odrzucenie spadku może nastąpić niezależnie od sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, ale obie sprawy często się łączą praktycznie. Sąd spadku powinien ustalić krąg spadkobierców, dlatego po odrzuceniu spadku przez jedną osobę może wzywać kolejne osoby do udziału w sprawie. Przy większej liczbie spadkobierców warto uporządkować dokumenty i śledzić korespondencję sądową.

Zobacz również:

• postępowanie spadkowe krok po kroku
• spadek po kuzynie
• dziecko w anglii a odrzucenie spadku

FAQ

Podsumowanie

Spadek po krewnym odrzuca tylko ten, kto faktycznie został powołany do dziedziczenia. Małżonek spadkobiercy nie musi odrzucać spadku po rodzinie drugiego małżonka, jeżeli sam nie dziedziczy po zmarłym. Trzeba jednak pamiętać, że po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia mogą wejść jego dzieci.

W przypadku dziecka poczętego, ale jeszcze nienarodzonego, kluczowe jest ustalenie, czy było już poczęte w chwili śmierci spadkodawcy. Jeżeli tak i urodzi się żywe, może być spadkobiercą. Przy zadłużonym spadku należy działać szybko, pilnować 6-miesięcznego terminu i ustalić, czy wystarczy oświadczenie rodziców, czy potrzebne będzie postępowanie przed sądem opiekuńczym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 9, art. 927, art. 931, art. 1015, art. 1018 i art. 1020.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 101 i art. 182.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności przepisy o odebraniu oświadczenia spadkowego.

4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.