Spadek po kuzynie – czy trzeba go odrzucić i kiedy?

Kiedy trzeba odrzucić spadek po kuzynie?

Spadek po kuzynie warto rozważyć do odrzucenia przede wszystkim wtedy, gdy wiadomo albo istnieje poważne podejrzenie, że w skład spadku wchodzą długi przewyższające majątek. Samo pokrewieństwo z kuzynem nie oznacza jeszcze, że dana osoba automatycznie odpowiada za jego zobowiązania. Najpierw trzeba ustalić, czy w ogóle została powołana do dziedziczenia z ustawy albo z testamentu, a więc czy w danym układzie rodzinnym w grę wchodzi dziedziczenie po kuzynie.

Obecnie, zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego, oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Jeżeli więc dalszy krewny dowiaduje się o sprawie dopiero po odrzuceniu spadku przez bliższych spadkobierców, jego termin powinien być liczony od momentu, w którym dowiedział się, że sam wchodzi do dziedziczenia.

Brak oświadczenia w terminie nie oznacza już prostego przyjęcia spadku bez ograniczenia odpowiedzialności. Co do zasady jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza. Mimo to w praktyce spadkobierca może być zmuszony do wyjaśniania spraw z wierzycielami, ustalania składu majątku i pilnowania, aby nie zapłacić więcej, niż wynosi jego odpowiedzialność.

Dlatego przy zadłużonym spadku często bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, zwłaszcza gdy nie ma realnego majątku, a są znane zobowiązania, pożyczki, zaległości czynszowe, podatkowe albo egzekucyjne.

Skutek odrzucenia spadku przez wcześniejszego spadkobiercę

Zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Ma to bardzo ważne skutki dla kolejnych osób w rodzinie. Odrzucenie spadku przez jednego spadkobiercę może spowodować, że do dziedziczenia zostaną powołane jego dzieci, wnuki albo dalsi krewni.

Przykładowo, przy dziedziczeniu po dziecku spadkodawcy znaczenie ma zasada, że jeżeli dziecko nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy przypada jego dzieciom w częściach równych. Podobne mechanizmy pojawiają się także przy dalszych grupach krewnych. W praktyce oznacza to wstępowanie dalszych grup spadkobierców w miejsce osób, które odrzuciły spadek albo nie dożyły otwarcia spadku.

Właśnie dlatego przy zadłużonym spadku nie wystarczy, że spadek odrzuci jedna osoba. Trzeba przeanalizować całą linię rodzinną i ustalić, kto będzie następny w kolejności. Dotyczy to również małoletnich dzieci, które nie składają oświadczeń samodzielnie, lecz działają przez przedstawicieli ustawowych.

Na kogo przejdzie zadłużony spadek po kuzynie?

Jeżeli kuzyn w chwili śmierci nie miał małżonka ani dzieci, w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić jego rodziców. W braku zstępnych i małżonka spadek przypada rodzicom spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców nie dziedziczy, jego udział może przypaść rodzeństwu spadkodawcy, a gdy rodzeństwo nie dziedziczy, jego zstępnym.

Jeżeli rodzice, rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa spadkodawcy nie dziedziczą, do dziedziczenia dochodzą dziadkowie. Gdy któreś z dziadków nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego zstępnym. W tej grupie mogą pojawić się dzieci dziadków, czyli ciotki i wujowie spadkodawcy, a następnie ich dzieci, czyli kuzyni. To właśnie tu często zaczynają się wątpliwości, gdzie w praktyce przebiega kolejność dziedziczenia długów i czy spadek musi odrzucać dalsza rodzina. Pomaga to ocenić, kto realnie musi odrzucić spadek po krewnym, a kto nie został jeszcze powołany do dziedziczenia.

W sprawie pana Grzegorza zmarły kuzyn nie miał żony ani dzieci. Spadek odrzucili jego rodzice, siostra oraz dzieci siostry. Wspólni dziadkowie pana Grzegorza i zmarłego kuzyna już nie żyli. W takim układzie trzeba było przejść do zstępnych dziadków. Jedną z takich osób była mama pana Grzegorza, czyli siostra matki zmarłego kuzyna. Jeżeli ona odrzuci spadek, do dziedziczenia mogą wejść jej dzieci, a więc pan Grzegorz i jego siostra. Po ich odrzuceniu spadku należy przeanalizować również ich dzieci.

Takie sprawy są podobne do sytuacji, w których pojawiają się długi po dalszym krewnym. Im dalszy stopień pokrewieństwa, tym częściej rodzina dowiaduje się o powołaniu do spadku późno i nie wie, od kiedy liczyć termin na złożenie oświadczenia.

Jeżeli nie ma małżonka, krewnych ani dzieci małżonka spadkodawcy powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić albo znajdowało się za granicą – Skarbowi Państwa.

Jak odrzucić spadek po kuzynie?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo przed sądem. Co do zasady można je złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu osoby składającej oświadczenie, a także w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Notariusz albo sąd przekazuje oświadczenie do sądu spadku.

W oświadczeniu trzeba wskazać, po kim spadek jest odrzucany, z jakiego tytułu następuje powołanie do spadku oraz czy spadkobierca wie o istnieniu innych osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych lub testamentowych. W praktyce warto mieć akt zgonu spadkodawcy, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo oraz, jeżeli to możliwe, informacje o wcześniejszych odrzuceniach spadku przez innych członków rodziny.

Odrzucenie spadku jest oświadczeniem definitywnym. Co do zasady nie można go swobodnie odwołać, dlatego przed złożeniem oświadczenia warto ustalić, czy spadek rzeczywiście jest zadłużony, czy istnieją aktywa oraz czy odrzucenie spowoduje powołanie do spadku dzieci.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Jeżeli po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzi małoletnie dziecko, konieczne jest złożenie oświadczenia także w jego imieniu. Od 15 listopada 2023 r. przepisy są w tym zakresie korzystniejsze dla rodzin, ale nie oznacza to, że zawsze można działać bez sądu. Dodatkowych pytań przysparza sytuacja, gdy w grę wchodzi dziecko w anglii a odrzucenie spadku, bo do formalności dochodzi wówczas wątek miejsca pobytu dziecka za granicą.

Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego ani sądu spadku, jeżeli czynności dokonuje rodzic mający władzę rodzicielską za zgodą drugiego rodzica mającego władzę rodzicielską albo rodzice działają wspólnie, a spadek odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka.

Jeżeli rodzice nie są zgodni, jedno z nich nie ma pełnej władzy rodzicielskiej, dziecko jest powołane bezpośrednio z testamentu albo sprawa wykracza poza typowy przypadek odrzucenia zadłużonego spadku po rodzicu, może być potrzebna zgoda sądu. W razie wątpliwości warto sprawdzić procedurę dotyczącą tego, kiedy jest wymagana zgoda sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Trzeba też pamiętać, że sama zgoda sądu, jeżeli jest wymagana, nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po jej uzyskaniu rodzice nadal muszą złożyć właściwe oświadczenie w imieniu dziecka przed sądem albo notariuszem.

FAQ

Podsumowanie

W sprawach dotyczących spadku po kuzynie najważniejsze jest ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście została powołana do dziedziczenia i od kiedy biegnie dla niej 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia. Jeżeli wcześniejsi spadkobiercy odrzucają spadek, do dziedziczenia mogą wchodzić kolejne osoby, w tym dalsi krewni oraz ich dzieci.

Przy zadłużonym spadku odrzucenie bywa najprostszym sposobem uniknięcia sporów z wierzycielami, ale każdorazowo trzeba ocenić skład spadku, kolejność dziedziczenia i sytuację dzieci. Gdy w rodzinie są osoby małoletnie albo brakuje pewności, kto jest następnym spadkobiercą, warto działać szybko i nie odkładać sprawy do końca terminu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 931, art. 932, art. 934, art. 935, art. 1015 i art. 1020 – ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 640 i art. 641 – ISAP
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101 § 3 i 4 – ISAP
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt IV CSK 69/13.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.